Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο μπορεί να παρουσιαστεί ως ακόμη ένας γύρος δύσκολης διπλωματίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι κάτι περισσότερο: ένα τεστ ισχύος σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια, το πετρέλαιο, το Ιράν, η Ταϊβάν, οι δασμοί και η τεχνολογία έχουν γίνει κομμάτια της ίδιας γεωπολιτικής εξίσωσης.
Η συνάντηση Τραμπ – Σι έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου δεν συζητούν απλώς για το πώς θα αποφύγουν μια νέα εμπορική σύγκρουση. Συζητούν, ουσιαστικά, για το ποιος θα καθορίζει τους όρους της παγκόσμιας σταθερότητας.
Και στο κέντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται η ενέργεια.
Διότι πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις, τα χαμόγελα στις κάμερες και τα διπλωματικά ανακοινωθέντα, υπάρχει ένα ερώτημα που καίει περισσότερο από όλα: ποιος μπορεί να αντέξει περισσότερο σε μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση;
Το πιθανότερο αποτέλεσμα της συνάντησης δεν είναι μια ιστορική συμφωνία που θα αλλάξει τις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας. Είναι μια διαχειρίσιμη ανακωχή.
Ο Τραμπ χρειάζεται να επιστρέψει από το Πεκίνο με κάτι που να μπορεί να παρουσιάσει ως επιτυχία. Μια συμφωνία για αγορές αμερικανικών προϊόντων από την Κίνα, κάποια δέσμευση για αύξηση εισαγωγών, πιθανές εμπορικές παραχωρήσεις ή μια κοινή δήλωση για σταθερότητα στις αγορές θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πολιτικό κεφάλαιο για τον ίδιο.
Ο Σι, αντίθετα, δεν χρειάζεται απαραίτητα μια θεαματική ανακοίνωση. Χρειάζεται χρόνο, σταθερότητα και αποφυγή μιας κλιμάκωσης που θα πίεζε ακόμη περισσότερο την κινεζική οικονομία. Το Πεκίνο θέλει να δείξει ότι δεν υποχωρεί απέναντι στην Ουάσινγκτον, αλλά και ότι παραμένει υπεύθυνος παίκτης στο διεθνές σύστημα.
Άρα, αυτό που μπορούμε να περιμένουμε είναι περιορισμένες συμφωνίες, μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης στο εμπόριο και ίσως μια κοινή γλώσσα για τη Μέση Ανατολή. Δεν πρέπει, όμως, να περιμένουμε λύση στα μεγάλα ζητήματα.
Δεν θα λυθεί το θέμα της Ταϊβάν. Δεν θα σταματήσει ο τεχνολογικός ανταγωνισμός. Δεν θα εξαφανιστούν οι δασμοί. Δεν θα αποκατασταθεί η στρατηγική εμπιστοσύνη ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Αυτό που μπορεί να υπάρξει είναι ένα προσωρινό πάγωμα της σύγκρουσης.
Με λίγα λόγια το βασικό ζητούμενο δεν είναι αν οι δύο ηγέτες θα συμφωνήσουν σε όλα. Δεν πρόκειται να συμβεί. Το πραγματικό ζητούμενο είναι αν θα καταφέρουν να θέσουν όρια στην αντιπαράθεσή τους.
Και με άλλα λόγια, η συνάντηση δεν θα κριθεί από το αν θα υπάρξει «ειρήνη» ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα. Θα κριθεί από το αν η σύγκρουση θα συνεχιστεί με κανόνες ή αν θα περάσει σε μια πιο ανεξέλεγκτη φάση.
Εδώ μπαίνει στο προσκήνιο η Μέση Ανατολή και ειδικά το Ιράν. Η Ουάσινγκτον θα ήθελε το Πεκίνο να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στην Τεχεράνη, ώστε να αποφευχθεί μια βαθύτερη κρίση στις ενεργειακές ροές. Η Κίνα, όμως, δεν θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που απλώς βοηθά την αμερικανική στρατηγική. Θέλει αποκλιμάκωση, αλλά με όρους που ενισχύουν τη δική της εικόνα ως δύναμης σταθερότητας.
Αυτό είναι το λεπτό σημείο της συνάντησης. Οι ΗΠΑ ζητούν από την Κίνα να συμβάλει στη διαχείριση μιας κρίσης που το Πεκίνο θεωρεί σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα αμερικανικών επιλογών.
Το πετρέλαιο ως κρυφό τραπέζι της διαπραγμάτευσης
Η συνάντηση Τραμπ – Σι δεν είναι επισήμως ενεργειακή σύνοδος. Ωστόσο, η ενέργεια είναι το αόρατο τραπέζι πάνω στο οποίο παίζονται όλα.
Το πετρέλαιο, τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν και η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών δεν είναι περιφερειακά ζητήματα. Είναι ο πυρήνας της παγκόσμιας οικονομίας. Αν οι ροές πετρελαίου απειληθούν, δεν ανεβαίνει απλώς η τιμή της βενζίνης. Αλλάζει η ισορροπία ισχύος.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας και, θεωρητικά, μια μεγάλη κρίση στον Περσικό Κόλπο την πλήττει περισσότερο από τις ΗΠΑ. Η εξάρτησή της από εισαγόμενο πετρέλαιο αποτελεί διαχρονικά στρατηγική αδυναμία. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη.
Το Πεκίνο έχει επενδύσει σε αποθέματα, εναλλακτικές πηγές, διπλωματικές σχέσεις με παραγωγούς ενέργειας και μακροπρόθεσμη στρατηγική απεξάρτησης από την απόλυτη εξάρτηση του πετρελαίου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι άτρωτο. Σημαίνει, όμως, ότι μπορεί να αγοράσει χρόνο. Και ο χρόνος, σε μια ενεργειακή κρίση, είναι ισχύς.
Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια ενεργειακή παραγωγή και αυτό αποτελεί σαφές πλεονέκτημα για τον Τραμπ. Μπορεί να υποστηρίξει ότι η Αμερική είναι λιγότερο ευάλωτη από την Κίνα σε μια κρίση εισαγωγών.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ είναι προστατευμένες από τις διεθνείς τιμές. Το πετρέλαιο είναι παγκόσμια αγορά. Αν η τιμή ανεβεί απότομα, το κόστος περνά στον Αμερικανό καταναλωτή. Και για τον Τραμπ, αυτό είναι πολιτικό πρόβλημα πρώτης γραμμής.
Η Κίνα μπορεί να διαχειριστεί την πίεση με κρατικά εργαλεία, ελεγχόμενη ενημέρωση και διοικητικές παρεμβάσεις. Ο Τραμπ, αντίθετα, πρέπει να αντιμετωπίσει άμεσα την αντίδραση των αγορών, των καταναλωτών και των ψηφοφόρων. Αυτό περιορίζει τον δικό του χρόνο.
Εν κατακλείδι ας δούμε την εικόνα ψυχρά. Ο Σι φαίνεται να έχει μέχρι στιγμής το καλύτερο χαρτί. Όχι επειδή η Κίνα δεν έχει αδυναμίες. Έχει πολλές. Η ενεργειακή της εξάρτηση, η ανάγκη σταθερών θαλάσσιων οδών και η πίεση στην οικονομία της είναι πραγματικά προβλήματα.
Όμως ο Σι δεν χρειάζεται μια εντυπωσιακή νίκη. Χρειάζεται να μη φανεί ότι χάνει. Χρειάζεται να κερδίσει χρόνο, να αποφύγει την κλιμάκωση και να διατηρήσει την εικόνα της Κίνας ως δύναμης που μπορεί να συνομιλεί με όλους.
Ο Τραμπ, αντίθετα, χρειάζεται αποτέλεσμα. Θέλει συμφωνία, εικόνα επιτυχίας και απόδειξη ότι η σκληρή του γραμμή αποδίδει. Αυτό τον κάνει πιο ευάλωτο στη διαπραγμάτευση.
Οι ΗΠΑ παραμένουν ισχυρότερες σε στρατιωτικό, τεχνολογικό και χρηματοπιστωτικό επίπεδο. Όμως σε αυτή τη συγκεκριμένη συγκυρία, το πλεονέκτημα δεν βρίσκεται μόνο στην ισχύ. Βρίσκεται στην αντοχή. Και εκεί ο Σι φαίνεται να έχει μεγαλύτερη ψυχραιμία.
Αλλά ας μη γελιόμαστε. Η συνάντηση Τραμπ – Σι δεν θα λύσει τη μεγάλη αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας. Θα δείξει, όμως, ποιος μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα έναν κόσμο γεμάτο κρίσεις.
Το μεγάλο πρόβλημα κορμού είναι η ενέργεια. Το πετρέλαιο δεν είναι απλώς καύσιμο. Είναι εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, όπλο πίεσης και δείκτης αντοχής.
Ο Τραμπ έχει παραγωγή, αλλά έχει πολιτικό κόστος.
Ο Σι έχει εξάρτηση, αλλά έχει χρόνο και στρατηγική υπομονή.
Και σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια καθορίζει όλο και περισσότερο τη γεωπολιτική, αυτός που κερδίζει χρόνο μπορεί τελικά να κερδίζει πολύ περισσότερα από μια συνάντηση.
