Η προειδοποίηση ήταν σαφής και με βαρύ γεωπολιτικό αποτύπωμα. Ο πρόεδρος του Eurogoup και Υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας σε διεθνές φόρουμ, έθεσε στο επίκεντρο τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης, επισημαίνοντας πως «εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, οι επιπτώσεις θα είναι μεγάλες».
Η τοποθέτησή του δεν ήταν απλώς μια εκτίμηση, αλλά μια προειδοποίηση με παγκόσμιες προεκτάσεις. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κομβικό σημείο για τη διεθνή ενεργειακή τροφοδοσία, με τεράστιο μέρος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου να διέρχεται από εκεί. Μια παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να προκαλέσει ντόμινο επιπτώσεων, όχι μόνο στην ενέργεια αλλά και στην αγροτική παραγωγή, καθώς σημαντικές πρώτες ύλες, όπως τα λιπάσματα και το θείο, εξαρτώνται από αυτή τη διαδρομή.
Σενάρια κρίσης
Ο Έλληνας Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δεν δίστασε να υιοθετήσει τη δραματική εκτίμηση του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, σύμφωνα με την οποία η παγκόσμια οικονομία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά, η σημερινή μείωση στην προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου ξεπερνά ακόμη και τα επίπεδα των κρίσεων της δεκαετίας του ’70 ή της περιόδου μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Παράλληλα, ακόμα και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, η αποκατάσταση της ενεργειακής ισορροπίας θα απαιτήσει μήνες, ενώ οι τιμές θα συνεχίσουν να επηρεάζονται από τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Eurogroup καλείται να συντονίσει μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση. Στόχος είναι μέτρα προσωρινά, στοχευμένα και ευέλικτα, που θα στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να δημιουργούν νέες στρεβλώσεις στην αγορά.
Ο φόβος του στασιμοπληθωρισμού
Η ενεργειακή αβεβαιότητα μεταφράζεται ήδη σε αναθεώρηση των οικονομικών προβλέψεων. Χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερος πληθωρισμός συνθέτουν ένα δύσκολο μείγμα, με τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού να παραμένει υπαρκτός. Όπως τόνισε ο Υπουργός, όλα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της κρίσης. Μια σύντομη διαταραχή θα είναι διαχειρίσιμη. Μια παρατεταμένη όμως ένταση θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Η σχέση ΕΕ – ΗΠΑ
Παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις, ο πρόεδρος του Eurogroup εμφανίστηκε ξεκάθαρα υπέρ της διατήρησης της στρατηγικής σχέσης μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως σημείωσε, οι διαφωνίες είναι αναπόφευκτες, όμως το κοινό συμφέρον παραμένει ισχυρό. Ιδιαίτερη έμφαση, μάλιστα, έδωσε στον νέο παγκόσμιο ανταγωνισμό, χαρακτηρίζοντας την τεχνητή νοημοσύνη ως τη «κούρσα για το φεγγάρι» του 21ου αιώνα, μια μάχη που θα καθορίσει την οικονομική και γεωπολιτική ισχύ των επόμενων δεκαετιών.
Ο Έλληνας Υπουργός υπογράμμισε ότι η Ευρώπη έχει διδαχθεί από τις προηγούμενες κρίσεις, ωστόσο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δομικά προβλήματα. Η έλλειψη πλήρους ενοποίησης της αγοράς, τα εσωτερικά εμπόδια και η αδυναμία διοχέτευσης αποταμιεύσεων σε επενδύσεις αποτελούν βασικές προκλήσεις. Η ανάγκη για Ένωση Κεφαλαιαγορών και τραπεζική ενοποίηση αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η περίπτωση της Ελλάδας…
Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, η Ελλάδα παρουσιάζεται ως ένα case study μετασχηματισμού. Ο Πιερρακάκης τόνισε ότι η χώρα έχει καταφέρει να συνδυάσει δημοσιονομική σταθερότητα, πολιτική συνέπεια και συνεχή μεταρρυθμιστική προσπάθεια. «Στην Ελλάδα προχωράμε σε μεταρρυθμίσεις, όχι κάθε μήνα, αλλά κάθε εβδομάδα», δήλωσε χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας τη σημασία της ταχύτητας και της συνέπειας στην εφαρμογή πολιτικών. Η ψηφιοποίηση του κράτους, με εμβληματικό παράδειγμα την πλατφόρμα Gov.gr, αλλά και η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσω τεχνολογίας, συνέβαλαν στη δημιουργία πλεονασμάτων και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, ο ίδιος δεν παρέλειψε να αναγνωρίσει και το υψηλό τίμημα που πλήρωσε η Ελλάδα. Τα διαδοχικά προγράμματα διάσωσης και τα λάθη του παρελθόντος αποτέλεσαν ένα «ακριβό μάθημα», το οποίο, όπως υπογράμμισε, δεν θα πρέπει να επαναληφθεί από άλλες χώρες.
Ένα εύθραυστο μέλλον
Η ενεργειακή κρίση, σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές εντάσεις, δημιουργεί ένα εύθραυστο περιβάλλον που μπορεί να τροφοδοτήσει πολιτική αστάθεια και λαϊκισμό. Ο κ Πιερρακάκης αναγνώρισε τον κίνδυνο, επισημαίνοντας ότι η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από τη λήψη αποτελεσματικών και άμεσων μέτρων.
Η Ευρώπη, όπως είπε, έχει κάνει βήματα προόδου μετά το 2022, όμως χρειάζεται να επιταχύνει τις επενδύσεις σε ενέργεια, δίκτυα και αποθήκευση, προχωρώντας ουσιαστικά προς μια ολοκληρωμένη Ενεργειακή Ένωση.
