Τα πρώτα αυτόνομα λεωφορεία, φορτηγά και, μελλοντικά, πιθανώς νέες υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών που θα μπορούν να κινούνται από χώρα σε χώρα χωρίς να προσκρούουν σε διαφορετικούς εθνικούς κανόνες βρίσκονται στο επίκεντρο νέας πρωτοβουλίας που υπέγραψαν τη Δευτέρα η Ελλάδα και ακόμη 16 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η κοινή δήλωση, η οποία υπογράφηκε στο περιθώριο του Συμβουλίου Υπουργών Μεταφορών στο Λουξεμβούργο παρουσία του Επιτρόπου Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, Απόστολου Τζιτζικώστα, δημιουργεί το πρώτο κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για μεγάλες διασυνοριακές δοκιμές αυτόνομων οχημάτων, με απώτερο στόχο τη μελλοντική εμπορική λειτουργία τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Τη δήλωση υπέγραψαν ηΓερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Κροατία, η Κύπρος, η Τσεχία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ουγγαρία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Σουηδία, ενώ η Ελλάδα εκπροσωπήθηκε στην υπογραφή της δήλωσης από τον αναπληρωτή υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, Κωνσταντίνο Κυρανάκη.
Κατά τη συνέντευξη Τύπου μετά το Συμβούλιο, ο Απόστολος Τζιτζικώστας παρουσίασε τη συμφωνία ως μία από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες που υπογράφηκαν στο περιθώριο της συνεδρίασης, σημειώνοντας ότι αποτελεί παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση μετατρέπει τις πολιτικές δεσμεύσεις σε συγκεκριμένες δράσεις, καθιστώντας τις οδικές μεταφορές «πιο αποδοτικές, πιο βιώσιμες και πιο ανταγωνιστικές».
Η κοινή δήλωση περιλαμβάνει επίσης μία αναφορά που δείχνει το επίπεδο φιλοδοξίας της πρωτοβουλίας. Οι συμμετέχουσες χώρες δηλώνουν ότι επιδιώκουν να διευκολύνουν τη μελλοντική λειτουργία εμπορικών υπηρεσιών αυτόνομης μεταφοράς χωρίς την παρουσία οδηγού ασφαλείας στο όχημα, δείχνοντας ότι ο στόχος δεν περιορίζεται στις δοκιμές αλλά επεκτείνεται στη σταδιακή ένταξη των αυτόνομων οχημάτων στην καθημερινή λειτουργία των μεταφορών.
Αν και η κοινή δήλωση επικεντρώνεται κυρίως σε δημόσιες μεταφορές, εμπορευματικές μεταφορές και υπηρεσίες logistics, η αναφορά σε εμπορικές υπηρεσίες χωρίς οδηγό ασφαλείας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία εντείνεται διεθνώς η συζήτηση για την ανάπτυξη υπηρεσιών ρομποταξί. Η συγκεκριμένη κατηγορία οχημάτων δεν αναφέρεται ρητά στο κείμενο, ωστόσο οι προβλέψεις για αυτόνομες υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής αξιοποίησης αντίστοιχων εφαρμογών και στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η υπογραφή της δήλωσης αποτελεί «σημαντικό ορόσημο» στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για την Αυτοκινητοβιομηχανία και αντανακλά την κοινή φιλοδοξία των κρατών μελών να επιταχύνουν την εναρμονισμένη ανάπτυξη των αυτόνομων οχημάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη «με ασφαλή, συντονισμένο και ανταγωνιστικό τρόπο για την ευρωπαϊκή βιομηχανία».
Από τις εθνικές δοκιμές σε ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου για τις διασυνοριακές δοκιμές αυτόνομων οχημάτων, αντιμετωπίζοντας ένα από τα βασικά εμπόδια που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος: τον κατακερματισμό των εθνικών κανόνων και διαδικασιών.
Τα συμμετέχοντα κράτη θα συνεργαστούν για την ανάπτυξη κοινών αρχών έγκρισης, συντονισμένων διαδικασιών αδειοδότησης και κοινών κανονιστικών προσεγγίσεων, παράλληλα με την υλοποίηση συγκεκριμένων έργων δοκιμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η πρωτοβουλία θα στηρίξει τη διασυνοριακή ανάπτυξη εφαρμογών αυτόνομης οδήγησης σε τομείς όπως οι δημόσιες μεταφορές, οι εμπορευματικές μεταφορές και τα logistics, ενισχύοντας τη συνεργασία σε θέματα διαλειτουργικότητας, κανονιστικού πλαισίου και πρακτικής εφαρμογής. Οι δραστηριότητες θα οργανωθούν γύρω από συγκεκριμένα σενάρια χρήσης και επιχειρησιακές ανάγκες, με στόχο τη διευκόλυνση δοκιμών μεγάλης κλίμακας αλλά και της μελλοντικής εμπορικής αξιοποίησης αυτόνομων οχημάτων σε διασυνοριακό επίπεδο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το νέο πλαίσιο θα προσφέρει μεγαλύτερη κανονιστική βεβαιότητα σε επενδυτές και καινοτόμες επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος αυτόνομων οχημάτων.
Ευρωπαϊκή τεχνολογία και δεδομένα
Πέρα από το τεχνικό σκέλος των δοκιμών, η κοινή δήλωση περιλαμβάνει και στοιχεία ευρύτερης βιομηχανικής στρατηγικής.
Οι υπογράφοντες αναφέρουν ότι η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην ενίσχυση της «οικονομικής ασφάλειας» και της «ανταγωνιστικότητας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των αυτόνομων οχημάτων, καθώς και στη δημιουργία σταθερού επενδυτικού και επιχειρηματικού περιβάλλοντος για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και φορείς που αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες.
Παράλληλα, ενθαρρύνεται η χρήση οχημάτων, λογισμικού, τεχνολογικών συστημάτων και ψηφιακών υπηρεσιών μεταφορών που προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ οι συμμετέχοντες καλούνται να ενισχύσουν σταδιακά το ευρωπαϊκό αποτύπωμα των σχετικών επενδύσεων και τεχνολογιών.
Η δήλωση προβλέπει επίσης ότι θα πρέπει να καταβάλλεται κάθε εύλογη προσπάθεια ώστε τα δεδομένα και οι σχετικές ροές πληροφοριών που παράγονται στο πλαίσιο των δοκιμών να παραμένουν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποφεύγοντας τη μεταφορά ευαίσθητου περιεχομένου εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Οι αναφορές αυτές δείχνουν ότι η πρωτοβουλία δεν αφορά μόνο τις μεταφορές, αλλά εντάσσεται και στη γενικότερη προσπάθεια της ΕΕ να ενισχύσει την παρουσία της σε έναν τομέα όπου αμερικανικές και κινεζικές εταιρείες διαθέτουν σήμερα σημαντικό προβάδισμα.
Τα πρώτα 20 εκατ. ευρώ
Ως πρώτο μέτρο στήριξης της πρωτοβουλίας, το πρόγραμμα «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF) προβλέπει τη διάθεση 20 εκατ. ευρώ το 2026 για ψηφιακές υποδομές που σχετίζονται με την αυτόνομη οδήγηση.
Η χρηματοδότηση θα ενταχθεί στο πρόγραμμα εργασίας του 2026 και αποσκοπεί στη δημιουργία των απαραίτητων ψηφιακών υποδομών που θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη και λειτουργία αυτόνομων οχημάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
