Αλλαγές στο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των καταθέσεων, λιγότερα εθνικά εμπόδια στις διασυνοριακές συγχωνεύσεις και μεγαλύτερη ελευθερία μετακίνησης κεφαλαίων και ρευστότητας μεταξύ μητρικών τραπεζών και θυγατρικών προαναγγέλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των σχεδίων της για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του τραπεζικού τομέα.
Η Κομισιόν σχεδιάζει να αντικαταστήσει την πρόταση του 2015 για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασφάλισης Καταθέσεων με έναν απλούστερο και αποτελεσματικότερο κοινό μηχανισμό προστασίας των καταθέσεων στην Τραπεζική Ένωση. Στόχος είναι οι καταρρεύσεις διασυνοριακών τραπεζικών ομίλων να αντιμετωπίζονται πιο συντονισμένα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε το κόστος να μη βαρύνει αποκλειστικά ένα κράτος-μέλος, τον εθνικό προϋπολογισμό ή το εθνικό ταμείο εγγύησης καταθέσεων.
Δεν πρόκειται, πάντως, για άμεση αλλαγή του υφιστάμενου ορίου εγγύησης των καταθέσεων. Οι ακριβείς όροι και η χρηματοδότηση του νέου μηχανισμού θα καθοριστούν στις νομοθετικές προτάσεις που αναμένονται το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Παράλληλα, το σχέδιο προδιαγράφει περιορισμό της διακριτικής ευχέρειας των εθνικών αρχών όσον αφορά τα κεφάλαια και τη ρευστότητα που διατηρούν οι τοπικές τραπεζικές θυγατρικές, αλλά και τις προϋποθέσεις που μπορούν να επιβάλλονται σε διασυνοριακές συγχωνεύσεις και εξαγορές.
Στην πράξη, η Κομισιόν ζητεί από τα κράτη να αποδεχθούν ότι οι διασυνοριακοί όμιλοι θα διαχειρίζονται περισσότερο ως ενιαίες ευρωπαϊκές τράπεζες και λιγότερο ως σύνολα εθνικών θυγατρικών. Ως αντίβαρο, προτείνει ισχυρότερες κοινές δικλίδες ασφαλείας, ώστε η κρίση μιας τράπεζας που δραστηριοποιείται σε πολλές χώρες να μη μετατρέπεται σε αποκλειστικά εθνικό πρόβλημα για τη χώρα όπου βρίσκεται μία από τις θυγατρικές της.
Η κρίσιμη ισορροπία αφορά τη σχέση μεταξύ της χώρας καταγωγής της μητρικής τράπεζας και της χώρας υποδοχής της θυγατρικής. Οι εθνικές αρχές θέλουν να γνωρίζουν ότι μια τοπική τράπεζα θα διαθέτει επαρκείς πόρους ακόμη και σε περίοδο κρίσης. Οι μεγάλοι όμιλοι, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζουν ότι η υποχρέωση να διατηρούν ξεχωριστά κεφάλαια και ρευστότητα σε κάθε χώρα περιορίζει τη δυνατότητά τους να χρηματοδοτούν την οικονομία.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι σημερινές απαιτήσεις σε επίπεδο μητρικής και θυγατρικών έχουν ως αποτέλεσμα περισσότερα από 230 δισ. ευρώ σε υψηλής ποιότητας ρευστά διαθέσιμα να παραμένουν δεσμευμένα εντός των εθνικών συνόρων. Η απελευθέρωση μέρους αυτών των πόρων θα μπορούσε, κατά την Κομισιόν, να αυξήσει τον δανεισμό, να μειώσει το κόστος των τραπεζών και να κατευθύνει περισσότερα κεφάλαια σε παραγωγικές επενδύσεις.
«Η διοχέτευση κεφαλαίων είναι ο τρόπος με τον οποίο θα πετύχουμε την ανάπτυξη της Ευρώπης», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τονίζοντας ότι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων χρειάζεται έναν ισχυρό και ανταγωνιστικό τραπεζικό τομέα.
Η ίδια έκανε λόγο για «επαναβαθμονόμηση» της προσέγγισης απέναντι στον κίνδυνο, ώστε οι τράπεζες να μπορούν να χρηματοδοτούν την ανάπτυξη και την καινοτομία, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Η ανακοίνωση αποτελεί βασικό πυλώνα της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, μέσω της οποίας η Κομισιόν θέλει να κατευθύνει περισσότερα κεφάλαια στην καινοτομία, στην καθαρή μετάβαση, στην άμυνα και σε άλλες στρατηγικές προτεραιότητες.
Η επίτροπος Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών και Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, Μαρία Λουίς Αλμπουκέρκε, τόνισε ότι η απλούστευση των κανόνων και η ενίσχυση της αναλογικότητάς τους είναι σημαντικές, αλλά δεν αρκούν.
«Οι ευρωπαϊκές τράπεζες χρειάζονται τις κατάλληλες συνθήκες για να μεγαλώσουν, να ενοποιηθούν και να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό σημαίνει άρση των εμποδίων στην ενιαία τραπεζική αγορά και ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Οι προκλήσεις είναι σαφείς. Αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι η συλλογική αποφασιστικότητα να δράσουμε», ανέφερε.
Η πολιτική αφετηρία του σχεδίου είναι ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν μείνει πίσω σε μέγεθος από τους μεγαλύτερους διεθνείς, κυρίως αμερικανικούς, ανταγωνιστές τους. Πολλές είναι μεγάλες σε σχέση με την οικονομία της χώρας όπου εδρεύουν, όχι όμως σε σχέση με το σύνολο της ευρωπαϊκής αγοράς.
Η Επιτροπή εντοπίζει συνοπτικά τρία βασικά προβλήματα: τον κατακερματισμό της τραπεζικής αγοράς κατά μήκος των εθνικών συνόρων, την εφαρμογή των διεθνών προτύπων της Βασιλείας ΙΙΙ χωρίς να λαμβάνονται πάντοτε επαρκώς υπόψη οι ευρωπαϊκές ιδιαιτερότητες και την υπερβολική πολυπλοκότητα των εποπτικών και κεφαλαιακών κανόνων.
Λιγότερα εμπόδια και κοινότερη προστασία
Ο πρώτος άξονας αφορά την άρση των εμποδίων στις διασυνοριακές τραπεζικές δραστηριότητες και την περαιτέρω ενοποίηση της αγοράς. Η Κομισιόν θέλει να περιορίσει τόσο τα εμπόδια που συνδέονται με την προληπτική εποπτεία όσο και τις διαφορετικές εθνικές απαιτήσεις που δυσκολεύουν τις τράπεζες να παρέχουν υπηρεσίες σε περισσότερα κράτη-μέλη.
Οι διασυνοριακοί όμιλοι θα μπορούν να χρησιμοποιούν αποτελεσματικότερα τα κεφάλαια και τη ρευστότητά τους σε ολόκληρη την ΕΕ, μεταφέροντας πλεονάζοντες πόρους εκεί όπου μπορούν να αξιοποιηθούν παραγωγικότερα. Η Επιτροπή τονίζει ότι αυτό δεν θα πρέπει να περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης των τοπικών οικονομιών ούτε να θέτει σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε επιμέρους κράτη.
Η αλλαγή αυτή συνδέεται άμεσα με τον νέο μηχανισμό προστασίας των καταθέσεων. Η Κομισιόν επιδιώκει ισότιμη προστασία των καλυπτόμενων καταθέσεων σε ολόκληρη την Τραπεζική Ένωση, είτε μια προβληματική τράπεζα οδηγείται σε εξυγίανση είτε αντιμετωπίζεται μέσω εθνικής διαδικασίας αφερεγγυότητας.
Ο νέος μηχανισμός θα βασίζεται στα υφιστάμενα ευρωπαϊκά και εθνικά δίχτυα ασφαλείας, τα οποία, σύμφωνα με την Επιτροπή, είναι πλέον πλήρως χρηματοδοτημένα. Θα επιδιώκει επίσης να αντιμετωπίσει ενδεχόμενες ελλείψεις ρευστότητας των εθνικών ταμείων εγγύησης καταθέσεων και να καταστήσει περισσότερο προβλέψιμη τη διαχείριση μιας διασυνοριακής τραπεζικής κατάρρευσης.
Προβλέπεται ακόμη στενότερη παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο εφαρμόζονται στα κράτη-μέλη οι κανόνες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την προστασία των καταναλωτών. Οι διαφορετικές εθνικές εφαρμογές αναγκάζουν σήμερα τις τράπεζες να χρησιμοποιούν ξεχωριστά συστήματα και διαδικασίες, αυξάνοντας το κόστος των διασυνοριακών υπηρεσιών.
Επανεξέταση της εφαρμογής της Βασιλείας ΙΙΙ
Ο δεύτερος άξονας αφορά την εφαρμογή των διεθνών τραπεζικών προτύπων με τρόπο που θα λαμβάνει καλύτερα υπόψη τις ιδιαιτερότητες και την πολυμορφία του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.
Η ΕΕ δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένη στους διεθνείς κανόνες και στη διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Η Κομισιόν θα επανεξετάσει, ωστόσο, τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται ορισμένα πρότυπα της Βασιλείας ΙΙΙ, καθώς θεωρεί ότι σε κάποιες περιπτώσεις ενδέχεται να περιορίζουν τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών τραπεζών να χορηγούν δάνεια.
Η Βασιλεία ΙΙΙ εφαρμόζεται στην ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 2025 και καλύπτει όλες τις τράπεζες, ακόμη και τις μικρότερες, παρότι σχεδιάστηκε κυρίως για μεγάλα πιστωτικά ιδρύματα με διεθνή δραστηριότητα. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή εξετάζει μεγαλύτερη αναλογικότητα, καθώς και πιθανές αλλαγές στους κανόνες προληπτικής εποπτείας και εταιρικής διακυβέρνησης, ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στο μέγεθος, στο επιχειρηματικό μοντέλο και στις δραστηριότητες κάθε τράπεζας.
Στο πλαίσιο αυτό θα αξιολογηθούν επίσης οι επιπτώσεις του κατώτατου ορίου στις κεφαλαιακές απαιτήσεις, καθώς και οι μεταβατικές ρυθμίσεις για τα στεγαστικά δάνεια και τα δάνεια προς επιχειρήσεις χωρίς εξωτερική πιστοληπτική αξιολόγηση, τα οποία αφορούν ιδιαίτερα τα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Απλούστεροι και πιο αναλογικοί κανόνες
Ο τρίτος άξονας αφορά την απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου για τις τράπεζες, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας της Κομισιόν να περιορίσει το διοικητικό βάρος.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα προϋποθέτει ισχυρές δικλίδες ασφαλείας. Θεωρεί, όμως, ότι η περιττή πολυπλοκότητα πρέπει να περιοριστεί και οι απαιτήσεις να γίνουν περισσότερο προβλέψιμες και διαφανείς τόσο για τις τράπεζες όσο και για τις εποπτικές αρχές.
Μεταξύ των μέτρων που εξετάζονται περιλαμβάνονται η απλοποίηση του πλέγματος των κεφαλαιακών απαιτήσεων, η περαιτέρω εναρμόνιση των μακροπροληπτικών αποθεμάτων ασφαλείας και η τυποποίηση των κεφαλαιακών απαιτήσεων και των διαδικασιών εξυγίανσης.
Η Κομισιόν προτείνει επίσης την αναθεώρηση των κριτηρίων και των κατώτατων ορίων βάσει των οποίων μια τράπεζα χαρακτηρίζεται «μικρό και μη σύνθετο ίδρυμα», ώστε οι απαιτήσεις να προσαρμόζονται καλύτερα στο μέγεθος και στο προφίλ της. Επιμένει, πάντως, ότι η απλοποίηση δεν σημαίνει απορρύθμιση ή αποδυνάμωση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού συστήματος.
Οι σημερινές ανακοινώσεις αποτελούν τον πολιτικό οδικό χάρτη και όχι ακόμη νομοθετική αλλαγή. Η Κομισιόν θα συνεχίσει τις διαβουλεύσεις με τα κράτη-μέλη, τις εποπτικές αρχές, τον τραπεζικό κλάδο και τους υπόλοιπους ενδιαφερόμενους φορείς και θα παρουσιάσει το συγκεκριμένο πακέτο μεταρρύθμισης το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Στο μεταξύ, καλεί τα κράτη, τις εποπτικές αρχές και τις ίδιες τις τράπεζες να περιορίσουν τα εμπόδια και τις διαφορετικές εθνικές πρακτικές που εξακολουθούν να κατακερματίζουν την ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά.
