Πρόστιμο δισεκατομμυρίων ευρώ αντιμετωπίζει η Meta, μετά την προκαταρκτική διαπίστωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την Παρασκευή, ότι ο «εθιστικός σχεδιασμός» του Instagram και του Facebook παραβιάζει τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, εκθέτοντας ιδίως ανηλίκους και ευάλωτους ενήλικες σε κινδύνους για τη σωματική και ψυχική τους υγεία.
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται λειτουργίες όπως η ατέρμονη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι ειδοποιήσεις και τα ιδιαίτερα εξατομικευμένα συστήματα προτάσεων περιεχομένου, τα οποία, σύμφωνα με την Κομισιόν, ενθαρρύνουν την παρατεταμένη και καταναγκαστική χρήση των δύο πλατφορμών.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα συμπεράσματα είναι προκαταρκτικά και δεν προδικάζουν την τελική έκβαση της διαδικασίας. Εφόσον, όμως, επιβεβαιωθούν, η Meta θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμο που μπορεί να φθάσει έως και το 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της.
«Η προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας των Ευρωπαίων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης», δήλωσε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, Χένα Βίρκουνεν, υπογραμμίζοντας ότι ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες παρέχει σαφές πλαίσιο λογοδοσίας για τον εθιστικό σχεδιασμό των υπηρεσιών τους.
Η αντίδραση της Meta
«Διαφωνούμε με αυτές τις προκαταρκτικές διαπιστώσεις, οι οποίες δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τα σημαντικά βήματα που έχουμε κάνει για την προστασία των εφήβων», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Meta, Μπεν Γουόλτερς, όπως μεταδίδουν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Ο ίδιος επικαλέστηκε τους Εφηβικούς Λογαριασμούς (Teen Accounts) που λανσάρισε η εταιρεία μετά την έναρξη της έρευνας, οι οποίοι επιτρέπουν στους γονείς να μπλοκάρουν την πρόσβαση στο Instagram τη νύχτα και να περιορίζουν τον ημερήσιο χρόνο οθόνης έως και στα 15 λεπτά. Η εταιρεία διαμήνυσε, πάντως, ότι θα συνεχίσει να συνεργάζεται εποικοδομητικά με τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές.
Η Χένα Βίρκουνεν, από την πλευρά της, περιέγραψε στο Reuters το δίλημμα που τίθεται πλέον στη Meta: «Είτε η Meta αλλάζει τον σχεδιασμό της είτε θα ακολουθήσει απόφαση μη συμμόρφωσης».
Σημειώνεται ότι η Meta δέχεται πιέσεις για το ίδιο ζήτημα και στις ΗΠΑ, καθώς τον περασμένο μήνα απέτυχε να επιτύχει την απόρριψη αγωγών 29 γενικών εισαγγελέων αμερικανικών Πολιτειών, που υποστηρίζουν ότι το Facebook και το Instagram είναι εθιστικά για τα παιδιά. Στην Ευρώπη, οι αιτιάσεις ακολουθούν το πρότυπο εκείνων κατά του TikTok τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν ζητήθηκαν αντίστοιχες αλλαγές στην εφαρμογή.
Ανεπαρκής αξιολόγηση των κινδύνων
Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής ευρήματα, η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους που δημιουργεί ο σχεδιασμός του Instagram και του Facebook για τη σωματική και ψυχική ευημερία των χρηστών, ιδίως των ανηλίκων και των ευάλωτων ενηλίκων.
Λειτουργίες όπως οι εξατομικευμένες συστάσεις, η αυτόματη αναπαραγωγή και η ατέρμονη κύλιση εμφανίζουν διαρκώς νέο περιεχόμενο, ενισχύοντας την παρόρμηση των χρηστών να συνεχίσουν να κοιτούν την οθόνη και συμβάλλοντας σε ανθυγιεινές συνήθειες και καταναγκαστική χρήση.
Η Κομισιόν θεωρεί επίσης ότι η Meta δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τον χρόνο που περνούν οι ανήλικοι στις πλατφόρμες κατά τις νυχτερινές ώρες, ούτε τον τρόπο με τον οποίο μορφές περιεχομένου όπως τα reels και τα stories μπορούν να οδηγήσουν σε υπερβολική χρήση.
Ανεπαρκή τα εργαλεία προστασίας
Ανεπαρκή κρίνονται και τα μέτρα που έχει εφαρμόσει μέχρι σήμερα η εταιρεία. Τα εργαλεία διαχείρισης του χρόνου χρήσης, ακόμη και όσα ενεργοποιούνται αυτομάτως για τους εφήβους, μπορούν να παρακαμφθούν εύκολα και δεν οδηγούν σε ουσιαστική μείωση της παραμονής στις πλατφόρμες.
Παράλληλα, οι γονικοί έλεγχοι θεωρούνται αποτελεσματικοί μόνο όταν οι γονείς ή οι κηδεμόνες διαθέτουν επαρκείς τεχνικές γνώσεις και αφιερώνουν χρόνο για να κατανοήσουν τον τρόπο λειτουργίας τους.
Η Επιτροπή εκτιμά ακόμη ότι οι συμβουλές και οι σύνδεσμοι προς πηγές υποστήριξης για την ψυχική υγεία, που παρέχονται μέσω ξεχωριστού «κέντρου ασφάλειας», δεν αρκούν για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι.
Οι αλλαγές που ζητά η Επιτροπή
Στο παρόν στάδιο της έρευνας, η Κομισιόν θεωρεί ότι η Meta πρέπει να προχωρήσει σε αλλαγές στον σχεδιασμό των δύο πλατφορμών.
Μεταξύ των πιθανών παρεμβάσεων είναι η απενεργοποίηση ως προεπιλεγμένη ρύθμιση λειτουργιών όπως η αυτόματη αναπαραγωγή και η ατέρμονη κύλιση, η καθιέρωση αποτελεσματικών διαλειμμάτων από την οθόνη και η προσαρμογή των συστημάτων προτάσεων, ώστε να μην είναι προσανατολισμένα κυρίως στη μεγιστοποίηση της αλληλεπίδρασης.
Τα επόμενα βήματα
Η Meta έχει πλέον τη δυνατότητα να εξετάσει τα έγγραφα του φακέλου και να απαντήσει γραπτώς στις προκαταρκτικές διαπιστώσεις της Επιτροπής. Παράλληλα, θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών.
Εφόσον οι εκτιμήσεις επιβεβαιωθούν, η Κομισιόν μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης και να επιβάλει πρόστιμο έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας.
Η έρευνα ξεκίνησε τον Μάιο του 2024 και βασίστηκε, μεταξύ άλλων, σε εκθέσεις αξιολόγησης κινδύνου, εσωτερικά δεδομένα και έγγραφα της Meta, επιστημονικές μελέτες και συνεντεύξεις με ειδικούς στον συμπεριφορικό εθισμό.
Η ίδια διαδικασία καλύπτει και τα μέτρα επαλήθευσης της ηλικίας για παιδιά κάτω των 13 ετών, ενώ ξεχωριστά συνεχίζεται η έρευνα για τα λεγόμενα φαινόμενα «λαγουδότρυπας» (rabbit hole), κατά τα οποία τα συστήματα προτάσεων μπορεί να παρασύρουν τους ανήλικους σε ολοένα πιο επιβλαβές περιεχόμενο.
