Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε σήμερα ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου να επιτρέψει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν την οικονομία της ΕΕ στο πλαίσιο της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Στοχευμένο και προσωρινό
Το νέο πλαίσιο, το λεγόμενο προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (The Middle East crisis Temporary State aid Framework – METSAF), είναι στοχευμένο και προσωρινό και αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης σε ορισμένους από τους πιο εκτεθειμένους τομείς της οικονομίας, όπως η γεωργία, η αλιεία, οι μεταφορές και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Θα ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, ενώ η Επιτροπή θα επανεξετάζει το περιεχόμενο, το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά του με βάση τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τη γενικότερη οικονομική κατάσταση.
Η στήριξη μπορεί να λάβει διάφορες μορφές για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη γεωργία, την αλιεία και τις μεταφορές. Περιλαμβάνει ενισχύσεις που βασίζονται στην πραγματική κατανάλωση, ώστε να καλυφθεί μέρος των αυξήσεων στις τιμές καυσίμων ή λιπασμάτων, καθώς και μια απλουστευμένη προσέγγιση για μικρά ποσά ενίσχυσης.
Το METSAF περιλαμβάνει επίσης προσωρινή προσαρμογή του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τη βιομηχανία (Clean Industrial Deal State Aid Framework – CISAF), επιτρέποντας μεγαλύτερη ευελιξία και υψηλότερη ένταση ενισχύσεων για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Στήριξη σε θαλάσσιες μεταφορές για ακριτικά νησιά και αερομεταφορές
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μεταφορές, με αιχμή τη ναυτιλία και την αεροπορία, όπου η εκτίναξη του κόστους καυσίμων πιέζει τη βιωσιμότητα των υπηρεσιών.
Η Επιτροπή τονίζει ότι οι θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων είναι κρίσιμες για τη σύνδεση νησιών και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, προειδοποιώντας για κίνδυνο απώλειας συνδεσιμότητας, ιδίως σε γραμμές δημοσίου συμφέροντος. Στο πλαίσιο αυτό, ο τομέας εντάσσεται στα μέτρα του METSAF, επιτρέποντας κάλυψη έως 70% του επιπλέον κόστους καυσίμων ή απλουστευμένες ενισχύσεις έως 50.000 ευρώ ανά επιχείρηση.
Στις αερομεταφορές, όταν απειλείται η συνδεσιμότητα, τα κράτη-μέλη μπορούν να παρεμβαίνουν μέσω υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (PSO), επιδοτώντας κρίσιμες γραμμές, καθώς και να στηρίζουν επιβάτες σε απομακρυσμένες περιοχές, με ενίσχυση που μπορεί να φθάνει έως το 100% της τιμής εισιτηρίου. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το υφιστάμενο πλαίσιο επαρκεί προς το παρόν.
Συγκεκριμένα μέτρα: Έως 70% κάλυψη κόστους
Για τη γεωργία, την αλιεία, τις χερσαίες μεταφορές και τη θαλάσσια μεταφορά μικρών αποστάσεων εντός της ΕΕ, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αποζημιώνουν έως και το 70% του επιπλέον κόστους που προκύπτει από την αύξηση των τιμών καυσίμων και λιπασμάτων λόγω της κρίσης.
Η ενίσχυση θα υπολογίζεται με βάση τη διαφορά μεταξύ της τρέχουσας τιμής αγοράς και μιας ιστορικής τιμής αναφοράς, ενώ το συνολικό επιπλέον κόστος θα βασίζεται στην κατανάλωση πριν ή κατά την κρίση.
Απλουστευμένες επιλογές, στήριξη έως και 50.000 ευρώ και χωρίς πλήρη τεκμηρίωση
Για τους ίδιους τομείς προβλέπεται και απλουστευμένο καθεστώς, που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να υπολογίζουν τις ενισχύσεις βάσει εκτιμήσεων (π.χ. κατανάλωση καυσίμων ανά τομέα), χωρίς πλήρη τεκμηρίωση από τον δικαιούχο.
Σε αυτή την περίπτωση, κάθε επιχείρηση μπορεί να λάβει έως 50.000 ευρώ
Ενεργοβόρες βιομηχανίες: μεγαλύτερη κάλυψη χωρίς νέους όρους
Για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, που είναι επιλέξιμες βάσει των καθεστώτων στήριξης του CISAF, αυξάνεται η ένταση ενίσχυσης από 50% έως και 70% για το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ενίσχυση μπορεί να καλύπτει έως και το 50% της συνολικής κατανάλωσης, χωρίς να απαιτείται πρόσθετη προσπάθεια αποανθρακοποίησης, ενώ επιτρέπεται και συνδυασμός με ενισχύσεις στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS).
Ταχεία έγκριση και πρόσθετα μέτρα
Τα μέτρα που θα λαμβάνονται στο πλαίσιο του METSAF θα πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή, ωστόσο προβλέπεται ταχεία διαδικασία έγκρισης.
Η Επιτροπή δηλώνει επίσης έτοιμη να εξετάσει πρόσθετα προσωρινά μέτρα, όπως επιδοτήσεις για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο, με στόχο τη μείωση του συνολικού κόστους ενέργειας.
«Η ενεργειακή μετάβαση είναι η πιο αποτελεσματική στρατηγική για την αυτονομία και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Ωστόσο, οι αυξήσεις στις τιμές απαιτούν άμεση απάντηση, με το METSAF να προσφέρει εφαρμόσιμες λύσεις για τη στήριξη βασικών τομέων της οικονομίας» τόνισε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Τερέσα Ριμπέρα.
Η απόφαση της Επιτροπής εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική που παρουσίασε η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δίνοντας έμφαση στη στοχευμένη στήριξη και στον ενισχυμένο ευρωπαϊκό συντονισμό.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «τα μέτρα πρέπει να στοχεύουν στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις μόνο και να αποφεύγουν την αύξηση της ζήτησης για φυσικό αέριο και πετρέλαιο», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι δεν είναι εφικτή μια ενιαία οριζόντια λύση, καθώς κάθε κράτος-μέλος έχει διαφορετικό ενεργειακό μείγμα.
Παράλληλα, ανέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης του ευρωπαϊκού συντονισμού, ιδίως ως προς τα αποθέματα καυσίμων, αλλά και την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού ως βασικό εργαλείο για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
