Το βαρύ ενεργειακό αποτύπωμα της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή στην ευρωπαϊκή οικονομία και την ανάγκη επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης ανέδειξε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλώντας στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, στο πλαίσιο της συζήτησης για τη στρατηγική της ΕΕ απέναντι στην κρίση στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις της στις τιμές ενέργειας και τη διαθεσιμότητα λιπασμάτων.
Η παρέμβασή της ήρθε σε συνέχεια των συζητήσεων που πραγματοποιήθηκαν και στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στην Κύπρο, όπου η ενεργειακή ασφάλεια και οι γεωπολιτικές επιπτώσεις της κρίσης βρέθηκαν στο επίκεντρο.
Όπως τόνισε, η Ένωση επιβαρύνθηκε με επιπλέον €27 δισ. για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων μέσα σε μόλις 60 ημέρες, «χωρίς ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας», ενώ «χάνουμε σχεδόν €500 εκατ. την ημέρα». Πρόκειται, όπως είπε, για «τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε τέσσερα χρόνια».
«Το μάθημα είναι σαφές: σε έναν κόσμο γεμάτο αναταράξεις δεν μπορούμε να είμαστε υπερβολικά εξαρτημένοι από εισαγόμενη ενέργεια», υπογράμμισε.
Καμία «οριζόντια λύση» – Διαφορετικά ενεργειακά μείγματα
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο γεγονός ότι κάθε κράτος-μέλος έχει διαφορετικό ενεργειακό μείγμα, απορρίπτοντας μια ενιαία προσέγγιση.
«Κάθε κράτος-μέλος έχει διαφορετικό ενεργειακό μείγμα. Επομένως, μια οριζόντια λύση για την αντιμετώπιση της κρίσης απλώς δεν θα λειτουργούσε», ανέφερε.
Η πρόεδρος της Κομισιόν έκανε αναφορά στην «εργαλειοθήκη» μέτρων που πρόσφατα παρουσίασε η Κομισιόν και τα οποία σύμφωνα με την ίδια μπορούν να συνδυαστούν διαφορετικά ανά κράτος-μέλος.
Πρώτος άξονας: ισχυρότερος ευρωπαϊκός συντονισμός και δράσεις για τα καύσιμα
Στο πλαίσιο αυτό η φον ντερ Λάιεν επικεντρώθηκε σε τρεις άξονες.
Στο πρώτο σκέλος, η φον ντερ Λάιεν πρότεινε ενίσχυση του συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όχι μόνο για το φυσικό αέριο αλλά και για τα καύσιμα.
«Προτείνουμε ισχυρότερο συντονισμό όχι μόνο στην πλήρωση των εθνικών αποθεμάτων φυσικού αερίου, αλλά και στα αποθέματα καυσίμων – ιδίως στο καύσιμο αεροσκαφών και το ντίζελ, όπου οι αγορές γίνονται πιο σφιχτές», σημείωσε.
«Μπορούμε να είμαστε πολύ πιο αποτελεσματικοί αν συντονίσουμε την απελευθέρωση των αποθεμάτων πετρελαίου και διασφαλίσουμε ότι τα διυλιστήρια θα αυξήσουν την παραγωγή σε ολόκληρη την Ένωση», πρόσθεσε, τονίζοντας ότι «διαθέτουμε τεράστια αγοραστική δύναμη και βιομηχανική ισχύ – ας τη θέσουμε στην υπηρεσία όλων των Ευρωπαίων».
Δεύτερος άξονας: στήριξη μόνο στους πιο ευάλωτους και στις βιομηχανίες
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη στόχευση των μέτρων στήριξης, μεταφέροντας το βασικό δίδαγμα της προηγούμενης κρίσης.
«Τα μέτρα πρέπει να στοχεύουν στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις μόνο – και να αποφεύγουν την αύξηση της ζήτησης για φυσικό αέριο και πετρέλαιο», τόνισε.
Υπενθύμισε ότι στην προηγούμενη κρίση μόλις το ένα τέταρτο της στήριξης ήταν στοχευμένο, ενώ περισσότερα από €350 δισ. δαπανήθηκαν σε γενικευμένα μέτρα, με σημαντικό δημοσιονομικό κόστος.
Τρίτος άξονας: μείωση ζήτησης και εξηλεκτρισμός
Στο τρίτο σκέλος, ανέδειξε την ανάγκη μείωσης της ενεργειακής ζήτησης μέσω εκσυγχρονισμού του τρόπου κατανάλωσης.
«Πρέπει να μειώσουμε τη ζήτηση ενέργειας εκσυγχρονίζοντας τον τρόπο που τη χρησιμοποιούμε. Βραχυπρόθεσμα, αυτό μπορεί να γίνει μέσω ενεργειακής αποδοτικότητας, εξηλεκτρισμού και ταχύτερης ανάπτυξης ψηφιακών τεχνολογιών», ανέφερε.
Ταυτόχρονα προειδοποίησε ότι η συνολική ζήτηση ενέργειας θα αυξηθεί, ιδίως λόγω της ταχείας ανάπτυξης των κέντρων δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης, σημειώνοντας ότι «θα χρειαστούμε ενέργεια σε αφθονία».
Στο ίδιο πλαίσιο, υπενθύμισε ότι το 2022 το φυσικό αέριο καθόριζε τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στο 70% του χρόνου, ενώ σήμερα το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί στο 30%.
Προχωρώντας στο επόμενο βήμα, ανακοίνωσε ότι έως το καλοκαίρι θα παρουσιάσει το Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό υπογραμμίζοντας ότι στον υφιστάμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έχουν ήδη δεσμευθεί σχεδόν €300 δισ. για την ενέργεια, εκ των οποίων €95 δισ. παραμένουν διαθέσιμα.
«Ας τα αξιοποιήσουμε για τη μετάβαση στην ηλεκτρική ενέργεια – όχι μόνο στις μεταφορές, αλλά και στη βιομηχανία και τη θέρμανση. Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα κόστους και ανταγωνιστικότητας, αλλά και οικονομικής ασφάλειας», τόνισε.
Και κατέληξε με σαφές πολιτικό μήνυμα: «Αν μιλάμε για ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, αυτή είναι η στιγμή να εξηλεκτρίσουμε την Ευρώπη».
Το παράδειγμα της Σουηδίας
Ως ένδειξη της σημασίας της διαφοροποίησης του ενεργειακού μείγματος, ανέφερε τη Σουηδία, όπου η αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου κατά €1/MWh οδηγεί σε αύξηση μόλις €0,04/MWh στον λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας καθώς η χώρα βασίζεται στην ανανεώσιμες πηγές και στην πυρηνική ενέργεια.
«Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο θωρακιζόμαστε απέναντι σε μελλοντικά σοκ», σημείωσε.
Μέση Ανατολή: εύθραυστη αποκλιμάκωση και διέλευση στα Στενά του Ορμούζ χωρίς διόδια
Αναφερόμενη στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, σημείωσε ότι, δύο μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, διαφαίνεται μια εύθραυστη αποκλιμάκωση.
Τόνισε επίσης τη σημασία της πλήρους και μόνιμης ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς επιβολή διοδίων, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να καλύπτει και το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η Ρωσία έστησε έναν νέο «ψηφιακό σιδηρούν παραπέτασμα»
Η Πρόεδρος της Επιτροπής αναφέρθηκε στο 20ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας και στην εκταμίευση της πρώτης δόσης ύψους €45 δισ. από το πακέτο των €90 δισ. προς την Ουκρανία, με τα δύο τρίτα να κατευθύνονται στην άμυνα.
«Ενώ η Ρωσία διπλασιάζει την επιθετικότητά της, η Ευρώπη διπλασιάζει τη στήριξή της», ανέφερε.
Παράλληλα, σημείωσε ότι οι κυρώσεις έχουν ήδη αισθητό αντίκτυπο, κατηγορώντας το Κρεμλίνο ότι περιορίζει την πρόσβαση στο διαδίκτυο και την ελεύθερη επικοινωνία, δημιουργώντας «ένα νέο, ψηφιακό σιδηρούν παραπέτασμα».
«Αν η ιστορία μας διδάσκει κάτι, είναι ότι όλα τα τείχη τελικά πέφτουν», πρόσθεσε.
Προϋπολογισμός: τα νέα ίδια έσοδα «απαραίτητα»
Κλείνοντας, αναφέρθηκε στον επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF), επισημαίνοντας ότι η εξίσωση χρηματοδότησης γίνεται πιο απαιτητική.
Από το 2028 η ΕΕ θα αρχίσει να αποπληρώνει το πρόγραμμα ανάκαμψης, ενώ αυξάνονται οι ανάγκες για επενδύσεις σε άμυνα, ανταγωνιστικότητα και ενέργεια.
«Τα νέα ίδια έσοδα είναι απαραίτητα», τόνισε, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά «η επιλογή είναι ξεκάθαρη: είτε υψηλότερες εθνικές συνεισφορές είτε χαμηλότερη ικανότητα δαπανών», δηλαδή λιγότερη Ευρώπη εκεί που χρειάζεται περισσότερη.
