Σε τροχιά σύγκρουσης εισέρχονται τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (Multiannual Financial Framework – ΠΔΠ) 2028–2034, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ζητά αύξηση των δαπανών κατά περίπου 10% σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανεβάζοντας το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού σε επίπεδα άνω των 2 τρισ.ευρώ.
Η θέση εγκρίθηκε με 370 ψήφους υπέρ, 201 κατά και 84 αποχές, διαμορφώνοντας την επίσημη διαπραγματευτική εντολή του Σώματος για τις συνομιλίες με το Συμβούλιο.
Οι ευρωβουλευτές ζητούν ο προϋπολογισμός να διαμορφωθεί στο 1,27% του ΑΕΕ (Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα) της ΕΕ, με την εξυπηρέτηση του χρέους του NextGenerationEU περίπου 0,11% του ΑΕΕ, να παραμένει εκτός των ανώτατων ορίων δαπανών.
Η επιλογή αυτή προετοιμάζει μια ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ Κοινοβουλίου και κρατών-μελών, καθώς οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες με επικεφαλής τη Γερμανία, έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι δεν θα αποδεχθούν έναν σημαντικά μεγαλύτερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
«Από την ασφάλεια έως την ανταγωνιστικότητα, ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των πολιτών. Πρέπει να είναι ανθεκτικός στις κρίσεις και ικανός να ανταποκριθεί στις σημερινές προκλήσεις. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις.» δήλωσε η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα.
Η πρόταση του Κοινοβουλίου
Το κείμενο, που εκπονήθηκε από τους συνεισηγητές Carla Tavares (Σοσιαλιστές και Δημοκράτες) και Siegfried Mureșan (Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα), προβλέπει αύξηση περίπου 10% σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής.
Παράλληλα, ζητείται η διατήρηση της εξυπηρέτησης του χρέους του NextGenerationEU εκτός των ανώτατων ορίων του προϋπολογισμού, η εισαγωγή νέων πηγών εσόδων σε ευρωπαϊκό επίπεδο -όπως πιθανή εισφορά στις ψηφιακές υπηρεσίες- καθώς και η ισχυρότερη προστασία βασικών πολιτικών, όπως η γεωργία και η συνοχή.
Συνολικά, η πρόταση μεταφράζεται σε προϋπολογισμό περίπου €2,01 τρισ. σε τρέχουσες τιμές (ή €1,78 τρισ. σε σταθερές τιμές 2025), δηλαδή σχεδόν €200 δισ. υψηλότερα από το σχέδιο της Επιτροπής. Η αύξηση κατανέμεται στους βασικούς τομείς πολιτικής, λειτουργώντας και ως αντιστάθμισμα στις πληθωριστικές πιέσεις.
Το πολιτικό μήνυμα και οι προειδοποιήσεις
«Με τη σημερινή ψηφοφορία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθορίζει τον τόνο ως προς τη φιλοδοξία και το χρονοδιάγραμμα. Υιοθετήσαμε μια ισχυρή θέση για τον επόμενο προϋπολογισμό, εξισορροπώντας νέες και παραδοσιακές προτεραιότητες με μια μετριοπαθή αύξηση 10%», δήλωσε ο Siegfried Mureșan, Ρουμάνος ευρωβουλευτής του ΕΛΚ και συνεισηγητής.
Ο ίδιος τόνισε ότι «προτείνουμε έναν ευρωπαϊκό προϋπολογισμό επαρκή και προβλέψιμο για τους δικαιούχους», προσθέτοντας ότι η αύξηση διασφαλίζει πόρους για νέες προτεραιότητες όπως η άμυνα και η ανταγωνιστικότητα, χωρίς να θίγονται οι βασικές πολιτικές.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι ενδεχόμενες περικοπές στη γεωργία θα μπορούσαν να «θέσουν σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια», ενώ μειώσεις στα κονδύλια συνοχής θα επηρέαζαν «σοβαρά» τις ευρωπαϊκές περιφέρειες. Υπογράμμισε επίσης την ανάγκη η ΕΕ να αναπτύξει νέες πηγές «ιδίων πόρων», πέραν των εθνικών συνεισφορών.
Από την πλευρά της, η Carla Tavares, Πορτογαλίδα ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, σημείωσε ότι «η κοινή γεωργική πολιτική, τα ταμεία συνοχής, το Horizon Europe και το Erasmus+ δεν είναι κατάλοιπα του παρελθόντος, αλλά η ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης», τονίζοντας ότι η φιλοδοξία χωρίς επαρκή χρηματοδότηση παραμένει κενή.
Προτεραιότητες και «κόκκινες γραμμές»
Οι ευρωβουλευτές ζητούν ενίσχυση των δαπανών για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν θα υπονομευθεί η χρηματοδότηση για την αγροτική πολιτική και τη συνοχή.
Τονίζουν ότι ο επόμενος προϋπολογισμός πρέπει να παραμείνει εργαλείο επενδύσεων που στηρίζει πολίτες, περιφέρειες, επιχειρήσεις και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε σχέση με τις εθνικές δαπάνες.
Απορρίπτουν κατηγορηματικά κάθε σενάριο «επαναεθνικοποίησης», προειδοποιώντας ότι μια προσέγγιση «à la carte» και ένα μοντέλο «ένα σχέδιο ανά κράτος-μέλος» θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τις ευρωπαϊκές πολιτικές, να μειώσουν τη διαφάνεια και να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ δικαιούχων.
Διαφάνεια, λογοδοσία και κράτος δικαίου
Το Κοινοβούλιο υπογραμμίζει ότι η απλούστευση των διαδικασιών δεν πρέπει να υπονομεύσει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον δημοκρατικό έλεγχο. Προειδοποιεί ότι η ευρεία χρήση χρηματοδότησης που δεν συνδέεται άμεσα με το κόστος μπορεί να δυσχεράνει τον έλεγχο των δαπανών.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι ο σεβασμός των αξιών της ΕΕ και του κράτους δικαίου αποτελεί προϋπόθεση για την πρόσβαση στα ευρωπαϊκά κονδύλια, χωρίς όμως να τιμωρούνται οι τελικοί δικαιούχοι για παραβιάσεις από τις κυβερνήσεις τους.
Νέοι πόροι και χρηματοδότηση
Κεντρικό στοιχείο της πρότασης αποτελεί η ενίσχυση των «ιδίων πόρων» της ΕΕ, με στόχο την αποπληρωμή του NextGenerationEU και τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού.
Οι ευρωβουλευτές στηρίζουν την προσέγγιση της Επιτροπής για «καλάθι» νέων εσόδων και εκτιμούν ότι οι νέες πηγές θα μπορούσαν να αποφέρουν περίπου €60 δισ. ετησίως. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνονται εισφορές στις ψηφιακές υπηρεσίες, στον διαδικτυακό τζόγο, η επέκταση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM) και εισφορές σε κέρδη από κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία.
Επόμενα βήματα
Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου στις Βρυξέλλες, όπου οι ηγέτες θα επιχειρήσουν να διαμορφώσουν κοινή θέση ενόψει των διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου αναμένεται να παρουσιάσει ένα έγγραφο διαπραγμάτευσης με τα βασικά μεγέθη και τις εναλλακτικές επιλογές του προϋπολογισμού (το λεγόμενο «negobox»), το οποίο θα αποτελέσει τη βάση για τις πολιτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του έτους, αν και πολλοί στις Βρυξέλλες εκτιμούν ότι το χρονοδιάγραμμα αυτό είναι ιδιαίτερα φιλόδοξο, δεδομένων των έντονων διαφωνιών για το ύψος και τη δομή του νέου προϋπολογισμού.
