Με τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό να περνά στο επίκεντρο και τις γεωπολιτικές πιέσεις από τη Μέση Ανατολή να βαραίνουν την ατζέντα, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ολοκλήρωσαν στη Λευκωσία τη δεύτερη και τελευταία ημέρα της άτυπης Συνόδου Κορυφής, επιχειρώντας να ισορροπήσουν ανάμεσα στη χρηματοδότηση των αυξανόμενων φιλοδοξιών της Ένωσης και στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας, της ενεργειακής ανθεκτικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας.
Η σύνοδος, η πρώτη άτυπη συνάντηση αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκή Ένωση που φιλοξενείται στην Κύπρο, πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία, με τη Λευκωσία να επιχειρεί να αναδείξει τον ρόλο της ως γέφυρας ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, αλλά και ως κράτους-μέλους που βιώνει άμεσα τη σημασία της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και ασφάλειας.
Ο συμβολισμός της κατοχής
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης συνέδεσε ευθέως τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία με την κυπριακή εμπειρία της κατοχής, τονίζοντας ότι η Λευκωσία, «η τελευταία διαιρεμένη πρωτεύουσα της Ευρώπης», αποτελεί υπενθύμιση τόσο των προκλήσεων όσο και της ανάγκης για βαθύτερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Από την πλευρά του πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου Αντόνιο Κόστα υπογράμμισε ότι η παρουσία των Ευρωπαίων ηγετών στην Κύπρο έχει «σημαντικό συμβολισμό», καθώς στέλνει μήνυμα ενότητας και στήριξης προς τα κράτη-μέλη που επηρεάζονται περισσότερο από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Μέση Ανατολή: η Ευρωπαϊκή Ένωση «δεν είναι μέρος της σύγκρουσης, αλλά θα είναι μέρος της λύσης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εμπλέκεται στη σύγκρουση, αλλά θα συμβάλει στη λύση του προβλήματος.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή καθόρισαν τον πολιτικό τόνο της συνόδου, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να επιχειρούν να διαμορφώσουν κοινή γραμμή απέναντι στην κλιμακούμενη ένταση και τις οικονομικές της επιπτώσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία και άτυπη «μίνι σύνοδος» με τη συμμετοχή ηγετών της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Λιβάνου, της Συρίας και του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, με στόχο την ενίσχυση της πολιτικής και στρατηγικής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την ευρύτερη περιοχή.
Με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να καλεί σε δύο εβδομάδες συνάντηση υψηλού επιπέδου ΕΕ- Συρίας και τον αλ Σάρα τον πρόεδρο της χώρας να καλεί τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει τις ευθύνες της έναντι της επιθετικότητας του Ισραήλ.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης τόνισε ότι «οι εξελίξεις στην περιοχή μας υπενθυμίζουν πως δεν υπάρχει κρίση που δεν μας αφορά», υπογραμμίζοντας ότι η Μέση Ανατολή αποτελεί γειτονιά στρατηγικής σημασίας για την Ένωση και ότι οι διαταραχές στις θαλάσσιες οδούς μεταφράζονται άμεσα σε οικονομικό κόστος για τους Ευρωπαίους πολίτες.
Από την πλευρά του, ο Αντόνιο Κόστα ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «δεν είναι μέρος της σύγκρουσης, αλλά θα είναι μέρος της λύσης», επισημαίνοντας ότι η ΕΕ στηρίζει τις διπλωματικές προσπάθειες για μια διαπραγματευμένη ειρήνη.
Οι ηγέτες χαιρέτισαν τις πρόσφατες εκεχειρίες, τονίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται ουσιαστική συνέχεια των διαπραγματεύσεων. Έθεσαν ως βασικές προτεραιότητες την αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, την επίτευξη σταθερής και διαρκούς κατάπαυσης του πυρός και την αποτροπή ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Αντόνιο Κόστα, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε συνεχή επαφή με τους εταίρους της στην περιοχή, ενώ εξετάζεται και η ανάπτυξη πολυμερούς αποστολής για την προστασία της ναυσιπλοΐας, όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες ασφαλείας.
Σε ό,τι αφορά το Ιράν, η ευρωπαϊκή στάση παραμένει αυστηρή, με τους ηγέτες να ξεκαθαρίζουν ότι οποιαδήποτε συζήτηση για άρση κυρώσεων μπορεί να γίνει μόνο υπό προϋποθέσεις, όπως η επαληθεύσιμη αποκλιμάκωση και η πρόοδος στο πυρηνικό ζήτημα.
Άρθρο 42.7: από πολιτική δήλωση σε επιχειρησιακό εργαλείο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, με τους ηγέτες να επιχειρούν να της δώσουν πρακτική διάσταση.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης υπογράμμισε ότι η συλλογική ασφάλεια δεν μπορεί να παραμένει «έννοια στα χαρτιά», τονίζοντας ότι όταν απειλείται η κυριαρχία ενός κράτους-μέλους, το ζήτημα δεν είναι αν θα υπάρξει αντίδραση, αλλά πόσο γρήγορα, ενώ δήλωσε ότι και η Πολωνία είναι υπέρ του 42.7.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σημείωσε ότι η Συνθήκη είναι σαφής ως προς την υποχρέωση συνδρομής, αλλά όχι ως προς τον τρόπο εφαρμογής της, επισημαίνοντας ότι απαιτείται περαιτέρω εξειδίκευση για το «ποιος κάνει τι και πότε».
Ως παράδειγμα προς αξιοποίηση ανέφερε τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου υπάρχει σαφής διαδικασία ενεργοποίησης και κατανομή αρμοδιοτήτων, υποδεικνύοντας την κατεύθυνση προς έναν αντίστοιχο επιχειρησιακό «οδηγό εφαρμογής» για τη ρήτρα άμυνας.
Παράλληλα, τέθηκε και το ζήτημα της «γκρίζας ζώνης» πριν από την ενεργοποίηση της ρήτρας, δηλαδή υβριδικών απειλών, κυβερνοεπιθέσεων και παραπληροφόρησης.
ΠΔΠ: δύσκολη εξίσωση με ανοιχτές διαφορές για μέγεθος, χρέος και «ίδιους πόρους»
Η συζήτηση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο κυριάρχησε στη δεύτερη ημέρα, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για το πιο δύσκολο πολιτικά πεδίο των επόμενων μηνών.
Η συζήτηση για το ΠΔΠ χαρακτηρίστηκε από ευρωπαϊκές πηγές ως «ανοιχτή και εποικοδομητική», με στόχο να προετοιμαστεί το έδαφος για την παρουσίαση του πρώτου διαπραγματευτικού πλαισίου από την κυπριακή προεδρία τον Ιούνιο και ενόψει της εντατικής διαπραγμάτευσης για συμφωνία έως το τέλος του έτους.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, καταγράφηκε ευρεία αναγνώριση της ανάγκης για νέους ίδιους πόρους, με τους ηγέτες να εμφανίζονται ανοιχτοί να συνεχίσουν τη συζήτηση στη βάση των προτάσεων της Επιτροπής, χωρίς να αποκλείονται και πρόσθετες επιλογές.
Ωστόσο, παραμένουν σαφείς διαφορές ως προς το μέγεθος του προϋπολογισμού, με ορισμένα κράτη να ζητούν περιορισμό του και άλλα να επιμένουν ότι πρέπει να αντανακλά τις αυξημένες φιλοδοξίες της Ένωσης, ενώ στο τραπέζι τέθηκε και το ζήτημα της αποπληρωμής του NextGenerationEU.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επανέλαβε με έμφαση την ανάγκη για νέες πηγές χρηματοδότησης, προειδοποιώντας ότι χωρίς αυτές η Ένωση θα βρεθεί μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή: είτε αύξηση των εθνικών συνεισφορών είτε περιορισμό των δαπανών, κάτι που θα σήμαινε «λιγότερη Ευρώπη ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται περισσότερη Ευρώπη».
Από την πλευρά της προεδρίας, ο Νίκος Χριστοδουλίδης σημείωσε ότι στόχος είναι η παρουσίαση τον Ιούνιο ενός «ώριμου διαπραγματευτικού πλαισίου με συγκεκριμένα μεγέθη», ώστε να προχωρήσει η πολιτική συμφωνία.
Ενιαία αγορά: οδικός χάρτης για το 2027 με σαφείς δεσμεύσεις
Στο περιθώριο της Συνόδου, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υπέγραψαν τον οδικό χάρτη «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά», θέτοντας ως στόχο την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς έως το 2027.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε ότι υπέγραψε εκ μέρους του Συμβουλίου, μαζί με την πρόεδρο της Επιτροπής και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τον οδικό χάρτη για την ενιαία αγορά, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ένα συνολικό σχέδιο με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης που στέλνει ισχυρό μήνυμα πολιτικής βούλησης για ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η πρωτοβουλία στοχεύει στην άρση των εμποδίων στη διασυνοριακή δραστηριότητα, στην απλοποίηση των κανόνων και στην επιτάχυνση της ψηφιακής και βιομηχανικής μετάβασης.
Ενέργεια: οικονομικό σοκ και πίεση για στοχευμένη απάντηση
Χωρίς ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας.
Πρέπει να μειώσουμε την υπερβολική εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα.
Να ενισχύσουμε την καθαρή ενέργεια, όπως οι ανανεώσιμες πηγές και η πυρηνική.
Και να προχωρήσουμε στην ηλεκτροποίηση της Ευρώπης.
Αυτό είναι το κλειδί για την ασφάλεια και τη σταθερότητα.
Η ενεργειακή κρίση αποτέλεσε την πιο άμεση οικονομική συνέπεια της γεωπολιτικής έντασης.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αποκάλυψε ότι μέσα σε 54 ημέρες το κόστος των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκε κατά περισσότερα από 25 δισ. ευρώ, χωρίς αύξηση της προσφοράς, υπογραμμίζοντας την ευαλωτότητα της Ένωσης.
Όπως τόνισε, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ενιαία για όλα τα κράτη-μέλη, καθώς κάθε χώρα έχει διαφορετικό ενεργειακό μείγμα, και τα μέτρα θα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και συντονισμένα.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα καύσιμα αεροσκαφών και στο ντίζελ, όπου οι αγορές εμφανίζονται πιο πιεσμένες, με την Επιτροπή να επισημαίνει ότι θα ακολουθηθεί η ίδια λογική αντιμετώπισης που εφαρμόστηκε μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Παράλληλα, έως το καλοκαίρι αναμένεται η παρουσίαση σχεδίου δράσης με στόχο την επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές και εγχώριες πηγές ενέργειας, που ενισχύουν τόσο την οικονομική ασφάλεια όσο και την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης.
Ο Αντόνιο Κόστα έδωσε το πιο σαφές στρατηγικό μήνυμα, τονίζοντας ότι «υπάρχει μόνο ένας δρόμος για την Ευρώπη», η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και η ανάπτυξη εγχώριων καθαρών πηγών ενέργειας, ως ο μόνος τρόπος για τη μείωση των εξαρτήσεων και τη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας.
Ουκρανία: στήριξη χωρίς τεχνητά χρονοδιαγράμματα
Η σύνοδος ξεκίνησε με ανταλλαγή απόψεων με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να επαναβεβαιώνουν τη στήριξή τους, αφού πρώτα είχε εγκριθεί το δάνειο των 90 δις. ευρώ έπειτα από την άρση του βέτο της Ουγγαρίας καθώς και της απόφασης για την επιβολή του 20ου πακέτού κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Ο Αντόνιο Κόστα σε ερωτήσεις δημοσιογράφων τόνισε ότι η διαδικασία ένταξης του Κιέβου στην ΕΕ παραμένει απαιτητική και βασισμένη στην πρόοδο των μεταρρυθμίσεων, αποφεύγοντας να θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η πρόοδος της Ουκρανίας θα πρέπει να αναγνωρίζεται, εφόσον συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις.
