ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ – ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατέθεσε την πρώτη ολοκληρωμένη συμβιβαστική πρόταση (negobox) για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης, προτείνοντας τη μείωσή του από τα 1,763 τρισ. ευρώ που είχε εισηγηθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα 1,730 τρισ. ευρώ. Η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 32,8 δισ. ευρώ ή σχεδόν 2%, ανοίγοντας επίσημα μία από τις δυσκολότερες διαπραγματεύσεις των τελευταίων ετών στις Βρυξέλλες.
Σε όρους μεγέθους, η πρόταση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλάσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιστοιχεί σε περίπου 1,23% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ ή 1,13% αν δεν συνυπολογιστεί η αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU έναντι 1,26% της πρότασης της Επιτροπής και 1,27% που διεκδικεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Πρόκειται για τον μεγαλύτερο και πολιτικά σημαντικότερο φάκελο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα επόμενα 7 χρόνια, καθώς θα καθορίσει πού θα κατευθυνθούν σχεδόν 1,73 τρισ. ευρώ ευρωπαϊκών πόρων την περίοδο 2028-2034: από τις επιδοτήσεις στους αγρότες και τα έργα στις περιφέρειες έως την άμυνα, την τεχνητή νοημοσύνη, την έρευνα, τη φύλαξη των συνόρων και τη στήριξη της Ουκρανίας.
Η δημοσίευση του πρώτου Negotiating Box θεωρείται το πραγματικό σημείο εκκίνησης των διαπραγματεύσεων, καθώς για πρώτη φορά τα κράτη μέλη καλούνται να τοποθετηθούν όχι μόνο επί των γενικών αρχών αλλά και επί συγκεκριμένων ποσών.
«Η περικοπή που προτείνουμε είναι ο συμβιβασμός που λαμβάνει υπόψη όλες τις φωνές στο Συμβούλιο», δήλωσε η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραουνά, παρουσιάζοντας την πρόταση.
«Προτείνουμε μια μέτρια περικοπή 2%», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι ορισμένα κράτη μέλη ζητούσαν πολύ βαθύτερες μειώσεις, ενώ άλλα επιθυμούσαν τη διατήρηση ή ακόμη και την αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού.
Η πρόταση αναμένεται να αποτελέσει βασικό αντικείμενο συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της επόμενης εβδομάδας, όπου οι ηγέτες θα πραγματοποιήσουν την πρώτη ουσιαστική πολιτική συζήτηση για το μέλλον του νέου προϋπολογισμού.
Ωστόσο, παρά την επιθυμία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του 2026, διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές. Όπως ανέφεραν στη HuffPost Greece, οι πιθανότητες επίτευξης τελικής συμφωνίας εντός του χρονοδιαγράμματος παραμένουν περιορισμένες, καθώς οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών εξακολουθούν να είναι μεγάλες.
Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι ο παραδοσιακός γαλλογερμανικός άξονας, ο οποίος σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις λειτουργούσε ως κινητήρια δύναμη για την επίτευξη συμβιβασμών, δεν εμφανίζεται σήμερα σε θέση να διαμορφώσει κοινή γραμμή. Παράλληλα, εκτιμούν ότι όσο πλησιάζουν οι κρίσιμες αποφάσεις, κάθε ηγέτης θα επιδιώξει να αποδείξει στο εσωτερικό του ακροατήριο ότι υπερασπίζεται «κάθε ευρώ» των εθνικών συμφερόντων του, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω την αναζήτηση συμβιβασμού.
«Δεν έχει γίνει ακόμη πλήρως αντιληπτή η αίσθηση του επείγοντος», σχολίαζε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος διπλωμάτης, προειδοποιώντας ότι τυχόν αποτυχία επίτευξης συμφωνίας μέχρι το τέλος του επόμενου έτους θα δημιουργούσε σοβαρό πρόβλημα προετοιμασίας για την έναρξη του νέου δημοσιονομικού κύκλου το 2028.
Η πίεση αυξάνεται καθώς αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία, εισέρχονται σε προεκλογικούς κύκλους το 2027, γεγονός που θα μπορούσε να καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη πολιτικού συμβιβασμού.
Ωστόσο, παρά τον στόχο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του 2026, πηγές που εμπλέκονται άμεσα στις διαπραγματεύσεις εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές. Όπως ανέφεραν στη HuffPost Greece, δεν θεωρούν καθόλου βέβαιο ότι τα κράτη μέλη θα καταφέρουν να καταλήξουν σε συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους, καθώς οι διαφορές παραμένουν μεγάλες τόσο ως προς το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού όσο και ως προς την κατανομή των πόρων μεταξύ παραδοσιακών και νέων προτεραιοτήτων.
«Αυτή τη στιγμή είμαστε πολύ πιο κοντά στην αρχή της διαπραγμάτευσης παρά στο τέλος της», σχολίαζε χαρακτηριστικά ευρωπαίος διπλωμάτης.
Advertisement
Τι χρηματοδοτεί ο νέος προϋπολογισμός
Πίσω από τη μάχη των αριθμών κρύβεται μια βαθύτερη πολιτική σύγκρουση για το ποια Ευρώπη θα χρηματοδοτεί ο επόμενος προϋπολογισμός.
Ο πρώτος και μεγαλύτερος τομέας του νέου ΠΔΠ, ύψους 942 δισ. ευρώ, αφορά τις παραδοσιακές πολιτικές της Ένωσης: τη συνοχή, την Κοινή Αγροτική Πολιτική, την αλιεία, τη μετανάστευση, τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και την εσωτερική ασφάλεια. Πρόκειται ουσιαστικά για τα κονδύλια που χρηματοδοτούν περιφέρειες, αγρότες, έργα υποδομών, νησιωτικές περιοχές και δράσεις διαχείρισης μεταναστευτικών ροών.
Ο δεύτερος τομέας, ύψους περίπου 502 δισ. ευρώ, αφορά τις νέες στρατηγικές προτεραιότητες της Ένωσης: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, την έρευνα, την καινοτομία, την τεχνητή νοημοσύνη, την άμυνα, το διάστημα, τις ψηφιακές τεχνολογίες και το Erasmus+.
Ο τρίτος τομέας, ύψους 182 δισ. ευρώ, χρηματοδοτεί την εξωτερική δράση της ΕΕ, από τη διεύρυνση και τη στήριξη γειτονικών χωρών έως την αναπτυξιακή και ανθρωπιστική βοήθεια.
Τέλος, ο τέταρτος τομέας, ύψους περίπου 104 δισ. ευρώ, καλύπτει τη λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών, συμπεριλαμβανομένων μισθών, συντάξεων και διοικητικών δαπανών.
Οι νικητές και οι χαμένοι
Η Κυπριακή Προεδρία επέλεξε να μην κατανείμει ομοιόμορφα τις περικοπές.
Ο τομέας της συνοχής, της γεωργίας, της αλιείας, της μετανάστευσης και της ασφάλειας μειώνεται μόλις κατά 0,45%, από 946,4 δισ. ευρώ σε 942,1 δισ. ευρώ. Αντίθετα, ο τομέας της ανταγωνιστικότητας μειώνεται από 522,2 δισ. ευρώ σε 501,7 δισ. ευρώ (-3,9%), ενώ αντίστοιχη περικοπή υφίσταται και ο τομέας της εξωτερικής δράσης, από 190 δισ. ευρώ σε 182,5 δισ. ευρώ (-3,9%).
Ψαλίδι μπαίνει ακόμη και στους οργανισμούς της ασφάλειας, παρότι η φύλαξη των συνόρων αναδεικνύεται σε κορυφαία προτεραιότητα: η Frontex περιορίζεται στα 8,6 δισ. ευρώ από 10,5 δισ. της πρότασης της Επιτροπής και η Europol στα 2,2 δισ. από 2,6 δισ. ευρώ.
Η εντύπωση ότι η κυπριακή πρόταση γέρνει προς την πλευρά των χωρών συνοχής διατυπώθηκε και ευθέως κατά τη συνέντευξη Τύπου της Προεδρίας.
Δημοσιογράφος ρώτησε τη Μαριλένα Ραουνά εάν η Λευκωσία άκουσε περισσότερο τις θέσεις των «Friends of Cohesion» (Φίλων της Συνοχής) παρά εκείνες των καθαρών συνεισφορέων και των λεγόμενων φειδωλών χωρών, δεδομένου ότι οι μεγαλύτερες περικοπές εντοπίζονται στην ανταγωνιστικότητα και την εξωτερική δράση, ενώ η συνοχή και η γεωργία παραμένουν σχεδόν ανέπαφες.
Η Ραουνά απέρριψε την ερμηνεία αυτή. «Οι θέσεις στο Συμβούλιο ήταν ισχυρές και αντικρουόμενες από την αρχή. Ωστόσο, όλοι συμφωνούμε ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να επιτρέψει στην Ένωση να υλοποιήσει τις στρατηγικές της προτεραιότητες», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας το κείμενο «ισορροπημένο» και «ρεαλιστικό».
Οι φειδωλοί αντιδρούν
Η εικόνα αυτή δεν πείθει πάντως τις λεγόμενες φειδωλές χώρες. Ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών Έελκο Χάινεν εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά της πρότασης της Κυπριακής Προεδρίας, χαρακτηρίζοντάς την «μη προσιτή, ανισόρροπη και εστιασμένη σε λάθος προτεραιότητες».
«Το συνολικό ύψος παραμένει υπερβολικά υψηλό σε μια περίοδο κατά την οποία ο δημοσιονομικός χώρος είναι περιορισμένος σε ολόκληρη την Ευρώπη και οι δύσκολες επιλογές είναι αναπόφευκτες», ανέφερε σε γραπτή δήλωσή του, καταλήγοντας πως «για την Ολλανδία, αυτό είναι ένα no-go box».Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ορισμένα κράτη μέλη είχαν ζητήσει περικοπές της τάξης του 10% ή ακόμη και του 20% στον συνολικό προϋπολογισμό. Διπλωμάτης χώρας του βόρειου μπλοκ σχολίαζε χαρακτηριστικά ότι «ζητήσαμε μείωση 20% και πήραμε 2%», αποτυπώνοντας το μέγεθος της απόστασης που εξακολουθεί να χωρίζει τα δύο στρατόπεδα.
Απόρριψη και από το Κοινοβούλιο
«Απορρίπτουμε την πρόταση του Συμβουλίου απλώς δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές πραγματικότητες», δήλωσε λίγο μετά την παρουσίαση ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, αντιπρόεδρος της Ομάδας του ΕΛΚ και επικεφαλής διαπραγματευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το νέο ΠΔΠ. «Περικόπτοντας τη συνολική πρόταση της Επιτροπής κατά 2%, υποδηλώνει ότι οι προκλήσεις της Ευρώπης απαιτούν λιγότερη δράση, όχι περισσότερη. Αντί να καταθέτουμε έναν προϋπολογισμό χωρίς δόντια, θα έπρεπε να συζητάμε για νέους ίδιους πόρους της ΕΕ».
Ο Ρουμάνος ευρωβουλευτής, που διεκδικεί εξ ονόματος του Κοινοβουλίου «μετριοπαθή αύξηση 10%» για τη χρηματοδότηση «και των παραδοσιακών και των νέων προτεραιοτήτων», έδωσε και το πολιτικό στίγμα της μάχης των εσόδων:
«Η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να ζητά από αγρότες, εργαζόμενους και φορολογούμενους να σηκώνουν μεγαλύτερο βάρος, ενώ δισεκατομμυριούχοι όπως ο Έλον Μασκ συνεχίζουν να επωφελούνται από την ενιαία αγορά χωρίς δίκαιη συνεισφορά. Μπορούμε να το διορθώσουμε με νέους ίδιους πόρους, όπως μια ψηφιακή εισφορά». Το Συμβούλιο, πρόσθεσε, «πρέπει να καταλήξει σε κοινή θέση το συντομότερο δυνατόν, ώστε να επιτευχθεί συμφωνία πριν από το τέλος του έτους».
Γιατί συγκρούονται για τη συνοχή και τη γεωργία
Η αντιπαράθεση γύρω από τη συνοχή και την Κοινή Αγροτική Πολιτική είναι από τις παλαιότερες στις διαπραγματεύσεις της ΕΕ.
Οι δύο αυτές πολιτικές εξακολουθούν να απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος των πόρων που επιστρέφουν άμεσα στα κράτη μέλη μέσω επιδοτήσεων, περιφερειακών έργων και επενδύσεων. Οι χώρες του Νότου υποστηρίζουν ότι παραμένουν απαραίτητες για τη μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων, τη στήριξη των αγροτικών περιοχών και τη διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Ένωσης.
Οι φειδωλές χώρες αντιτείνουν ότι ένα μεγαλύτερο μέρος των πόρων θα πρέπει να μεταφερθεί προς τις νέες προτεραιότητες της Ευρώπης, όπως η άμυνα, η τεχνολογική καινοτομία, η τεχνητή νοημοσύνη και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Η ελληνική διάσταση
Για την Ελλάδα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη ειδικής ενίσχυσης για τα κράτη μέλη με Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα χαμηλότερο από το 90% του μέσου όρου της ΕΕ.
Σύμφωνα με πηγές της Κυπριακής Προεδρίας, η παρέμβαση κρίθηκε αναγκαία επειδή οι συγκεκριμένες χώρες καλούνται να χρηματοδοτήσουν αυξημένες επενδύσεις σε μεταφορές και περιβάλλον χωρίς να διαθέτουν επαρκείς πόρους.
Η ρύθμιση μεταφράζεται σε πρόσθετη χρηματοδότηση 5,2 δισ. ευρώ για τις χώρες του Ταμείου Συνοχής.Το ποσό κατανέμεται με βάση την απόσταση κάθε χώρας από τις κατανομές της τρέχουσας περιόδου, με ανώτατο όριο 1,5 δισ. ευρώ ανά κράτος μέλος.
Το έγγραφο διατηρεί επίσης διπλό «δίχτυ ασφαλείας» για τις εθνικές κατανομές: κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να λάβει λιγότερο από το 80% ούτε περισσότερο από το 105% του μεριδίου του από την περίοδο 2021-2027, ενώ ειδικά για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες το εύρος ορίζεται σε 90%-112,5%.
Παράλληλα, η χρηματοδότηση της συνοχής αυξάνεται στα 410,1 δισ. ευρώ από 404,9 δισ. ευρώ που είχε προτείνει η Επιτροπή. Η εισοδηματική στήριξη της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής αυξάνεται στα 261 δισ. ευρώ από 259,2 δισ. ευρώ, ενώ το κονδύλι για την αλιεία σχεδόν διπλασιάζεται, από 1,8 δισ. ευρώ σε 3,5 δισ. ευρώ.
Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει και ο τομέας κατανομής των πόρων για τις εσωτερικές υποθέσεις, καθώς το 45% των σχετικών κονδυλίων συνδέεται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στα θαλάσσια και εξωτερικά χερσαία σύνορα.
Η μάχη για την ανταγωνιστικότητα
Στην καρδιά της διαπραγμάτευσης βρίσκεται επίσης το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, το οποίο παραμένει ο μεγαλύτερος νέος χρηματοδοτικός μηχανισμός του προϋπολογισμού με περίπου 383 δισ. ευρώ, παρά την περικοπή των 14,7 δισ. ευρώ που προτείνει η Κυπριακή Προεδρία.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες, μία από τις σημαντικότερες αντιπαραθέσεις αφορά τα κριτήρια κατανομής των πόρων του νέου ταμείου. Όπως εξηγούν, αρκετές από τις βόρειες χώρες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην «αριστεία» ως βασικό κριτήριο χρηματοδότησης, θεωρώντας ότι οι πόροι πρέπει να κατευθύνονται εκεί όπου παράγεται η μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και η ισχυρότερη καινοτομία.
Διπλωματικές πηγές από χώρες της συνοχής εκφράζουν διαφορετική προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι ένα σύστημα που βασίζεται αποκλειστικά στην αριστεία κινδυνεύει να συγκεντρώσει τους πόρους στα ήδη ισχυρά ερευνητικά και βιομηχανικά οικοσυστήματα της βόρειας Ευρώπης και σε μεγάλες επιχειρήσεις.
Οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας θα πρέπει να διασφαλίζει ουσιαστική πρόσβαση και για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και πιο ισορροπημένη γεωγραφική κατανομή των επενδύσεων σε ολόκληρη την Ένωση.
Οι «ίδιοι πόροι» και η κρυφή μάχη για τα έσοδα
Εξίσου αμφιλεγόμενο παραμένει το ζήτημα των λεγόμενων «ιδίων πόρων», δηλαδή των εσόδων που εισπράττει απευθείας η Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν προέρχονται από τις εθνικές συνεισφορές των κρατών μελών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι νέες πηγές εσόδων είναι απαραίτητες τόσο για τη χρηματοδότηση των νέων προτεραιοτήτων της Ένωσης όσο και για την αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU, του κοινού δανεισμού που αποφασίστηκε κατά την πανδημία.
Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την παρέμβαση του Αντόνιο Κόστα, ο οποίος, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, έχει καταστήσει σαφές προς τους ηγέτες ότι μια συνολική συμφωνία για τον νέο προϋπολογισμό δύσκολα θα επιτευχθεί χωρίς πρόοδο και στο μέτωπο των νέων εσόδων της Ένωσης.
Στην προσκλητήρια επιστολή του προς τους ηγέτες ενόψει της Συνόδου, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χαρακτηρίζει την πρόοδο στους νέους ίδιους πόρους «καθοριστική για να αντιστοιχηθούν οι φιλοδοξίες μας με τα αναγκαία μέσα», εντάσσοντάς την στα στοιχεία-κλειδιά που θα διευκολύνουν συμφωνία έως το τέλος του έτους.
Η Κυπριακή Προεδρία επέλεξε να μην ανοίξει αυτό το μέτωπο και διατήρησε αμετάβλητη την πρόταση της Επιτροπής. Ωστόσο, στο τραπέζι παραμένουν νέες ιδέες που συζητήθηκαν πρόσφατα από τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπως εισφορά στις συναλλαγές κρυπτονομισμάτων, ψηφιακή εισφορά και τέλος στον διαδικτυακό στοιχηματισμό.
Αρκετές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα τέτοιες προτάσεις, θεωρώντας ότι μεταφέρουν φορολογικά έσοδα και εξουσίες από τις εθνικές πρωτεύουσες προς τις Βρυξέλλες. Όπως σχολίαζε διπλωματική πηγή, «κανείς δεν συμφωνεί με κανέναν· όσοι δέχονται τον έναν πόρο, απορρίπτουν τον άλλον».
Η Κυπριακή Προεδρία διατήρησε επίσης αμετάβλητες τις προτάσεις της Επιτροπής για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, την αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU και τον μηχανισμό σύνδεσης των ευρωπαϊκών κονδυλίων με το κράτος δικαίου, επιλέγοντας να αφήσει τα πλέον πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα για τα επόμενα στάδια της διαπραγμάτευσης.
Όπως παραδέχονται πλέον και οι ίδιοι οι διαπραγματευτές, το πραγματικό παζάρι δεν έχει ακόμη ξεκινήσει. Η μάχη που ανοίγει τώρα δεν αφορά μόνο πόσα χρήματα θα δαπανήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και το αν η επόμενη δεκαετία θα χρηματοδοτήσει πρωτίστως αγρότες και περιφέρειες ή αν το κέντρο βάρους θα μετακινηθεί προς την άμυνα, την τεχνολογία, την καινοτομία και τη γεωπολιτική ισχύ της Ευρώπης.
