Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησαν να παρατείνουν έως τις 4 Μαρτίου 2028 την προσωρινή προστασία για τους ανθρώπους που εγκατέλειψαν την Ουκρανία και κατέφυγαν στην ΕΕ, αποφασίζοντας παράλληλα ότι στο εξής η προστασία θα χορηγείται στους νέους αιτούντες μόνο εφόσον έχουν συμμορφωθεί με τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις στην Ουκρανία.
Η νέα προϋπόθεση δεν θα εφαρμοστεί στα 4,38 εκατομμύρια εκτοπισμένων από την Ουκρανία που ήδη υπάγονται στο καθεστώς προσωρινής προστασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα αφορά αποκλειστικά όσους υποβάλουν νέα αίτηση μετά την έναρξη ισχύος της απόφασης.
Η παράταση κατά έναν ακόμη χρόνο, από τις 4 Μαρτίου 2027 έως τις 4 Μαρτίου 2028, αποσκοπεί, σύμφωνα με το Συμβούλιο της ΕΕ, στην παροχή ασφάλειας, σαφήνειας και προβλεψιμότητας στους ανθρώπους που δεν μπορούν να επιστρέψουν στην Ουκρανία εξαιτίας του πολέμου.
Παράλληλα, όμως, τα κράτη-μέλη υπογραμμίζουν ότι η προστασία των εκτοπισμένων πρέπει να συνδυαστεί με την ανάγκη της Ουκρανίας να διατηρήσει το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για την άμυνά της απέναντι στη ρωσική εισβολή.
Πώς θα αποδεικνύεται η συμμόρφωση
Για να λάβουν προσωρινή προστασία, οι νέοι αιτούντες θα πρέπει να προσκομίζουν αποδεικτικά στοιχεία ότι έχουν συμμορφωθεί με τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις ή ότι εξαιρούνται από αυτές.
Ως παράδειγμα, το Συμβούλιο αναφέρει ότι θα μπορεί να προσκομίζεται διαβατήριο με σφραγίδα εξόδου από τις ουκρανικές αρχές, η οποία θα αποδεικνύει ότι ο ενδιαφερόμενος εγκατέλειψε νόμιμα την Ουκρανία.
Εναλλακτικά, θα μπορεί να υποβάλλεται έντυπο ή ηλεκτρονικό έγγραφο που να επιβεβαιώνει την απαλλαγή από τις στρατιωτικές υποχρεώσεις ή την εκπλήρωσή τους.
Οι πρακτικές λεπτομέρειες για τον έλεγχο των δικαιολογητικών αναμένεται να εξειδικευθούν κατά την εφαρμογή της απόφασης από τα κράτη-μέλη.
«Παραμένουμε σταθεροί στη στήριξή μας προς την Ουκρανία απέναντι στον παράνομο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας», δήλωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης της Ιρλανδίας, Τζιμ Ο’Κάλαχαν.
Όπως ανέφερε, η παράταση έως τον Μάρτιο του 2028 προσφέρει σταθερότητα σε όσους βρήκαν ασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά ταυτόχρονα λαμβάνει υπόψη τις «νόμιμες ανάγκες» της Ουκρανίας να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Τι παρέχει η προσωρινή προστασία
Ο μηχανισμός προσωρινής προστασίας προσφέρει άμεση και συλλογική προστασία σε μεγάλες ομάδες εκτοπισμένων που φθάνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν είναι σε θέση να επιστρέψουν με ασφάλεια στη χώρα προέλευσής τους.
Οι δικαιούχοι απολαμβάνουν κοινά βασικά δικαιώματα σε ολόκληρη την ΕΕ, μεταξύ των οποίων το δικαίωμα διαμονής, η πρόσβαση στην αγορά εργασίας και στη στέγαση, η ιατρική περίθαλψη, η κοινωνική υποστήριξη και η πρόσβαση των παιδιών στην εκπαίδευση.
Το καθεστώς ενεργοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2022, λίγο μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ήταν η πρώτη φορά που εφαρμόστηκε η σχετική ευρωπαϊκή οδηγία, η οποία είχε θεσπιστεί το 2001, μετά τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών που προκάλεσαν οι συγκρούσεις στα Δυτικά Βαλκάνια.
Στις 31 Μαΐου 2026, συνολικά 4,38 εκατομμύρια άνθρωποι που είχαν εγκαταλείψει την Ουκρανία βρίσκονταν υπό προσωρινή προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Προετοιμασία για την επόμενη ημέρα
Η ΕΕ έχει αρχίσει παράλληλα να προετοιμάζεται για τη σταδιακή κατάργηση του έκτακτου καθεστώτος, όταν οι συνθήκες στην Ουκρανία επιτρέψουν την ασφαλή επιστροφή των εκτοπισμένων.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, το Συμβούλιο είχε συμφωνήσει σε μια σταδιακή και συντονισμένη προσέγγιση για τη μετάβαση από την προσωρινή προστασία σε πιο μακροπρόθεσμα καθεστώτα διαμονής.
Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνεται η χορήγηση άδειας διαμονής για λόγους εργασίας, σπουδών ή οικογενειακής επανένωσης σε όσους πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση της εθελοντικής και βιώσιμης επιστροφής, καθώς και της επανένταξης στην Ουκρανία, όταν οι συνθήκες ασφαλείας το καταστήσουν δυνατό.
Τα επόμενα βήματα
Η συμφωνία των κρατών-μελών θα πρέπει να εγκριθεί και τυπικά από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τις επόμενες εβδομάδες.
Στη συνέχεια, η απόφαση θα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα τεθεί σε ισχύ την επόμενη ημέρα από τη δημοσίευσή της.
