Σε προσωρινή εφαρμογή τίθεται από σήμερα 1η Μαΐου η εμπορική συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και χωρών της Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη), σηματοδοτώντας ένα νέο κεφάλαιο στις οικονομικές σχέσεις των εμπλεκόμενων μερών έπειτα από σχεδόν 25 χρόνια διαπραγματεύσεων.
Η συμφωνία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ενίσχυση των εμπορικών της δεσμών, σε μια περίοδο αυξανόμενων πιέσεων από τους αμερικανικούς δασμούς και την ενίσχυση της παρουσίας της Κίνας σε διεθνείς αγορές.
Ωστόσο παραμένει πολιτικά αμφιλεγόμενη δεδομένου ότι έχει παραπεμφθεί από το Ευρωκοινοβούλιο στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μπορεί χώρες εντός της ΕΕ, όπως η Γερμανία και η Ισπανία να τη στηρίζουν ως εργαλείο ενίσχυσης των εξαγωγών, όμως η Γαλλία και άλλοι επικριτές εκφράζουν ανησυχίες για τον αντίκτυπο στον αγροτικό τομέα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει λόγο για άμεσα και απτά οφέλη, καθώς από την πρώτη ημέρα μειώνονται δασμοί και ανοίγουν νέες αγορές για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Με αφορμή την έναρξη εφαρμογής, η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, θα συμμετάσχει σε τηλεδιάσκεψη με τους ηγέτες της Mercosur μαζί με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Όπως δήλωσε η φον ντερ Λάιεν, «από την πρώτη ημέρα μειώνονται οι δασμοί και ανοίγονται νέες ευκαιρίες στην αγορά», προσθέτοντας ότι η συμφωνία δημιουργεί οφέλη για επιχειρήσεις, καταναλωτές και αγρότες, με παράλληλη προστασία των ευαίσθητων τομέων.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Επίτροπος Εμπορίου και Οικονομικής Ασφάλειας, Μάρος Σέφτσοβιτς, χαρακτήρισε την 1η Μαΐου «σημαντική ημέρα για το εμπόριο της ΕΕ», επισημαίνοντας ότι η προτεραιότητα πλέον είναι η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων της συμφωνίας από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδίως τις μικρομεσαίες.
Σε ενημέρωση της Επιτροπής, ο εκπρόσωπος της Κομισιόν επιχείρησε να εξηγήσει τι αλλάζει πρακτικά από την πρώτη ημέρα εφαρμογής, σημειώνοντας ότι η συμφωνία ανοίγει μια «σημαντική και αναπτυσσόμενη αγορά» για τους ευρωπαίους εξαγωγείς, δημιουργώντας νέες δυνατότητες για εξαγωγές, ανάπτυξη και θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις δημόσιες συμβάσεις, καθώς ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα μπορούν πλέον να διεκδικούν συμβόλαια στην περιοχή της Mercosur.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα συνδυασμένα οφέλη της συμφωνίας αναμένεται να αυξήσουν τις ετήσιες εξαγωγές της ΕΕ προς τη Mercosur κατά 39% έως το 2040, φτάνοντας τα 50 δισ. ευρώ.
Μείωση δασμών και άνοιγμα αγορών
Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση δασμών σε πάνω από το 91% των εξαγωγών της ΕΕ προς μια αγορά άνω των 700 εκατομμυρίων καταναλωτών.
Από την πρώτη ημέρα, μειώνονται ή καταργούνται δραστικά οι δασμοί σε βασικά προϊόντα όπως αυτοκίνητα, φαρμακευτικά προϊόντα, κρασί, οινοπνευματώδη και ελαιόλαδο, δημιουργώντας άμεσες ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, τίθεται σε εφαρμογή η σταδιακή άρση μη δασμολογικών και τεχνικών εμποδίων στο εμπόριο, μέσω κανόνων για την πιστοποίηση προϊόντων, τη σήμανση και την τήρηση διεθνών προτύπων, διευκολύνοντας τη δραστηριότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών.
Επιπλέον, ανοίγουν οι αγορές δημοσίων συμβάσεων, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς σε ομοσπονδιακό και περιφερειακό επίπεδο στις χώρες της Mercosur υπό ίσους όρους. Οφέλη αναμένονται και για τον τομέα των υπηρεσιών, με σαφέστερους κανόνες αδειοδότησης, μη διακριτικές διαδικασίες και διευκόλυνση της κινητικότητας εργαζομένων.
Αγροτικά προϊόντα: ποσοστώσεις και προστασία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των ευρωπαϊκών αγροτικών τομέων, με την Επιτροπή να επισημαίνει ότι η πρόσβαση προϊόντων από τη Mercosur στην ευρωπαϊκή αγορά θα είναι περιορισμένη και ελεγχόμενη.
Για τα πιο ευαίσθητα προϊόντα, όπως το βοδινό κρέας και τα πουλερικά, προβλέπονται συγκεκριμένες ποσοστώσεις. Ενδεικτικά, έως 99.000 τόνοι βοδινού θα μπορούν να εισάγονται με μειωμένους δασμούς, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 1,5% της παραγωγής της ΕΕ, ενώ για τα πουλερικά το ποσοστό εκτιμάται στο 1,3%.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ προς τη Mercosur θα αυξηθούν κατά 50%, ενώ 344 ευρωπαϊκές γεωγραφικές ενδείξεις θα αποκτήσουν νομική προστασία στην αγορά της περιοχής, αποτρέποντας απομιμήσεις. Την ίδια στιγμή, η συμφωνία προβλέπει μηχανισμό διασφάλισης, που επιτρέπει στην ΕΕ να περιορίσει ή να αναστείλει εισαγωγές σε περίπτωση σοβαρών διαταραχών, ενώ όλα τα εισαγόμενα προϊόντα θα πρέπει να συμμορφώνονται πλήρως με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας.
«Προσοχή στα Fake news»
Στην ενημέρωση της Κομισιόν και σε ερωτήσεις δημοσιογράφων για τις ανησυχίες αναφορικά με την κατανομή των ποσοστώσεων μεταξύ των χωρών της Mercosur, τονίστηκε μπορεί να ωφεληθούν κυρίως μεγάλοι εξαγωγείς, ιδίως από τη Βραζιλία. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής έκανε λόγο για «παραπληροφόρηση» και «fake news», τονίζοντας ότι η ΕΕ διατηρεί τον πλήρη έλεγχο του τρόπου διαχείρισης των ποσοστώσεων εισαγωγής στις εμπορικές της συμφωνίες.
Όπως εξήγησε, επειδή η Mercosur αποτελείται από τέσσερις χώρες και όχι από ένα ενιαίο κράτος, η συμφωνία τους δίνει τη δυνατότητα να κατανείμουν μεταξύ τους την κοινή ποσόστωση και να ενημερώσουν την ΕΕ. Ωστόσο, σύμφωνα με την Κομισιόν, δεν έχει γίνει καμία εσωτερική κατανομή της ποσόστωσης για το 2026, και κάθε αντίθετη αναφορά αποτελεί, όπως είπε, εικασία και «fake news». Η Επιτροπή διαβεβαίωσε ότι θα έχει ενεργό ρόλο, θα παρακολουθεί τις επιπτώσεις στις τιμές και στην ευρωπαϊκή αγορά και θα παρέμβει εάν προκύψουν ανησυχίες.
Σταδιακή εφαρμογή και ανησυχίες
Παρότι η συμφωνία τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Μαΐου, τα οφέλη της θα αναπτυχθούν σταδιακά. Σε αρκετές περιπτώσεις, η πλήρης κατάργηση των δασμών για ευρωπαϊκά προϊόντα θα απαιτήσει χρόνια, με ορισμένους τομείς, όπως το ελαιόλαδο ή το κρασί, να υπόκεινται σε μακρές μεταβατικές περιόδους.
Την ίδια στιγμή, ορισμένοι κλάδοι, κυρίως στον αγροτικό τομέα, εκφράζουν ανησυχίες για πιθανές πιέσεις στις τιμές από τον αυξημένο ανταγωνισμό, παρά τους περιορισμούς που προβλέπει η συμφωνία. Η Επιτροπή, πάντως, επιμένει ότι οι ποσοστώσεις, οι μηχανισμοί διασφάλισης και η παρακολούθηση της αγοράς επαρκούν για την προστασία των ευαίσθητων τομέων.
Προσωρινή εφαρμογή και νομικές εκκρεμότητες
Η εφαρμογή της συμφωνίας παραμένει προς το παρόν προσωρινή, καθώς απαιτείται η τελική έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Παράλληλα, η συμφωνία έχει παραπεμφθεί στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για νομικό έλεγχο ως προς τη συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Η τελική έναρξη ισχύος θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των διαδικασιών αυτών, οι οποίες ενδέχεται να διαρκέσουν πάνω από ένα έτος.
Εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι τμήματα της συμφωνίας δεν συνάδουν με τις Συνθήκες της ΕΕ, η συμφωνία θα πρέπει να τροποποιηθεί προτού μπορέσει να τεθεί πλήρως σε ισχύ.
