«Μία Ευρώπη, Μία Αγορά». Αυτός ήταν πράγματι ο κεντρικός τίτλος της συζήτησης και αυτή είναι η φιλοδοξία μας. Θέλουμε να το πετύχουμε αυτό έως το τέλος του 2027». Με αυτή τη φράση άνοιξε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τη συνέντευξη Τύπου μετά το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των 27, που πραγματοποιήθηκε στο Άλντεν Μπίεζεν, στο κάστρο της Λιμβούργης του Βελγίου, θέλοντας να δώσει καθαρό πολιτικό στίγμα στην προσπάθεια ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πίσω όμως από τη διακήρυξη σύμπνοιας και αποφασιστικότητας αναδύεται μια δεύτερη πραγματικότητα, η βούληση να προχωρήσουν ταχύτερα όσοι μπορούν και όσοι θέλουν.
Θέτοντας έναν φιλόδοξο στόχο, συμπλήρωσε με ακόμη πιο ευθύ τρόπο: «Το 2026 είναι η χρονιά που αλλάζουμε ταχύτητα».
Από την πλευρά του Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα σημείωσε ότι οι συζητήσεις στο Άλντεν Μπίεζεν, στις οποίες συμμετείχαν ο Μάριο Ντράγκι και ο Ε. Λέττα, έφεραν «νέα ενέργεια και μια κοινή αίσθηση επείγοντος» γύρω από τον στόχο της οικοδόμησης μιας πιο ανταγωνιστικής και ανθεκτικής οικονομίας που θα προωθεί την ευημερία, θα δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας και θα διασφαλίζει την οικονομική προσιτότητα. «Το πιο σημαντικό», πρόσθεσε, «σήμερα ανοίξαμε τον δρόμο για να συμφωνήσουμε σε συγκεκριμένες ενέργειες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου».
Παρά τις διαφορετικές αφετηρίες και τις γνωστές διαφωνίες, από τον κοινό δανεισμό έως το εύρος της «ευρωπαϊκής προτίμησης», στο Άλντεν Μπίεζεν επιχειρήθηκε να αναδειχθεί κοινό έδαφος. Συγκολλητική ουσία ήταν η αίσθηση του επείγοντος: η παραδοχή ότι η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί ταχύτερα για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της και να μειώσει στρατηγικές εξαρτήσεις από την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Εμανουέλ Μακρόν έθεσε ως ορόσημο τον Ιούνιο για συμφωνία σε πακέτο επανεκκίνησης της οικονομίας, προειδοποιώντας ότι χωρίς απτή πρόοδο μπορεί να υπάρξει ενισχυμένη συνεργασία. Επικαλέστηκε τον διεθνή ανταγωνισμό και την πίεση των αμερικανικών δασμών, ζητώντας επιτάχυνση.
Ο Φρίντριχ Μερτς απέρριψε τον προστατευτισμό, αλλά συμφώνησε στην ανάγκη προστασίας από αθέμιτες πρακτικές. Στο «Made in Europe» οι δύο πλευρές συμφωνούν επί της αρχής, διαφωνούν όμως στο εύρος: το Παρίσι θέλει πιο περιοριστική εφαρμογή, το Βερολίνο μόνο σε στρατηγικούς τομείς και με άνοιγμα προς εταίρους της ΕΕ. Η απόσταση είναι μεγαλύτερη στο θέμα του κοινού χρέους, με τον Μακρόν να επαναφέρει τα ευρωομόλογα και τον Μερτς να τα απορρίπτει.
Ταυτόχρονα, τόσο ο κ. Κόστα όσο και η κ. φον ντερ Λάιεν προσπάθησαν να καθησυχάσουν ως προς το ενδεχόμενο μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων. Όπως εξήγησαν, οι «ενισχυμένες συνεργασίες» μεταξύ συγκεκριμένων κρατών μελών, όταν δεν επιτυγχάνεται ομοφωνία, δεν σημαίνουν ότι κλείνει η πόρτα, καθώς οποιοδήποτε κράτος μέλος μπορεί να συμμετάσχει ανά πάσα στιγμή, ακολουθώντας μια «πολιτική ανοιχτής πόρτας».
Η Πρόεδρος φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι τον Μάρτιο θα παρουσιάσει έναν αναλυτικό «οδικό χάρτη», ένα «σχέδιο δράσης» για «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά», που θα περιλαμβάνει λεπτομερή χρονοδιαγράμματα, στόχους και σαφή όρια χρόνου για την υλοποίηση. Η φιλοδοξία είναι αυτό το έγγραφο να δεσμευθεί και να συμφωνηθεί όχι μόνο από την Επιτροπή, αλλά και από τους δύο συννομοθέτες, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο.
Ο οδικός χάρτης θα βασίζεται σε πέντε «δομικά στοιχεία» για αυτό το «Σύμφωνο για την Ενιαία Αγορά»: Μείωση Διοικητικού Φόρτου, Δημιουργία Μίας Ενιαίας Αγοράς, Δημιουργία Μίας Ενιαίας Αγοράς Ενέργειας, Ψηφιακός Τομέας και Εμπόριο.
Βασικές Προτεραιότητες και Δεσμεύσεις
Ο κ. Κόστα τόνισε την «ομόφωνη συμφωνία» για την προώθηση μιας φιλόδοξης ατζέντας απλοποίησης της ΕΕ, όπως αναπτύχθηκε στην πρόσφατη επιστολή της Προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προς τους ηγέτες. «Σήμερα ανοίξαμε τον δρόμο για να συμφωνήσουμε σε συγκεκριμένες ενέργειες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου», δήλωσε ο κ. Κόστα.
Υπογράμμισε επίσης ότι από την αρχή της τρέχουσας νομοθετικής θητείας, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έδωσε προτεραιότητα σε μια ευρεία γκάμα νομοθετικών προτάσεων, γνωστών ως «omnibus», με σκοπό τη μεταρρύθμιση και την απλοποίηση σε πολλούς τομείς. Η Ιταλική και η Γερμανική κυβέρνηση πρότειναν το θέμα της απλοποίησης να αποτελέσει κεντρικό σημείο της συζήτησης.
Ένα από τα κεντρικά σημεία είναι η αποδοχή της πρόκλησης του Ενρίκο Λέτα να προχωρήσει η ΕΕ από μια «ημιτελή ενιαία αγορά σε μία αγορά για μία Ευρώπη», κάτι που κρίνεται επείγον και πρέπει να υλοποιηθεί το 2026 και το 2027.
Το «28ο Καθεστώς» (EU Inc.) και η Απλοποίηση
Σημαντική έμφαση δόθηκε στην ανάγκη δημιουργίας ενός «28ου καθεστώτος» για τις εταιρείες. Ο κ. Κόστα δήλωσε ότι οι ηγέτες της ΕΕ συμφωνούν «στη σημασία της ταχείας προώθησης φέτος του 28ου καθεστώτος». Αυτό το νέο νομικό πλαίσιο της ΕΕ θα προσφέρει στις εταιρείες ένα απλούστερο, ενιαίο σύνολο εταιρικών κανόνων με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους. Όπως εξήγησε ο κ. Κόστα: «πρέπει να προσφέρουμε στις εταιρείες την ευκαιρία να λειτουργούν με έναν μόνο νόμο, έναν μόνο εταιρικό νόμο. […] Αυτό που είναι σημαντικό είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτό το 28ο καθεστώς προέρχεται από έναν κανονισμό και όχι από μια οδηγία, γιατί αν προέρχεται από μια οδηγία, δεν είναι πλέον ένα 28ο καθεστώς, αλλά ένα 28ο καθεστώς με 27 διαφορετικές μεταφράσεις».
Ωστόσο το «28ο καθεστώς», που θα μπορούσε να διευκολύνει τη λειτουργία εταιρειών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, προσκρούει σε ενστάσεις για την εναρμόνιση φορολογικών και εργασιακών κανόνων.
Η κ. φον ντερ Λάιεν πρόσθεσε ότι αυτό το καθεστώς, ονομαζόμενο «EU Inc.», θα επιτρέπει σε μια εταιρεία να αποκτά ψηφιακά μια ευρωπαϊκή νομική οντότητα εντός 48 ωρών.
Άλλες πρωτοβουλίες απλοποίησης περιλαμβάνουν την καταπολέμηση του «gold plating» (πρόσθετα εθνικά στρώματα νομοθεσίας), λιγότερες οδηγίες και περισσότερους κανονισμούς, καθώς και την εισαγωγή ρητρών λήξης (sunset clauses) για τους νόμους.
Ήδη η πρόεδρος της Κομισιόν τις τελευταίες ημέρες πριν από τη σύνοδο τόνιζε ότι οι επιχειρήσεις συχνά δαπανούν σχεδόν όσα επενδύουν στην έρευνα και ανάπτυξη σε γραφειοκρατία και πρότεινε μείωση του διοικητικού κόστους κατά 15 δισ. ευρώ ετησίως, καλώντας τα κράτη-μέλη να μην προσθέτουν εθνικές ρυθμίσεις που εντείνουν τον κατακερματισμό.
Ενέργεια: Μόνιμη Στρατηγική, Τιμές, Πυρηνική και Ανανεώσιμη Ενέργεια
Το θέμα της ενέργειας αποτέλεσε ένα από τα θέματα που έθιξε και ο Έλληνας Πρωθυπουργός, υπογραμμίζοντας την κρισιμότητα των τιμών και της ενεργειακής μετάβασης. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, δήλωσε ότι οι ηγέτες της ΕΕ θα προετοιμάσουν «συγκεκριμένες προτάσεις» για τη μείωση των τιμών ενέργειας, οι οποίες θα παρουσιαστούν στο επόμενο επίσημο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Μάρτιο. Ο κ. Κόστα δεν έδωσε συγκεκριμένα παραδείγματα των προτάσεων, αλλά διαβεβαίωσε ότι η εξεύρεση της σωστής λύσης θα αποτελέσει προτεραιότητα για την επόμενη σύνοδο κορυφής.
Στο θέμα των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η καλύτερη μακροπρόθεσμη στρατηγική για την Ευρώπη ώστε να επιτύχει στρατηγική αυτονομία και χαμηλότερες τιμές. Ωστόσο, αναζητούνται «πραγματιστικές λύσεις» εν τω μεταξύ, με επίκεντρο τις ειδικές προκλήσεις των κρατών μελών και ορισμένων βιομηχανικών τομέων.
Η κ. φον ντερ Λάιεν παραδέχτηκε ότι οι τιμές είναι «δομικά πολύ υψηλές» λόγω της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων και της σύνδεσης του συστήματος στο κόστος του φυσικού αερίου. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο γιατί το σύστημα είναι συνδεδεμένο με τις τιμές του φυσικού αερίου, με την Πρόεδρο της Επιτροπής να δηλώνει: «Και θα το εξετάσουμε αυτό».
Παρουσίασε συγκεκριμένα στοιχεία για το κόστος ενέργειας:
- Οι ανανεώσιμες πηγές κόστισαν 34 € ανά μεγαβατώρα το περασμένο έτος.
- Η πυρηνική ενέργεια κόστισε 50-60 € ανά μεγαβατώρα.
- Το φυσικό αέριο κόστισε 100 € ανά μεγαβατώρα.
Αναφορικά με το σύστημα, η κ. φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι θα φέρει «διαφορετικές επιλογές και ευρήματα σχετικά με το αν είναι καιρός να προχωρήσουμε στο σχεδιασμό της αγοράς ή αν εξακολουθούμε να είμαστε καλά με αυτόν τον σχεδιασμό της αγοράς» στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Επίσης, αναμένεται αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS) τον Ιούλιο.
Υπογράμμισε την κρισιμότητα των υποδομών, τονίζοντας ότι η φθηνή ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και την πυρηνική ενέργεια πρέπει να μπορεί να φτάσει εκεί που χρειάζεται.Συγκεκριμένα:
- Θα ενισχυθούν οι υποδομές, κυρίως το δίκτυο και η διασυνοριακή ενέργεια.
- Το «πακέτο δικτύων» βρίσκεται στο τραπέζι του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου.
- Θα εφαρμοστούν «ευρωπαϊκοί ενεργειακοί αυτοκινητόδρομοι», όπως αυτός που συμφωνήθηκε πρόσφατα για το νησί Bornholm, συνδέοντας την υπεράκτια αιολική ενέργεια της Βαλτικής με τη Δανία και τη Γερμανία, μετατρέποντας μια εθνική πηγή σε ευρωπαϊκό ενεργειακό πόρο.
Σχετικά με το σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS), η Πρόεδρος της Επιτροπής υπερασπίστηκε τα οφέλη του ως ένα «βασισμένο στην αγορά, τεχνολογικά ουδέτερο σύστημα», αναφέροντας τη μείωση των εκπομπών κατά 39% από το 2005, την ανάπτυξη των καλυπτόμενων τομέων κατά 71% και τη δημιουργία μιας βιομηχανίας καθαρής τεχνολογίας. Διευκρίνισε ότι το ETS είναι μόνο ένα από τα στοιχεία που καθορίζουν την τιμή της ενέργειας, μαζί με το κόστος της πηγής ενέργειας, τα τέλη δικτύου και τους εθνικούς φόρους. Επίσης, σημείωσε ότι το ETS έχει μηχανισμούς όπως το αποθεματικό σταθερότητας αγοράς για να ρυθμίζει την τιμή σε δύσκολες συνθήκες.
Προνομιακή Μεταχείριση για Ευρωπαϊκές Εταιρείες
Οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν να δώσουν προνομιακή μεταχείριση στις ευρωπαϊκές εταιρείες, η οποία θα εφαρμόζεται με «αναλογικό» και «στοχευμένο» τρόπο, όπως δήλωσε ο κ. Κόστα. «Υπάρχει μια ευρέως κοινή κατανόηση σχετικά με τη στρατηγική σημασία για την Ευρώπη να προστατεύει και να ενισχύει ορισμένους τομείς», πρόσθεσε ο Κόστα. Μια προτίμηση «Made in Europe» για τις ευρωπαϊκές εταιρείες συμπεριλήφθηκε επίσης πρόσφατα στο τελευταίο σχέδιο του νόμου για την επιτάχυνση της βιομηχανίας (Industry Accelerator Act), ο οποίος αναμένεται να προταθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη Φεβρουαρίου.
Η συζήτηση αυτή είχε προκαλέσει έντονες διαφοροποιήσεις. Η Γαλλία είχε υποστηρίξει μια πιο έντονη εκδοχή ευρωπαϊκής προτίμησης, με ισχυρά στοιχεία βιομηχανικής προστασίας, ενώ χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία είχαν προειδοποιήσει για τον κίνδυνο προστατευτισμού και στρεβλώσεων στην ενιαία αγορά.
Η φον ντερ Λάιεν επιχείρησε να ισορροπήσει: ευρωπαϊκή προτίμηση μόνο σε επιλεγμένους στρατηγικούς τομείς, με στοχευμένο και αναλογικό τρόπο, κατόπιν εις βάθος οικονομικής ανάλυσης, χωρίς οριζόντια ή αυτόματη εφαρμογή.
Ενισχυμένες Συνεργασίες: Ένας Μηχανισμός Επιτάχυνσης
Σε περιπτώσεις όπου δεν επιτυγχάνεται ομοφωνία μεταξύ και των 27 κρατών μελών για την προώθηση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων, όπως η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων ή το 28ο Καθεστώς, εξετάζεται η δυνατότητα χρήσης «ενισχυμένων συνεργασιών». Ο Κόστα δήλωσε: «Θα προσπαθήσω να αποφύγω τις ενισχυμένες συνεργασίες και να διασφαλίσω ότι και τα 27 κράτη μέλη συμφωνούν στο κοινό καθεστώς. Αυτός είναι ο πρώτος μας στόχος. Αν δεν λειτουργήσει, φυσικά, η Συνθήκη της Λισαβόνας προσφέρει διάφορες λύσεις. Μία από αυτές είναι η ενισχυμένη συνεργασία».
Η κ. φον ντερ Λάιεν συμπλήρωσε: «Συχνά προχωράμε με την ταχύτητα του πιο αργού και η ενισχυμένη συνεργασία το αποφεύγει αυτό. Όπως είπα, τουλάχιστον εννέα κράτη μέλη πρέπει να είναι μέρος της. Αλλά οποιοδήποτε κράτος μέλος μπορεί να ενταχθεί ανά πάσα στιγμή. Οπότε, αν πουν, εντάξει, αυτό λειτουργεί, θέλω να είμαι μέρος του, μπορείτε να ενταχθείτε. Είναι λοιπόν μια πολιτική ανοιχτής πόρτας». Οι ενισχυμένες συνεργασίες χρησιμοποιήθηκαν τελευταία φορά τον Δεκέμβριο για την έκδοση δανείου 90 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ουκρανία, χωρίς την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και την Τσεχική Δημοκρατία.
Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων
Ο κ. Κόστα δήλωσε ότι «υπάρχει ομόφωνη υποστήριξη για την επιτάχυνση της ένωσης αποταμιεύσεων και επενδύσεων». Τόνισε ότι «η Ευρώπη στερείται επενδύσεων», υπογραμμίζοντας ότι είναι ζωτικής σημασίας να κινητοποιηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις στο μπλοκ φέτος. Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι ένα πακέτο νομοθετικών προτάσεων που θα ανακατευθύνει ένα μικρό μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς επενδύσεις σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις με στόχο την προώθηση της ευημερίας.
Οδικός Χάρτης και Παρακολούθηση
Η πίεση και η αίσθηση του επείγοντος είναι τεράστιες, όπως παραδέχτηκε η κ. φον ντερ Λάιεν. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει έναν «οδικό χάρτη» τον Μάρτιο και θα παρακολουθείται η πρόοδος κάθε φακέλου, δημιουργώντας διαφάνεια για την πορεία των νομοθετημάτων. Ο κ. Κόστα επιβεβαίωσε ότι οι ηγέτες θα υιοθετήσουν ένα σύστημα παρακολούθησης για να ελέγχουν τακτικά την εξέλιξη της διαδικασίας για την επίτευξη της «μίας αγοράς» έως το τέλος του 2027.
Κλείνοντας, η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, θέλησε να δώσει σαφές πολιτικό μήνυμα: «Η πίεση και η αίσθηση επείγοντος είναι τεράστιες και μπορούν να μετακινήσουν βουνά».
Όμως η ανταγωνιστικότητα δεν θα κριθεί μόνο στις διακηρύξεις, αλλά στην ταχύτητα υλοποίησης και πλέον στο νέο γεωπολιτικό τοπίο το ζήτημα για την Ευρώπη είναι υπαρξιακό.
