Η εποχή των εύκολων και οικονομικών τακτοποιήσεων για αυθαίρετα φαίνεται πως περνά οριστικά στο παρελθόν. Με τις νέες ρυθμίσεις που ανακοίνωσε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, οι ιδιοκτήτες που καθυστέρησαν να ενταχθούν στις προηγούμενες ρυθμίσεις έρχονται αντιμέτωποι με ένα «τσουχτερό» καπέλο 40% στα πρόστιμα, το οποίο θα ισχύει μέχρι τον Μάρτιο του 2028. Ωστόσο, το πραγματικό «μπλόκο» δεν αφορά μόνο το πορτοφόλι, αλλά και τη δυνατότητα νομιμοποίησης των μεγάλων αυθαιρέτων, της λεγόμενης «Κατηγορίας 5».
Το οικονομικό «πέναλτι»
Για χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων, η 1η Οκτωβρίου 2024 σήμανε την έναρξη μιας περιόδου ακρίβειας. Όποιος επιλέξει να τακτοποιήσει το αυθαίρετό του από εδώ και στο εξής, θα δει το τελικό ποσό του προστίμου αυξημένο κατά 40%. Αν αναλογιστεί κανείς ότι τα πρόστιμα υπολογίζονται με βάση την τιμή ζώνης, το μέγεθος και την παλαιότητα, η επιβάρυνση αυτή μπορεί να μετατρέψει μια τυπική τακτοποίηση σε μια δυσβάσταχτη δαπάνη.
Το «φρένο» στα μεγάλα κτίσματα
Η πιο κρίσιμη πτυχή της νέας πραγματικότητας αφορά τα κτίσματα της Κατηγορίας 5 – δηλαδή εκείνα με υπερβάσεις άνω του 40% ή κτίρια χωρίς καμία οικοδομική άδεια. Για αυτά τα ακίνητα, η πλατφόρμα παραμένει ερμητικά κλειστή από το 2020. Παρόλο που το Υπουργείο εξετάζει το ενδεχόμενο να την ανοίξει ξανά, τα μηνύματα που στέλνει είναι ξεκάθαρα: η νομιμοποίηση δεν θα είναι πλέον ούτε απλή ούτε εγγυημένη.
Ακόμη και αν ανοίξει η πλατφόρμα, οι ιδιοκτήτες μεγάλων αυθαιρέτων θα βρεθούν μπροστά σε έναν «τοίχο» προϋποθέσεων:
- Δεν θα αρκεί μια απλή δήλωση μηχανικού. Θα απαιτείται έλεγχος από ανεξάρτητο Ελεγκτή Δόμησης, ο οποίος θα επιβεβαιώνει την ακρίβεια των στοιχείων «επί του πεδίου».
- Η οριστική τακτοποίηση και η δυνατότητα μεταβίβασης θα επιτυγχάνονται μόνο με την ολοκλήρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας, μια διαδικασία που απαιτεί επιπλέον χρόνο και έξοδα.
- Με την προσαύξηση του 40% να τρέχει, το συνολικό κόστος για ένα μεγάλο κτίσμα (άνω των 500 ή 1.000 τ.μ.) εκτοξεύεται σε επίπεδα που καθιστούν τη νομιμοποίηση οικονομικά ασύμφορη για πολλούς.
Γιατί «μπλοκάρονται» τα ακίνητα;
Η στρατηγική του Υπουργείου φαίνεται να στοχεύει στον περιορισμό της αυθαίρετης δόμησης μέσω της οικονομικής πίεσης. Όταν το κόστος νομιμοποίησης πλησιάζει ή ξεπερνά την αξία της αυθαιρεσίας, η τακτοποίηση «παγώνει». Επιπλέον, οι περιορισμοί για κτίσματα σε περιοχές Natura ή για όσα χτίστηκαν μετά τον «κόκκινο γραμμή» του Ιουλίου 2011 παραμένουν αδιαπραγμάτευτοι.
Το αποτέλεσμα; Χιλιάδες μεγάλα ακίνητα κινδυνεύουν να μείνουν «όμηροι», χωρίς δυνατότητα μεταβίβασης, πώλησης ή ακόμη και ενεργειακής αναβάθμισης μέσω επιδοτούμενων προγραμμάτων.
Στον αντίποδα, το Υπουργείο δείχνει πρόθεση να δώσει λύση στα αυθαίρετα των Δήμων (σχολεία, νηπιαγωγεία, γήπεδα), αναγνωρίζοντας ότι η έλλειψη οικοδομικών αδειών σε αυτά τα κτίρια εμποδίζει τη συντήρηση και την ασφάλειά τους. Εκεί, η ανάγκη για κοινωνική ωφέλεια υπερτερεί των εισπρακτικών μέτρων.
