Στις 13 Αυγούστου 1968, δεκαέξι μήνες μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, ένας 29χρονος αποφασίζει να επιχειρήσει εκείνο που ελάχιστοι θα τολμούσαν: να σκοτώσει τον επικεφαλής της δικτατορίας, Γεώργιο Παπαδόπουλο.
Ήταν ο Αλέκος Παναγούλης, ο άνθρωπος που έμελλε να γίνει ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της αντίστασης κατά της χούντας.
Η απόπειρα απέτυχε. Ο Παναγούλης συνελήφθη, βασανίστηκε άγρια, καταδικάστηκε δύο φορές σε θάνατο, φυλακίστηκε επί χρόνια και επιχείρησε να αποδράσει. Επέζησε της δικτατορίας, μπήκε στη Βουλή μετά τη Μεταπολίτευση και σκοτώθηκε μόλις 36 ετών, την Πρωτομαγιά του 1976, σε ένα τροχαίο που γέννησε ερωτήματα τα οποία δεν έπαψαν ποτέ να συνοδεύουν τη μνήμη του. (ert.gr)
Από το Πολυτεχνείο στην αντίσταση
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης γεννήθηκε στις 2 Ιουλίου 1939 στη Γλυφάδα. Σπούδασε στο τμήμα Ηλεκτρολόγων–Μηχανολόγων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και από τα φοιτητικά του χρόνια ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα.
Υπήρξε μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου της ΟΝΕΚ και ιδρυτικό στέλεχος της ΕΔΗΝ, της νεολαίας της Ένωσης Κέντρου. Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 και ενώ υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία, λιποτάκτησε και πέρασε στην ενεργό αντίσταση κατά της δικτατορίας. (ert.gr)
Για τον Παναγούλη η ανατροπή της χούντας δεν μπορούσε να περιμένει. Οργάνωσε την αντιστασιακή ομάδα «Ελληνική Αντίσταση» και προχώρησε στην προετοιμασία μιας ενέργειας που θα μπορούσε να αλλάξει την πορεία της δικτατορίας.
13 Αυγούστου 1968: Η απόπειρα κατά του Παπαδόπουλου
Το σχέδιο ήταν τολμηρό.
Ο Παναγούλης γνώριζε τη διαδρομή που ακολουθούσε ο Παπαδόπουλος από την παραθεριστική κατοικία του στο Λαγονήσι προς την Αθήνα. Σχεδίασε να ανατινάξει το αυτοκίνητο του δικτάτορα κατά τη διέλευσή του από την παραλιακή λεωφόρο, στην περιοχή της Βάρκιζας.
Εκρηκτικά είχαν τοποθετηθεί σε σημείο της διαδρομής και ο Παναγούλης περίμενε την αυτοκινητοπομπή.
Το πρωί της 13ης Αυγούστου 1968 ο μηχανισμός πυροδοτήθηκε, όμως η έκρηξη δεν πέτυχε τον στόχο της. Το αυτοκίνητο του Παπαδόπουλου είχε ήδη περάσει.
Η απόπειρα είχε αποτύχει.
Ο Παναγούλης προσπάθησε να διαφύγει, αλλά εντοπίστηκε και συνελήφθη.
Τα βασανιστήρια και η καταδίκη σε θάνατο
Ακολούθησε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της δικτατορίας.
Στα κρατητήρια ο Παναγούλης υποβλήθηκε σε σκληρά και επαναλαμβανόμενα βασανιστήρια. Η χούντα ήθελε ονόματα, συνεργάτες, ολόκληρο το δίκτυο της αντιστασιακής οργάνωσης.
Εκείνος αρνήθηκε να υποταχθεί.
Οδηγήθηκε ενώπιον του Έκτακτου Στρατοδικείου και καταδικάστηκε δις εις θάνατον. Η υπόθεσή του όμως είχε ήδη ξεπεράσει τα ελληνικά σύνορα. Η διεθνής κινητοποίηση ήταν τεράστια και η εκτέλεση δεν πραγματοποιήθηκε.
Ο άνθρωπος που το καθεστώς ήθελε να εξαφανίσει είχε αρχίσει να μετατρέπεται σε διεθνές σύμβολο αντίστασης.
Το Μπογιάτι και ο «εντοιχισμός»
Μεταφέρθηκε στις στρατιωτικές φυλακές Μπογιατίου, όπου πέρασε περίπου τεσσεράμισι χρόνια.
Η κράτησή του ήταν εξαιρετικά σκληρή. Υπέστη απομόνωση και αυτό που έμεινε γνωστό ως «εντοιχισμός», ενώ ακόμη και μέσα στη φυλακή δεν σταμάτησε να σχεδιάζει αποδράσεις και να γράφει.
Ο Παναγούλης ήταν και ποιητής.
Έγραφε ακόμη και όταν δεν είχε χαρτί ή κανονικά μέσα γραφής. Η φυλακή, η ελευθερία, η Ελλάδα, ο φόβος και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια έγιναν η πρώτη ύλη της ποίησής του.
Αργότερα εκδόθηκαν ποιητικές συλλογές του, μεταξύ των οποίων τα «Άλλοι θ’ ακολουθήσουν» και «Μέσα από φυλακή σας γράφω στην Ελλάδα», έργα που βραβεύτηκαν και στην Ιταλία.
1973: Η ελευθερία και η γυναίκα που άλλαξε τη ζωή του
Τον Αύγουστο του 1973, στο πλαίσιο της προσπάθειας του καθεστώτος Παπαδόπουλου να εμφανίσει ένα πρόσωπο «φιλελευθεροποίησης», δόθηκε γενική αμνηστία στους πολιτικούς κρατούμενους.
Ο Παναγούλης βγήκε από τη φυλακή στις 21 Αυγούστου 1973.
Και τότε μπήκε στη ζωή του η Οριάνα Φαλάτσι.
Η διάσημη Ιταλίδα δημοσιογράφος, ήδη γνωστή διεθνώς για τις σκληρές συνεντεύξεις της και την πολεμική δημοσιογραφία της, πήγε να συναντήσει τον άνθρωπο που είχε επιχειρήσει να σκοτώσει τον Παπαδόπουλο.
Η δημοσιογραφική συνάντηση μετατράπηκε σε έναν μεγάλο, θυελλώδη έρωτα.
Η Φαλάτσι τον συνάντησε αμέσως μετά την απελευθέρωσή του και έγινε σύντροφός του μέχρι τον θάνατό του. Ο Παναγούλης αυτοεξορίστηκε στη Φλωρεντία, όπου έζησε μαζί της και συνέχισε από εκεί τον αγώνα εναντίον της δικτατορίας.
Αλέκος και Οριάνα – ένας έρωτας που έγινε βιβλίο
Η σχέση τους κάθε άλλο παρά συμβατική ήταν.
Δύο εξαιρετικά ισχυρές προσωπικότητες, με εκρηκτικούς χαρακτήρες, πολιτικό πάθος και σχεδόν απόλυτη ανάγκη προσωπικής ελευθερίας. Η σχέση τους είχε ένταση, συγκρούσεις, ζήλια και μεγάλες περιόδους πάθους.
Για τη Φαλάτσι, όμως, ο Αλέκος δεν υπήρξε απλώς ένας σύντροφος.
Έγινε ένας από τους καθοριστικούς ανθρώπους της ζωής της.
Μετά τον θάνατό του, η Ιταλίδα συγγραφέας μετέφερε τη ζωή, τον αγώνα, τη φυλακή και τον χαρακτήρα του στο περίφημο βιβλίο της «Un uomo» («Ένας άντρας»), που κυκλοφόρησε το 1979 και έγινε διεθνής εκδοτική επιτυχία. Η ίδια δεν πίστεψε ποτέ ότι ο θάνατός του ήταν ένα απλό τροχαίο δυστύχημα. (Βικιπαίδεια)
Η Μεταπολίτευση και η Βουλή
Με την κατάρρευση της δικτατορίας το καλοκαίρι του 1974 ο Παναγούλης επέστρεψε στην Ελλάδα.
Στις εκλογές του 1974 εξελέγη βουλευτής με την Ένωση Κέντρου – Νέες Δυνάμεις, ενώ συνέχισε να αναζητά στοιχεία για τη δράση του δικτατορικού μηχανισμού και ιδιαίτερα για πρόσωπα και δίκτυα που θεωρούσε ότι εξακολουθούσαν να έχουν επιρροή μετά την πτώση της χούντας.
Στις αρχές του 1976 απομακρύνθηκε από το κόμμα του και ανεξαρτητοποιήθηκε. Η Βουλή καταγράφει ότι ο Παναγούλης ήταν βουλευτής της παράταξης που στις 25 Φεβρουαρίου 1976 μετονομάστηκε σε ΕΔΗΚ και ότι η κοινοβουλευτική του θητεία τερματίστηκε με τον θάνατό του την 1η Μαΐου 1976. (Ελληνική Βουλή)
Πρωτομαγιά 1976 – Το τελευταίο ταξίδι
Τα ξημερώματα της 1ης Μαΐου 1976, ο Αλέκος Παναγούλης οδηγούσε στη λεωφόρο Βουλιαγμένης με κατεύθυνση προς τη Γλυφάδα.
Το αυτοκίνητό του ήταν ένα πράσινο Fiat Mirafiori, δώρο της Οριάνα Φαλάτσι.
Σύμφωνα με την καταγραφή της εποχής, το αυτοκίνητο κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα, ενώ δίπλα του βρίσκονταν ένα ή δύο άλλα οχήματα. Ο Παναγούλης έχασε τον έλεγχο, το Fiat εξετράπη της πορείας του και κατέληξε σε υπόγειο κατάστημα επί της λεωφόρου.
Μέσα σε λίγα λεπτά ήταν νεκρός.
Ήταν μόλις 36 ετών. (Καθημερινή)
Δυστύχημα ή δολοφονία;
Από τις πρώτες ώρες ο θάνατός του προκάλεσε ερωτήματα και θεωρίες περί εγκληματικής ενέργειας.
Ο Παναγούλης ερευνούσε εκείνη την περίοδο φακέλους και στοιχεία σχετικά με τον μηχανισμό της χούντας και την ΕΣΑ και επρόκειτο να προχωρήσει σε αποκαλύψεις. Η χρονική συγκυρία, σε συνδυασμό με τις αναφορές για άλλα αυτοκίνητα κοντά στο δικό του πριν από τη σύγκρουση, τροφοδότησε τις υποψίες.
Ωστόσο, η εκδοχή της δολοφονίας δεν αποδείχθηκε δικαστικά και ιστορικά ο θάνατός του καταγράφεται ως αυτοκινητιστικό δυστύχημα υπό συνθήκες που προκάλεσαν έντονη αμφισβήτηση και συζήτηση.
Η Οριάνα Φαλάτσι ήταν πεπεισμένη ότι ο Αλέκος είχε δολοφονηθεί και ότι πίσω από τον θάνατό του βρίσκονταν συμφέροντα και πρόσωπα συνδεδεμένα με το προηγούμενο καθεστώς. Τη δική της εκδοχή και κυρίως τον άνθρωπο που αγάπησε αποτύπωσε αργότερα στον «Έναν άντρα». (Βικιπαίδεια)
Η κηδεία του μετατράπηκε σε μεγάλη λαϊκή εκδήλωση.
Ο άνθρωπος που στις 13 Αυγούστου 1968 είχε τοποθετήσει εκρηκτικά για να σκοτώσει έναν δικτάτορα δεν πρόλαβε να γίνει 37 ετών.
Πρόλαβε όμως να περάσει από την αντίσταση, τα βασανιστήρια, τη θανατική καταδίκη και τα κελιά της χούντας στη Βουλή της Δημοκρατίας.
Και να αφήσει πίσω του κάτι περισσότερο από μία πολιτική βιογραφία: το σύμβολο ενός ανθρώπου που αρνήθηκε να συμβιβαστεί με τη δικτατορία ακόμη και όταν το τίμημα μπορούσε να είναι η ίδια του η ζωή.
