Υπάρχουν κάποιες «παγκόσμιες ημέρες» που τις προσπερνάς. Υπάρχουν όμως και κάποιες που σε αγγίζουν προσωπικά.
Για μένα, η Διεθνής Ημέρα Αδέσποτων Ζώων, που φέτος είναι το Σάββατο 15 Αυγούστου, είναι μία από αυτές. Καθιερώθηκε το 1992 με πρωτοβουλία της International Society for Animal Rights (ISAR) και τιμάται το τρίτο Σάββατο του Αυγούστου, με βασικό στόχο να θυμίζει ένα παγκόσμιο πρόβλημα: τα εκατομμύρια ζώα που γεννιούνται ή καταλήγουν χωρίς σπίτι.
Και όταν λέω αδέσποτα, για μένα δεν είναι ένας απρόσωπος αριθμός.
Είναι ο Λάζαρος και ο Ρόκι, τα δικά μου πρώην αδεσποτάκια. Είναι όμως και ο Άρης, η Κάρμα και η Λίζα, που έφυγαν πρόσφατα και άφησαν πίσω τους εκείνο το κενό που γνωρίζουν πολύ καλά όσοι έχουν αγαπήσει ένα ζώο.
Και, βέβαια, αδέσποτα δεν είναι μόνο τα σκυλιά. Είναι και οι αμέτρητες γάτες των δρόμων, στις πόλεις, στα χωριά και στα νησιά μας, που πολλές φορές περνούν σχεδόν απαρατήρητες επειδή έχουμε μάθει να θεωρούμε φυσιολογικό να ζουν μόνες τους ανάμεσά μας.
Το αδέσποτο δεν γεννήθηκε από τον δρόμο
Κανένα σκυλί και καμία γάτα δεν αποφάσισε να γίνει αδέσποτο.
Πίσω από μεγάλο μέρος του προβλήματος υπάρχει ο άνθρωπος: εγκατάλειψη, ανεξέλεγκτες γέννες, ζώα χωρίς στείρωση, ανεπαρκής ταυτοποίηση και άνθρωποι που παίρνουν ένα κουτάβι ή ένα γατάκι χωρίς να έχουν συνειδητοποιήσει ότι αναλαμβάνουν μια ευθύνη πολλών ετών.
Γι’ αυτό και η διεθνής εμπειρία επιμένει στη στείρωση ως ένα από τα βασικότερα εργαλεία περιορισμού του πληθυσμού των αδέσποτων. Η ASPCA στις ΗΠΑ υποστηρίζει προγράμματα προσιτής και προσβάσιμης στείρωσης και, ειδικά για τις ελεύθερες γάτες, προγράμματα παγίδευσης–στείρωσης–επιστροφής (TNR). (ASPCA)
Τι προβλέπει η Ελλάδα
Στην Ελλάδα το βασικό θεσμικό πλαίσιο είναι ο Ν. 4830/2021, μαζί με το πρόγραμμα «Άργος». Η φιλοσοφία του νόμου είναι ότι η διαχείριση των αδέσποτων δεν μπορεί να αφήνεται μόνο στην καλή θέληση μερικών φιλόζωων.
Οι δήμοι έχουν κεντρικό ρόλο στη διαχείριση των αδέσποτων, ενώ λειτουργεί πλέον το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ), στο οποίο εντάσσονται, μεταξύ άλλων, αδέσποτα και δεσποζόμενα ζώα, καταφύγια, φιλοζωικά σωματεία και οργανώσεις. Υπάρχει επίσης Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσίας, στην οποία αναρτώνται τα διαθέσιμα προς υιοθεσία αδέσποτα. (pet.gov.gr)
Η λογική του συστήματος περιλαμβάνει περισυλλογή, κτηνιατρική περίθαλψη, ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή, στειρώσεις, εμβολιασμούς, αναδοχές και υιοθεσίες, σε συνεργασία δήμων, κτηνιάτρων και φιλοζωικών οργανώσεων.
Στα χαρτιά, λοιπόν, έχουμε πλέον ένα αρκετά οργανωμένο πλαίσιο. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν εφαρμόζεται παντού, με την ίδια συνέπεια, χρηματοδότηση, προσωπικό και έλεγχο.
Γιατί το μεγαλύτερο βάρος εξακολουθούν πολλές φορές να σηκώνουν εθελοντές: άνθρωποι που βάζουν από την τσέπη τους τροφές, φάρμακα και κτηνιάτρους, που μεταφέρουν χτυπημένα ζώα, που φιλοξενούν κουτάβια και γατάκια στα σπίτια τους και ψάχνουν οικογένειες για υιοθεσία.
Ευρώπη: έρχονται κοινοί κανόνες
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται πλέον προς το πρώτο ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο ειδικά για την ευζωία σκύλων και γατών. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο κατέληξαν το 2025 σε προσωρινή συμφωνία για νέους κανόνες που αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση της ευζωίας, της ιχνηλασιμότητας και στην καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου. Η εφαρμογή σημαντικού μέρους του νέου πλαισίου προβλέπεται από το 2028. (Food Safety)
Οι διαφορές, ωστόσο, ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες παραμένουν μεγάλες.
Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, υπάρχει ιδιαίτερα αυστηρό σύστημα υπεύθυνης ιδιοκτησίας. Τα σκυλιά πρέπει να φέρουν microchip και να είναι καταχωρισμένα, ενώ υπάρχουν λεπτομερείς κανόνες για εκτροφή, πώληση και ευζωία. (Government.nl)
Στον αντίποδα, η Ρουμανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τεράστιο πρόβλημα. Έρευνα που δημοσιοποιήθηκε το 2026 αναφερόταν σε περίπου 500.000 αδέσποτους σκύλους και κατέγραψε σοβαρές καταγγελίες για συνθήκες σε δημόσια καταφύγια.
Αυτό δείχνει ότι το να ανήκεις στην ίδια Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σημαίνει ότι έχεις λύσει και το ίδιο πρόβλημα.
Στις ΗΠΑ το βάρος πέφτει πολύ στις τοπικές κοινωνίες
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης ίδιο για ολόκληρη τη χώρα. Πολιτείες, δήμοι, δημοτικά καταφύγια και μη κερδοσκοπικές οργανώσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Η ASPCA αναφέρει ότι περίπου 5,8 εκατομμύρια σκύλοι και γάτες εισήλθαν σε αμερικανικά shelters και οργανώσεις διάσωσης το 2025. Παράλληλα, οι θανατώσεις ζώων στα καταφύγια έχουν μειωθεί θεαματικά σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, χάρη μεταξύ άλλων στις στειρώσεις, στις υιοθεσίες και στις πολιτικές επιστροφής των χαμένων ζώων στους ιδιοκτήτες τους. (ASPCA)
Το πρόβλημα όμως δεν έχει εξαφανιστεί.
Και υπάρχουν χώρες που επέλεξαν τον δύσκολο δρόμο
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Τουρκίας, όπου το 2024 ψηφίστηκε αμφιλεγόμενο νομοθετικό πλαίσιο για την απομάκρυνση εκατομμυρίων αδέσποτων σκύλων από τους δρόμους και τη μεταφορά τους σε καταφύγια, με δυνατότητα ευθανασίας υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η απόφαση προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις φιλοζωικών οργανώσεων και πολιτών. (Reuters)
Και εδώ βρίσκεται κατά τη γνώμη μου η ουσία.
Η λύση δεν μπορεί να είναι να εξαφανίσουμε τα ζώα για να εξαφανιστεί το πρόβλημα.
Η λύση είναι να σταματήσουμε να δημιουργούμε καινούργια αδέσποτα.
Και οι γάτες; Τα «αόρατα» αδέσποτα
Θέλω ιδιαίτερα να σταθώ στις γάτες.
Έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ την εικόνα τους στα πεζοδρόμια, κάτω από αυτοκίνητα, γύρω από κάδους, στις ταβέρνες των νησιών, ώστε συχνά δεν τις αντιμετωπίζουμε καν ως αδέσποτα ζώα που χρειάζονται προστασία.
Κι όμως, μία αστείρωτη γάτα και οι απόγονοί της μπορούν μέσα από διαδοχικές γέννες να τροφοδοτήσουν πολύ γρήγορα έναν μεγάλο πληθυσμό. Γι’ αυτό οι συστηματικές στειρώσεις και η διαχείριση αποικιών γατών αποτελούν κρίσιμο κομμάτι οποιασδήποτε σοβαρής πολιτικής.
Μια ημέρα δεν φτάνει
Στις 15 Αυγούστου δεν χρειάζεται απλώς να ανεβάσουμε μια φωτογραφία ενός χαριτωμένου σκύλου ή μιας γάτας στα social media.
Χρειάζεται κάτι περισσότερο.
Υιοθεσία αντί αγοράς, όπου αυτό είναι εφικτό. Στείρωση. Microchip και καταγραφή. Καμία εγκατάλειψη. Υποστήριξη των φιλοζωικών οργανώσεων. Πίεση στους δήμους να κάνουν αυτά που ο νόμος τούς υποχρεώνει να κάνουν. Και πάνω απ’ όλα, εκπαίδευση των παιδιών από μικρή ηλικία ότι ένα ζώο δεν είναι παιχνίδι που το πετάμε όταν το βαρεθούμε.
Εγώ κοιτάζω τον Λάζαρο και τον Ρόκι και ξέρω τι μπορεί να δώσει ένα αδέσποτο όταν βρει αγάπη και ασφάλεια.
Και θυμάμαι τον Άρη, την Κάρμα και τη Λίζα.
Γιατί τελικά τα ζώα που πέρασαν από τη ζωή μας δεν «φεύγουν» εντελώς. Μένουν στις συνήθειές μας, στις φωτογραφίες μας, στις μικρές καθημερινές αναμνήσεις μας.
Και ίσως αυτή να είναι η καλύτερη αφορμή της Διεθνούς Ημέρας Αδέσποτων Ζώων:
Να θυμηθούμε ότι πίσω από κάθε αδέσποτο σκυλί και κάθε αδέσποτη γάτα υπάρχει μια ζωή που δεν ζητά πολλά. Λίγο φαγητό, νερό, περίθαλψη, ασφάλεια και αν είναι τυχερή, έναν άνθρωπο που θα της ανοίξει την πόρτα του σπιτιού του. Και την καρδιά του.
