Κάθε χρόνο, στις 11 Μαΐου, η Ελλάδα τιμά την Εθνική Ημέρα Πρόληψης Θαλάσσιων Ατυχημάτων και Πνιγμών — μια πρωτοβουλία του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής σε συνεργασία με τον οργανισμό Safe Water Sports, που θεσπίστηκε με τον ν.4597/2019. Σε μια χώρα με πάνω από 16.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής — μία από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη — η ασφάλεια δεν μπορεί να είναι προαιρετική.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων του Safe Water Sports — συλλεγμένα με τη συνεργασία του Λιμενικού Σώματος και της Ελληνικής Αστυνομίας — το 2024 έχασαν τη ζωή τους στα ελληνικά νερά 395 άνθρωποι, με 388 πνιγμούς να καταγράφονται στη θάλασσα. Ο αριθμός, αν και μειωμένος κατά δέκα σε σχέση με το 2023, παραμένει ιδιαίτερα ανησυχητικός.
«Η πρόληψη αποτελεί θεμέλιο της προσπάθειας για την ενίσχυση της ασφάλειας στο υδάτινο περιβάλλον. Η στοχευμένη ενημέρωση, η εκπαίδευση και η συνεργασία όλων των φορέων αποδίδουν και σώζουν ζωές», είναι το μήνυμα που εκπέμπει σταθερά ο Παναγιώτης Πασχαλάκης, ιδρυτής και πρόεδρος της οργάνωσης Safe Water Sports, που έχει κατορθώσει να κινητοποιήσει την Πολιτεία και πολλούς ιδιωτικούς φορείς τα τελευταία χρόνια.
Βασικοί κανόνες ασφάλειας στη θάλασσα
Η πλειονότητα των θαλάσσιων ατυχημάτων δεν είναι αποτέλεσμα κακής τύχης. Είναι αποτέλεσμα έλλειψης γνώσης ή υποτίμησης των κινδύνων και αδιαφορίας για την ασφάλεια. Ο σεβασμός στους 8 βασικούς κανόνες επιβίωσης που ακολουθούν αποδεικνύνεται ότι αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες αποφυγής των κινδύνων στο νερό.
- 1. Κολυμπήστε μόνο σε οργανωμένες παραλίες. Η παρουσία ναυαγοσώστη δεν είναι πολυτέλεια. Σε οργανωμένη παραλία, ο χρόνος επέμβασης σε κατάσταση κινδύνου μετριέται σε δευτερόλεπτα. Αποφύγετε μπάνιο σε απομακρυσμένες ή απαγορευμένες περιοχές.
- 2. Σεβαστείτε τις κίτρινες και κόκκινες σημαίες. Η κίτρινη σημαία σηματοδοτεί αυξημένη προσοχή λόγω ισχυρών ρευμάτων ή κυμάτων. Η κόκκινη απαγορεύει ρητά την κολύμβηση. Δεν είναι προτροπές — είναι εντολές που σώζουν ζωές.
- 3. Μην κολυμπάτε μόνοι σας. Ακόμη και έμπειροι κολυμβητές μπορεί να παθουν κράμπα ή να αισθανθούν αδυναμία ξαφνικά. Η παρουσία κάποιου που παρακολουθεί από την ακτή μπορεί να κάνει όλη τη διαφορά.
- 4. Μη μπαίνετε στη θάλασσα αμέσως μετά το φαγητό. Το γνωστό «τρίωρο» δεν είναι αστικός μύθος. Η αγγειοδιαστολή για την πέψη σε συνδυασμό με κοπιαστική κολύμβηση μπορεί να οδηγήσει σε κυκλοφοριακές διαταραχές. Αναμείνετε τουλάχιστον 1,5-2 ώρες.
- 5. Αποφύγετε την κολύμβηση υπό την επήρεια αλκοόλ. Το αλκοόλ μειώνει τα αντανακλαστικά, δυσκολεύει την αντίληψη κινδύνου και επιδεινώνει την ισορροπία. Συνδυάζεται τραγικά με το περιβάλλον της θάλασσας.
- 6. Γνωρίστε τα όριά σας. Μην κολυμπάτε σε αποστάσεις που δεν μπορείτε να διανύσετε άνετα με επιστροφή. Τα ρεύματα, ο αέρας και η κόπωση αυξάνουν δραματικά τη δυσκολία της επιστροφής στην ακτή.
- 7. Παιδιά και ηλικιωμένοι χρειάζονται ιδιαίτερη επιτήρηση. Τα παιδιά δεν πρέπει ποτέ να αφήνονται χωρίς συνεχή εποπτεία ενηλίκου κοντά στο νερό. Τα φουσκωτά και μπρατσάκια δεν αντικαθιστούν τη συνοδεία. Οι ηλικιωμένοι αποτελούν την πλέον ευάλωτη ομάδα.
- 8. Μάθετε τις βασικές αρχές πρώτων βοηθειών. Η γνώση της ανάνηψης (CPR) μπορεί να σώσει μια ζωή μέσα σε λίγα λεπτά, πριν φτάσει βοήθεια. Οι εκπαιδεύσεις από τον Ερυθρό Σταυρό και άλλους φορείς είναι συχνά δωρεάν.
Σε κατάσταση κινδύνου: Καλέστε αμέσως το Λιμενικό Σώμα στο 108 ή το ΕΚΑΒ στο 166. Μείνετε ήρεμοι και ειδοποιήστε τον ναυαγοσώστη που βρίσκεται πιο κοντά. Μην μπαίνετε στο νερό για να σώσετε κάποιον αν δεν είστε εκπαιδευμένοι — ο πανικός του ατόμου που κινδυνεύει μπορεί να θέσει σε κίνδυνο και εσάς.
Water sports: Αδρεναλίνη με κανόνες
Τα θαλάσσια σπορ αποτελούν μεγάλο κομμάτι του ελληνικού καλοκαιριού — από jet ski και wakeboard έως θαλάσσιο σκι, kitesurf και καταδύσεις. Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, κατά μέσο όρο δέκα τραυματισμοί ή θάνατοι από θαλάσσια σπορ καταγράφονται κάθε καλοκαίρι στην Ελλάδα, συχνά λόγω μη τήρησης κανόνων ασφαλείας ή λειτουργίας επιχειρήσεων χωρίς τις απαιτούμενες άδειες. Οι κανόνες είναι απλοί και οφείλουμε να τους εφαρμόζουμε όλοι, χωρίς εξαιρέσεις:
Jet ski & ταχύπλοα
- Υποχρεωτικό σωσίβιο για κάθε επιβαίνοντα
- Απαιτείται άδεια ή εκπαίδευση χειριστή
- Τήρηση ζωνών απαγόρευσης κοντά σε κολυμβητές
- Αποφυγή χρήσης σε δυνατό αέρα ή κακοκαιρία
Kitesurf & windsurf
- Υποχρεωτικός εξοπλισμός ασφαλείας (helmet, impact vest)
- Έλεγχος πρόγνωσης καιρού πριν τη δραστηριότητα
- Πάντα με άλλο άτομο παρόν στην ακτή
- Γνώση του σήματος κινδύνου με τα χέρια
Κατάδυση & snorkeling
- Ποτέ μόνοι — πάντα με buddy system
- Αναπνοή διαφραγματική, όχι υπεραερισμός
- Αποφυγή βαθέων καταδύσεων χωρίς εκπαίδευση
- Χρήση σημαίας καταδύτη για σκάφη
Kayak & SUP
- Σωσίβιο κατά τη δραστηριότητα
- Ενημέρωση σχετικά με ρεύματα και άνεμο
- Μην απομακρύνεστε πέρα από ασφαλή απόσταση
- Αδιάβροχη θήκη για κινητό τηλέφωνο
Ο Γενικός Κανονισμός Λιμένων (άρθρο 20) ρυθμίζει αυστηρά τη λειτουργία θαλάσσιων μέσων αναψυχής, θέτοντας προϋποθέσεις για τεχνικές προδιαγραφές, άδειες εκμίσθωσης και ζώνες λειτουργίας. Πριν ενοικιάσετε οποιοδήποτε θαλάσσιο μέσο, ελέγξτε αν η επιχείρηση διαθέτει τις νόμιμες άδειες λειτουργίας.
Εκπαίδευση: Η σημαντικότερη επένδυση
Η Ελλάδα βρίσκεται πίσω σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά τη συστηματική εκπαίδευση κολύμβησης από μικρή ηλικία. Χώρες όπως η Αγγλία ενσωματώνουν την κολύμβηση στο εκπαιδευτικό τους σύστημα από το 1914. Η εκμάθηση κολυμβητικών δεξιοτήτων από παιδική ηλικία, σε συνδυασμό με βασικές γνώσεις πρώτων βοηθειών, παραμένει ο πιο αποτελεσματικός τρόπος μείωσης των ατυχημάτων μακροπρόθεσμα.
Η θάλασσα ανήκει σε όλους μας. Η ευθύνη για την ασφάλεια μέσα στη θάλασσα, επίσης.
Πηγές: Παρατηρητήριο Ατυχημάτων Safe Water Sports, Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής, Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή
