Ένας άνθρωπος μιλά ξαφνικά μπερδεμένα. Το πρόσωπό του γέρνει προς τη μία πλευρά. Δεν μπορεί να σηκώσει το ένα χέρι. Αυτή η εικόνα δεν επιτρέπει αναμονή: μπορεί να πρόκειται για εγκεφαλικό επεισόδιο. Κάθε λεπτό χωρίς κατάλληλη αντιμετώπιση μπορεί να στερήσει πολύτιμο εγκεφαλικό ιστό.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο προκαλείται όταν διακόπτεται η αιμάτωση μιας περιοχής του εγκεφάλου από θρόμβο (ισχαιμικό) ή όταν ρήγνυται αγγείο και προκαλείται αιμορραγία (αιμορραγικό). Τα ισχαιμικά είναι η μεγάλη πλειονότητα. Οι δύο μορφές απαιτούν διαφορετική θεραπεία, γι’ αυτό χρειάζεται επειγόντως απεικόνιση εγκεφάλου.
Η Ελλάδα στους αριθμούς
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το 2023, το εγκεφαλικό ήταν η δεύτερη κύρια αιτία θανάτου στην Ελλάδα, με δείκτη 115,6 θανάτων ανά 100.000 κατοίκους. Στις γυναίκες ο δείκτης ήταν 125,3 και στους άνδρες 105,2 ανά 100.000. Πρόκειται για πληθυσμιακούς δείκτες θνησιμότητας, όχι για το ποσοστό ασθενών που πεθαίνουν μετά από ένα επεισόδιο. Επίσης δεν αποδεικνύουν ότι μία γυναίκα ίδιας ηλικίας έχει μεγαλύτερο ατομικό κίνδυνο από έναν άνδρα: η ηλικιακή σύνθεση επηρεάζει τη σύγκριση.
Η πιθανότητα εγκεφαλικού αυξάνεται με την ηλικία, ιδιαίτερα μετά τα 55–65 χρόνια, αλλά δεν αφορά μόνο ηλικιωμένους: εμφανίζεται και σε νεότερους ενήλικες. Η βαρύτητα, το είδος του επεισοδίου, η ταχύτητα θεραπείας και τα συνοδά νοσήματα καθορίζουν την πρόγνωση. Δεν υπάρχει ένα αξιόπιστο ενιαίο «ποσοστό θανάτων» για όλες τις ηλικίες και όλα τα εγκεφαλικά.
Πώς το αναγνωρίζουμε αμέσως
Θυμόμαστε το BE-FAST: Balance – αιφνίδια αστάθεια ή απώλεια ισορροπίας· Eyes – ξαφνική απώλεια ή διαταραχή όρασης· Face – ασυμμετρία προσώπου· Arms – αδυναμία ή μούδιασμα στο ένα χέρι· Speech – δυσκολία στην ομιλία ή στην κατανόηση· Time – ώρα να καλέσουμε αμέσως το 112 ή το 166. Άλλα σημάδια είναι ξαφνικός πολύ έντονος πονοκέφαλος, ιδίως με εμετό ή διαταραχή συνείδησης, και αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος.
Σημειώνουμε την ακριβή ώρα που ο άνθρωπος ήταν τελευταία φορά καλά. Δεν του δίνουμε φαγητό, νερό, ασπιρίνη ή άλλα φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία. Δεν τον μεταφέρουμε μόνοι μας αν υπάρχει δυνατότητα άμεσης διακομιδής με ασθενοφόρο. Ακόμη κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν, απαιτείται επείγουσα αξιολόγηση: μπορεί να έχει προηγηθεί παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο.
Υπάρχει θεραπεία; Ναι, και ο χρόνος μετρά
Στο ισχαιμικό εγκεφαλικό, σε επιλεγμένους ασθενείς χορηγείται ενδοφλέβια θρομβόλυση, συνήθως εντός 4,5 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις απόφραξης μεγάλου αγγείου μπορεί να εφαρμοστεί μηχανική θρομβεκτομή, συχνά έως 6 ώρες και σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς έως 24 ώρες με ειδική απεικόνιση. Δεν είναι όλοι οι ασθενείς κατάλληλοι για τις ίδιες παρεμβάσεις.
Στο αιμορραγικό εγκεφαλικό προτεραιότητα έχουν ο έλεγχος της αιμορραγίας και της πίεσης, η αναστροφή αντιπηκτικής αγωγής όταν χρειάζεται και, σε ορισμένα περιστατικά, νευροχειρουργική ή ενδαγγειακή παρέμβαση. Μετά την οξεία φάση, φυσικοθεραπεία, εργοθεραπεία, λογοθεραπεία και οργανωμένη αποκατάσταση μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής.
Γιατί συμβαίνει και πώς προλαμβάνεται το εγκεφαλικό
Η αρτηριακή υπέρταση είναι από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης η κολπική μαρμαρυγή, το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υψηλή χοληστερόλη, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Χρειάζονται τακτική μέτρηση πίεσης, ρύθμιση σακχάρου και λιπιδίων, διακοπή καπνίσματος, σωματική δραστηριότητα και κατάλληλη ιατρική αγωγή όπου ενδείκνυται. Δεν διακόπτουμε ποτέ αντιπηκτικά ή αντιυπερτασικά χωρίς συνεννόηση με γιατρό.
Το στοίχημα για το ελληνικό σύστημα υγείας
Η ταχεία πρόσβαση σε οργανωμένες μονάδες αντιμετώπισης εγκεφαλικών, εξειδικευμένους γιατρούς, αξονική τομογραφία και δυνατότητα επεμβατικής θεραπείας είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα για νησιά και απομακρυσμένες περιοχές. Το 2023 θεσπίστηκε στην Ελλάδα Εθνικό Δίκτυο Μονάδων Αυξημένης Φροντίδας για τα Αγγειακά Εγκεφαλικά Επεισόδια. Η αποτελεσματικότητα του δικτύου θα κριθεί από την πραγματική και ισότιμη πρόσβαση των ασθενών.
Η Παγκόσμια Ημέρα της 29ης Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μία επέτειος ενημέρωσης. Είναι υπενθύμιση ότι η γνώση των συμπτωμάτων από έναν συγγενή, έναν φίλο ή έναν περαστικό μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια. Στο εγκεφαλικό δεν περιμένουμε να δούμε «πώς θα πάει». Καλούμε βοήθεια αμέσως.
Πηγές και διευκρινίσεις
ΠΟΥ, Greece country profile, αιτίες θανάτου 2023: https://data.who.int/countries/300 · OECD/European Observatory, Greece Country Health Profile 2025: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/12/country-health-profile-2025-country-notes_7e72146d/greece_71e37e79/9ca0bb52-en.pdf
World Stroke Organization: https://www.world-stroke.org/
Οι δείκτες θνησιμότητας δεν ταυτίζονται με τη θνητότητα ανά νοσηλευόμενο περιστατικό.
