Η 13η Οκτωβρίου δεν είναι μια συνηθισμένη επέτειος για τη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού. Είναι ημέρα ιστορικής μνήμης, αφιερωμένη στους ανθρώπους που, τον Οκτώβριο του 1944, υπερασπίστηκαν το εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής του Κερατσινίου. Από εκείνη την εποχή μέχρι σήμερα, η ιστορία του ηλεκτρισμού στην Ελλάδα συνδέθηκε με την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας. Από τις λάμπες πετρελαίου έως τα φωτοβολταϊκά πάρκα και τα σύγχρονα δίκτυα, η ΔΕΗ βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης.
Η Μάχη της Ηλεκτρικής
Στις 12 και 13 Οκτωβρίου 1944, καθώς τα γερμανικά στρατεύματα αποχωρούσαν από την Αθήνα, επιχείρησαν να καταστρέψουν κρίσιμες υποδομές, ανάμεσά τους το εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής στον Άγιο Γεώργιο Κερατσινίου. Εργαζόμενοι και μαχητές του ΕΛΑΣ αντιστάθηκαν. Η σύγκρουση υπήρξε αιματηρή, αλλά το εργοστάσιο διασώθηκε. Η ΔΕΗ δεν υπήρχε ακόμη. Ιδρύθηκε έξι χρόνια αργότερα. Ωστόσο, η μάχη ενσωματώθηκε στην ιστορική της μνήμη και η 13η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού της.
Το πρώτο ηλεκτρικό φως
Το 1889 δημιουργήθηκε στην Αθήνα η πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τη Γενική Εταιρεία Εργοληψιών. Την ίδια εποχή άρχισε η ηλεκτροδότηση και στη Θεσσαλονίκη. Η εξάπλωση ήταν αργή και άνιση: οι μεγάλες πόλεις απέκτησαν σταδιακά ηλεκτρικό φωτισμό, ενώ πολλά χωριά έμειναν χωρίς ρεύμα για δεκαετίες. Μικρές δημοτικές και ιδιωτικές επιχειρήσεις λειτουργούσαν με διαφορετικά τιμολόγια και περιορισμένες δυνατότητες.
Το 1950 γεννιέται η ΔΕΗ
Με τον νόμο 1468/1950 ιδρύθηκε η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, με αποστολή τον πανελλαδικό εξηλεκτρισμό. Το Σχέδιο Μάρσαλ και η αμερικανική τεχνική βοήθεια συνέβαλαν στο πρώτο αναπτυξιακό πρόγραμμα. Προχώρησαν υδροηλεκτρικά έργα στον Λάδωνα, στον Λούρο και στον Άγρα, ο σταθμός Αλιβερίου και η ανάπτυξη δικτύων μεταφοράς. Ο στόχος ήταν να αποκτήσουν ηλεκτρική ενέργεια ακόμη και οι απομακρυσμένοι οικισμοί.
Το ρεύμα φτάνει στα χωριά
Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 συνεργεία έφτασαν σε ορεινούς οικισμούς και νησιά, τοποθετώντας στύλους, καλώδια και μετασχηματιστές. Το 1956 η ΔΕΗ απέκτησε αποκλειστικό προνόμιο παραγωγής, μεταφοράς και διανομής και σταδιακά ενσωμάτωσε εκατοντάδες τοπικές επιχειρήσεις. Ο ηλεκτρισμός άλλαξε την καθημερινότητα: φωτισμός, ψυγεία, πλυντήρια, αντλίες άρδευσης, εργαστήρια και μικρές βιοτεχνίες.
Ο λιγνίτης και η βιομηχανική ανάπτυξη
Ο ελληνικός λιγνίτης έγινε βασικό καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής. Σταθμοί στην Πτολεμαΐδα, στη Μεγαλόπολη και αργότερα στον Άγιο Δημήτριο υποστήριξαν τη βιομηχανική ανάπτυξη και δημιούργησαν χιλιάδες θέσεις εργασίας. Η πρώτη μονάδα Πτολεμαΐδας τέθηκε σε λειτουργία το 1959. Μαζί με την ενεργειακή ασφάλεια, όμως, ήρθαν η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και η επιβάρυνση των περιοχών εξόρυξης.
Υδροηλεκτρικά και ανανεώσιμες πηγές
Η ΔΕΗ αξιοποίησε επίσης ποτάμια και φράγματα, με σημαντικά έργα στα Κρεμαστά και σε άλλες περιοχές. Το 1982 έθεσε σε λειτουργία αιολικό πάρκο στην Κύθνο, ενώ την ίδια χρονιά λειτούργησε φωτοβολταϊκός σταθμός στην Αγία Ρουμέλη της Κρήτης. Ήταν τα πρώτα βήματα μιας μετάβασης που θα επιταχυνόταν δεκαετίες αργότερα.
Από το μονοπώλιο στο Χρηματιστήριο
Με τον νόμο 2773/1999 άρχισε η απελευθέρωση της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το 2001 η ΔΕΗ μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία και εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Ακολούθησαν αλλαγές στη δομή της αγοράς, με χωριστούς διαχειριστές για τη μεταφορά και τη διανομή. Το 2021 πραγματοποιήθηκε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου και μειώθηκε περαιτέρω η συμμετοχή του Δημοσίου, ενώ πωλήθηκε το 49% του ΔΕΔΔΗΕ.
Η ΔΕΗ του 2026
Ο όμιλος έχει πλέον παρουσία πέρα από τα ελληνικά σύνορα, ιδιαίτερα στη Ρουμανία, και επενδύει σε ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση, δίκτυα και νέες ενεργειακές υπηρεσίες. Σύμφωνα με δημοσιευμένα εταιρικά στοιχεία για το 2025, το προσαρμοσμένο EBITDA ανήλθε περίπου στα 2 δισ. ευρώ και τα καθαρά κέρδη περίπου στα 450 εκατ. ευρώ. Η εικόνα απέχει πολύ από την κρατική επιχείρηση που ιδρύθηκε το 1950.
Το στοίχημα του προσιτού ρεύματος
Για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, το κεντρικό ερώτημα παραμένει η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος. Οι διεθνείς τιμές καυσίμων, οι γεωπολιτικές κρίσεις, το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών και οι επενδύσεις στα δίκτυα επηρεάζουν τους λογαριασμούς. Η αύξηση των ανανεώσιμων πηγών μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, αλλά απαιτεί αποθήκευση, εφεδρείες και ισχυρότερα δίκτυα.
Μια ιστορία που ξεπερνά τους αριθμούς
Η επέτειος της 13ης Οκτωβρίου ενώνει τη μνήμη των ανθρώπων που υπερασπίστηκαν την Ηλεκτρική το 1944 με την πορεία του εξηλεκτρισμού μετά το 1950. Η ΔΕΗ άλλαξε ιδιοκτησιακό καθεστώς, δραστηριότητες και γεωγραφική εμβέλεια. Το ιστορικό της αποτύπωμα όμως παραμένει: είναι η ιστορία μιας χώρας που πέρασε από τη λάμπα πετρελαίου στον σύγχρονο ηλεκτρισμό.
Πηγές: Ιστορικό αρχείο ΔΕΗ, δημοσιευμένες εταιρικές ανακοινώσεις.
