Οι περισσότερες από 25.000 αποβολές για χρήση κινητών στα σχολεία μέσα στη σχολική χρονιά που μόλις πέρασε δεν είναι απλώς ένας αριθμός πειθαρχίας. Είναι καθρέφτης μιας νέας μαθητικής καθημερινότητας, στην οποία το κινητό δεν είναι πια αξεσουάρ, αλλά προέκταση του χεριού. Και το ερώτημα δεν είναι μόνο τι κάνει ο μαθητής μέσα στην τάξη. Είναι ποιος του έδωσε το κινητό, πότε, με ποιους κανόνες και με ποια πραγματική επίβλεψη.
Με κυβερνητική απόφαση, το πλαίσιο είναι σαφές: όταν το παιδί μπαίνει στο σχολείο, το κινητό τηλέφωνο πρέπει να μένει στην τσάντα του μέχρι να σχολάσει. Όχι στο θρανίο. Όχι στην τσέπη για «ένα λεπτό». Όχι στο χέρι στο διάλειμμα. Η εμφανής κατοχή και, πολύ περισσότερο, η χρήση κινητού εντός σχολικού χώρου οδηγεί σε παιδαγωγικά μέτρα και αποβολές, με αυστηρότερη αντιμετώπιση όταν υπάρχει φωτογράφηση, βιντεοσκόπηση ή ανάρτηση υλικού από συμμαθητές ή εκπαιδευτικούς.
Το μέτρο, όμως, όσο σωστό και αν είναι, δεν μπορεί να μετατρέψει το σχολείο σε χώρο καθημερινής αστυνόμευσης. Οι δάσκαλοι, οι καθηγητές και οι καθηγήτριες βρέθηκαν να σηκώνουν ένα βάρος που ξεπερνά τη διδασκαλία: να ελέγχουν κινητά, να διαχειρίζονται συγκρούσεις, να αντιμετωπίζουν βίντεο που ανεβαίνουν στα social media, να προλαβαίνουν περιστατικά bullying που πολλές φορές δεν μένουν στο προαύλιο, αλλά συνεχίζονται online.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη παρεξήγηση. Το κινητό δεν γεννιέται μέσα στο σχολείο. Μπαίνει στο σχολείο από το σπίτι.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, το πρώτο κινητό δεν το αγοράζει μόνο του ένα παιδί. Του το δίνουν οι γονείς, συχνά με το επιχείρημα της ασφάλειας: «να μπορώ να σε βρίσκω», «αν συμβεί κάτι να με πάρεις», «για να ξέρω πού είσαι». Το επιχείρημα δεν είναι παράλογο. Σε μια εποχή ανασφάλειας, μετακινήσεων, φροντιστηρίων, δραστηριοτήτων και εργαζόμενων γονιών, το κινητό λειτουργεί σαν ψηφιακό κορδόνι σύνδεσης με το παιδί.
Αλλά από το «να σε βρίσκω» μέχρι το «να είσαι διαρκώς online» υπάρχει μεγάλη απόσταση. Και αυτή η απόσταση, σε χιλιάδες οικογένειες, χάθηκε.
Συγκλονιστικά στατιστικά
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει μια ενιαία, καθημερινά επικαιροποιημένη δημόσια απογραφή που να λέει με ακρίβεια πόσα παιδιά κάτω των 18 έχουν δικό τους κινητό. Υπάρχουν όμως έρευνες που δείχνουν την τάση. Σε μεγάλη έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου σε μαθητές 10-17 ετών, το 90% δήλωνε ότι έχει κινητό τηλέφωνο. Στις ηλικίες 10-12 ετών, δηλαδή ακόμη στο Δημοτικό, το 40% είχε ήδη αποκτήσει δικό του κινητό, ενώ ένα 23% το αποκτούσε από τα 8 έως τα 10. Στο Λύκειο, η κατοχή κινητού πρακτικά αγγίζει την καθολικότητα, αφού μόνο ένα 2% απαντούσε ότι δεν έχει αποκτήσει ακόμη κινητό.
Άρα το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους μαθητές Λυκείου. Αφορά Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο. Και όσο νωρίτερα μπαίνει το παιδί στο οικοσύστημα του κινητού, τόσο δυσκολότερο είναι αργότερα να του ζητηθεί να το αποχωριστεί για έξι ή επτά ώρες σχολείου.
Το σχολικό μέτρο «κινητό στην τσάντα» ίσως έχει ήδη μειώσει την απροκάλυπτη χρήση μέσα στην τάξη. Ίσως έχει περιορίσει βιντεοσκοπήσεις, προσβολές, διαρροές προσωπικών στιγμών, περιστατικά που άλλοτε θα γίνονταν «στόρι» σε λίγα δευτερόλεπτα. Όμως δεν μπορούμε ακόμη να πούμε με βεβαιότητα ότι μείωσε συνολικά τη μαθητική παραβατικότητα. Για να ειπωθεί αυτό χρειάζονται συγκρίσιμα στοιχεία: πόσα περιστατικά βίας, εκφοβισμού, παραβίασης προσωπικών δεδομένων και διαδικτυακής διαπόμπευσης είχαμε πριν και μετά την εφαρμογή του μέτρου.
Η αύξηση των αποβολών δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυξήθηκε η παραβατικότητα. Μπορεί να σημαίνει ότι εφαρμόστηκε αυστηρότερα ο κανόνας. Μπορεί, όμως, να σημαίνει και κάτι πιο ανησυχητικό: ότι η ανάγκη του παιδιού να κοιτάξει, να αγγίξει, να ανοίξει το κινητό είναι πια ισχυρότερη από τον φόβο της τιμωρίας.
Και εδώ πρέπει να προσέξουμε τις λέξεις. Άλλο η κλινική ΔΕΠΥ, που αφορά ιατρική διάγνωση, και άλλο η μαζική σχολική εικόνα διάσπασης προσοχής, ανυπομονησίας, νευρικότητας και εξάρτησης από συνεχή ψηφιακά ερεθίσματα. Το κινητό δεν είναι η μοναδική αιτία. Είναι όμως ο πιο εύκολος, ο πιο προσωπικός και ο πιο επίμονος φορέας αυτής της διάσπασης.
Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η αποβολή. Χρειάζεται εκτεταμένη, μόνιμη καμπάνια μέσα στις σχολικές κοινότητες από το Δημοτικό κιόλας. Όχι μια αφίσα στον διάδρομο. Όχι μια ομιλία μία φορά τον χρόνο. Αλλά συστηματική εκπαίδευση παιδιών, γονιών και εκπαιδευτικών για τα πλην του διαδικτύου και των κινητών: εθισμός, προσωπικά δεδομένα, εικόνα και συναίνεση, cyberbullying, ψευδείς ειδήσεις, ύπνος, συγκέντρωση, αυτοεκτίμηση.
Και, κυρίως, χρειάζεται συμφωνία σπιτιού και σχολείου. Δεν γίνεται ο γονιός να δίνει στο παιδί απεριόριστο κινητό από την Γ’ ή Δ’ Δημοτικού και μετά να ζητά από το σχολείο να το «μαζέψει». Δεν γίνεται το παιδί να κοιμάται με το κινητό δίπλα στο μαξιλάρι και το πρωί να θεωρούμε ότι θα συγκεντρωθεί απλώς επειδή του είπαμε να το βάλει στην τσάντα.
Το κινητό στην τσάντα είναι αναγκαίο μέτρο. Αλλά δεν αρκεί. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πού βρίσκεται η συσκευή από τις 8 το πρωί έως τις 2 το μεσημέρι. Είναι ποιος μαθαίνει στο παιδί να τη χρησιμοποιεί, ποιος του βάζει όρια και ποιος έχει το θάρρος να του πει ότι η ασφάλεια δεν σημαίνει μόνιμη σύνδεση.
Αν το κινητό είναι στην τσάντα αλλά το μυαλό του παιδιού παραμένει στην οθόνη, τότε η δουλειά μόλις άρχισε.
