Ο λαγοκέφαλος ήρθε στη Μεσόγειο για να μείνει. Και αφού δεν μπαίνει στο πιάτο, αφού καταστρέφει δίχτυα, τρώει αλιεύματα, πιέζει τα ντόπια είδη και προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία στους ψαράδες, η Ελλάδα στρέφεται τώρα στο κυπριακό μοντέλο: πληρωμή ανά κιλό για στοχευμένη αλίευση και απομάκρυνση του τοξικού ψαριού από τη θάλασσα.
Η ιδέα είναι απλή στη διατύπωση, δύσκολη στην εφαρμογή και καθόλου θεαματική ως προς τα αποτελέσματα: να δοθεί οικονομικό κίνητρο στους επαγγελματίες αλιείς ώστε να κυνηγήσουν τον λαγοκέφαλο εκεί όπου και όταν έχει τη μεγαλύτερη σημασία, κυρίως σε περιόδους αναπαραγωγής.
Το ελληνικό σχέδιο, που αναμένει την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κοιτάζει ευθέως προς την Κύπρο. Εκεί εφαρμόζεται ήδη σχέδιο χορηγιών, με αποζημίωση 4,73 ευρώ ανά κιλό λαγοκέφαλου που συλλέγεται. Στην Ελλάδα, όμως, οι συζητήσεις με τους αλιείς δείχνουν ότι το ποσό αυτό δεν επαρκεί ως ισχυρό κίνητρο, λόγω του αυξημένου κόστους καυσίμων, εργαλείων, λειτουργίας των σκαφών και γενικότερα της πίεσης που δέχεται ο κλάδος.
Κάπως έτσι, η Αθήνα ζητά κάτι παραπάνω από το κυπριακό 4,73.
Και εδώ αρχίζει το σημείο που, ομολογουμένως, προκαλεί ένα χαμόγελο: γιατί 4,73 ευρώ το κιλό; Γιατί όχι 4; Γιατί όχι 5; Γιατί αυτό το ποσό που μοιάζει σαν να βγήκε από λογιστικό φύλλο με τρία excel ανοιχτά και έναν υπάλληλο να επιμένει ότι «έτσι βγαίνει»;
Η απάντηση είναι ότι δεν πρόκειται για τιμή αγοράς ψαριού. Ο λαγοκέφαλος δεν πωλείται για κατανάλωση, δεν μπαίνει νόμιμα στην εμπορική αλυσίδα και δεν αντιμετωπίζεται ως αλίευμα με εμπορική αξία. Πρόκειται για αποζημίωση ανά κιλό σε ένα διοικητικό, επιδοτούμενο σχήμα. Το ποσό συνδέεται με την αλίευση, την εκφόρτωση, την καταγραφή και τη διαχείριση του ψαριού, το οποίο πρέπει να αποσυρθεί με ειδικό τρόπο και να οδηγηθεί σε καταστροφή ή άλλη ελεγχόμενη χρήση, όχι στο πιάτο.
Με άλλα λόγια, το 4,73 δεν είναι «πόσο κάνει ο λαγοκέφαλος». Είναι πόσο πληρώνεται ο ψαράς για να τον βγάλει από τη θάλασσα, να τον παραδώσει, να καταγραφεί και να μπει σε διαδικασία απομάκρυνσης. Γι’ αυτό και το ποσό δεν είναι στρογγυλό. Δεν είναι ψαραγορά. Είναι πρόγραμμα.
Η Κύπρος έχει ήδη δείξει τον δρόμο. Από τον Ιούνιο του 2024 εφαρμόζει σχέδιο για τον περιορισμό της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στα παράκτια ύδατα, με συμμετοχή επαγγελματιών αλιέων. Τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί από την κυπριακή πλευρά δείχνουν ότι έχουν συλλεχθεί πάνω από 100 τόνοι λαγοκέφαλου, με περίπου 150 επαγγελματίες αλιείς να συμμετέχουν μέσω συλλογικών σχημάτων.
Αυτό είναι το know how που θέλει να αξιοποιήσει η Ελλάδα. Όχι επειδή κάποιος πιστεύει ότι θα εξαφανιστεί ο λαγοκέφαλος από τις ελληνικές θάλασσες. Αυτό δεν το λένε ούτε οι πιο αισιόδοξοι. Ο στόχος είναι πιο ρεαλιστικός: να περιοριστεί η πίεση στους πληθυσμούς του, να στηριχθούν οι ψαράδες που βλέπουν εργαλεία και εισόδημα να καταστρέφονται, και να οργανωθεί μια απάντηση σε ένα πρόβλημα που μέχρι σήμερα μοιάζει να τρέχει πιο γρήγορα από το κράτος.
Ο λαγοκέφαλος είναι λεσσεψιανός μετανάστης, δηλαδή είδος που πέρασε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Στην Ελλάδα έχει καταγραφεί πλέον σε πολλές θαλάσσιες περιοχές και προκαλεί προβλήματα κυρίως στην παράκτια αλιεία. Είναι προσαρμοστικός, επιθετικός ως θηρευτής, έχει λίγους φυσικούς εχθρούς και διαθέτει ισχυρά δόντια που μπορούν να καταστρέψουν δίχτυα και εργαλεία.
Το μεγάλο πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι και υγειονομικό. Οι ιστοί του περιέχουν τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο. Η κατανάλωσή του μπορεί να αποβεί μοιραία και, λόγω της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ο λαγοκέφαλος και συγγενικά είδη δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται για ανθρώπινη κατανάλωση.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για την επιδότηση δεν πρέπει να παρεξηγηθεί. Δεν μιλάμε για «νέο ψάρι της αγοράς». Μιλάμε για οργανωμένη απομάκρυνση ενός τοξικού ξενικού είδους από το θαλάσσιο περιβάλλον.
Στο τραπέζι υπάρχουν και άλλες σκέψεις. Επιστημονικοί φορείς έχουν προτείνει να ενισχυθεί η φυσική ισορροπία, αφήνοντας μεγαλύτερους θηρευτές και άλλα είδη να αναλάβουν μέρος της δουλειάς. Η λογική είναι ότι όσο μειώνεται η υπεραλίευση ειδών που θα μπορούσαν να περιορίσουν τον γόνο ή τους πληθυσμούς του λαγοκέφαλου, τόσο η φύση ίσως ξαναβρεί ορισμένες από τις δικές της άμυνες.
Παράλληλα, υπάρχει και η ερευνητική οδός. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα LagoMeal έχει εξετάσει εάν και πώς μπορεί να απενεργοποιηθεί η τοξίνη του λαγοκέφαλου ώστε το ψάρι, που σήμερα είναι άχρηστο και επικίνδυνο για κατανάλωση, να μετατραπεί με ασφαλή τρόπο σε ιχθυάλευρο για ζωοτροφές. Αν κάτι τέτοιο περάσει από το εργαστήριο στην πράξη, τότε ο θαλάσσιος εισβολέας ίσως αποκτήσει ελεγχόμενη οικονομική αξία, όχι ως τρόφιμο, αλλά ως πρώτη ύλη.
Μέχρι τότε, η λύση είναι πιο πεζή: επιδότηση, καταγραφή, παράδοση, καταστροφή. Και, φυσικά, σοβαρή ενημέρωση.
Οι επιστήμονες ζητούν να σταματήσει ο πανικός, αλλά όχι η προσοχή. Ο λαγοκέφαλος δεν είναι το τέρας που θα βγει στην ακτή για να κυνηγήσει λουόμενους. Είναι όμως ένα επικίνδυνο, τοξικό και επεκτατικό είδος, που δεν πρέπει να αγγίζεται, δεν πρέπει να καταναλώνεται και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με άγνοια.
Η Ελλάδα, λοιπόν, παίρνει το μάθημα από την Κύπρο: όταν ένα ψάρι δεν μπορείς να το φας, όταν δεν μπορείς να το πουλήσεις και όταν δεν μπορείς να το αγνοήσεις, το «επικηρύσσεις».
Αρκεί η επικήρυξη να αξίζει τον κόπο για εκείνον που θα βγει στη θάλασσα να κάνει τη δύσκολη δουλειά. Γιατί με 4,73 ευρώ το κιλό μπορεί να βγαίνει ωραία η αριθμητική ενός προγράμματος. Αλλά στη θάλασσα, με πετρέλαιο, δίχτυα, ψυγεία, εργαλεία και μεροκάματο, η στρογγυλοποίηση δεν είναι αστείο. Είναι πολιτική απόφαση.
