Υπάρχουν πρόσωπα της Ιστορίας για τα οποία η λέξη «ηρωισμός» δεν είναι υπερβολή ούτε χαρακτηρισμός που τους αποδόθηκε εκ των υστέρων. Είναι απλώς η περιγραφή της ζωής τους.
Η Λέλα Καραγιάννη είναι ένα από αυτά.
Σαν σήμερα, στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, οι Γερμανοί κατακτητές την οδήγησαν μαζί με δεκάδες άλλους Έλληνες κρατουμένους στον τόπο της εκτέλεσης, στο Δαφνί.
Ήταν 46 ετών.
Η Αθήνα θα απελευθερωνόταν στις 12 Οκτωβρίου 1944. Μόλις 34 ημέρες αργότερα. Η Λέλα Καραγιάννη δεν πρόλαβε να δει την ελληνική σημαία να κυματίζει ξανά ελεύθερη στην Ακρόπολη.
Σήμερα, 82 χρόνια μετά, ανοίγει το σπίτι της
Σήμερα συμπληρώνονται 82 χρόνια από την εκτέλεσή της. Και η επέτειος δεν περνά χωρίς εκδηλώσεις μνήμης.
Η «ΑΠΟΣΤΟΛΗ» και ο Πολυχώρος Παιδιού «Λέλα Καραγιάννη» πραγματοποιούν από τις 7 έως τις 11 Σεπτεμβρίου σειρά δράσεων στην ιστορική Οικία Λέλας Καραγιάννη, στην οδό Λέλας Καραγιάννη 1, στην Πλατεία Αμερικής.
Ειδικά σήμερα, Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου, το πρόγραμμα περιλαμβάνει:
- Ξεναγήσεις στο ιστορικό σπίτι από τις 11:30 έως τις 19:00.
- Προβολές του ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ «Συναντήσεις με τη Μητέρα μου, Λέλα Καραγιάννη», από τις 11:00 έως τις 19:00.
- Προβολή της ιστορικά τεκμηριωμένης εικονικής αναπαράστασης «Μπλοκ 15, στρατόπεδο Χαϊδαρίου: ένα εικονικό ταξίδι σε ένα σκοτεινό παρελθόν», που έχει υλοποιηθεί από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, επίσης από τις 11:00 έως τις 19:00.
Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Οι εκδηλώσεις συνεχίζονται έως την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου.
Από τη Λίμνη Ευβοίας στην Αθήνα
Η Ελένη –Λέλα– Καραγιάννη γεννήθηκε στις 24 Ιουνίου 1898 στη Λίμνη Ευβοίας.
Παντρεύτηκε τον Νικόλαο Καραγιάννη και απέκτησαν επτά παιδιά.
Δεν ήταν στρατιωτικός. Δεν ήταν επαγγελματίας κατάσκοπος. Δεν είχε εκπαιδευτεί για παράνομο πόλεμο. Ήταν σύζυγος και μητέρα μιας πολυμελούς οικογένειας.
Όταν όμως οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα τον Απρίλιο του 1941, αποφάσισε ότι δεν μπορούσε να παρακολουθεί αμέτοχη την Κατοχή. Από τις πρώτες κιόλας ημέρες περιέθαλψε Βρετανό στρατιώτη και στη συνέχεια άρχισε να οργανώνει τη βοήθεια και τη φυγάδευση στρατιωτών των συμμαχικών δυνάμεων προς την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή.
Κινητοποίησε τον σύζυγο, τα παιδιά της, φίλους και γνωστούς. Μια ολόκληρη οικογένεια μπήκε στην Αντίσταση.
Η «Μπουμπουλίνα» της Κατοχής
Από τον πρώτο εκείνο πυρήνα γεννήθηκε η αντιστασιακή οργάνωση «Μπουμπουλίνα». Το Αρχείο της ΕΡΤ αναφέρει ότι η οργάνωση ξεπέρασε τα 100 μέλη.
Η δράση της δεν περιοριζόταν στην περίθαλψη και τη φυγάδευση Συμμάχων. Η ομάδα συγκέντρωνε στρατιωτικές πληροφορίες, τις διοχέτευε στις αντιστασιακές οργανώσεις και στους Συμμάχους, εξασφάλιζε διαδρομές διαφυγής και συμμετείχε στην προετοιμασία δολιοφθορών.
Το αρωματοπωλείο του συζύγου της στην Πατησίων χρησιμοποιήθηκε ως ένα από τα σημεία της αντιστασιακής δραστηριότητας.
Και τα επτά παιδιά της συνέδραμαν με διαφορετικούς τρόπους στον αγώνα. Αυτό ίσως αποκαλύπτει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο το μέγεθος της απόφασής της. Η Λέλα Καραγιάννη δεν διακινδύνευε μόνο τη δική της ζωή. Διακινδύνευε ό,τι πολυτιμότερο είχε: τα παιδιά της.
Η Γκεστάπο φτάνει στη Λέλα Καραγιάννη
Τον Ιούλιο του 1944 συνελήφθη. Μαζί της συνελήφθησαν πέντε από τα επτά παιδιά της. Η Γκεστάπο γνώριζε πλέον ότι δεν είχε μπροστά της μία απλή συνεργάτιδα της Αντίστασης αλλά την επικεφαλής ενός οργανωμένου δικτύου.
Μεταφέρθηκε στα διαβόητα κρατητήρια της οδού Μέρλιν. Βασανίστηκε. Σκοπός των Γερμανών ήταν να αποκαλύψει ονόματα, συνεργάτες, διαδρομές, κρησφύγετα και πληροφορίες για το δίκτυό της.
Δεν συνεργάστηκε. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που διασώθηκαν, ούτε όταν τα παιδιά της βρέθηκαν στα χέρια των βασανιστών της δέχθηκε να προδώσει τους συναγωνιστές της.
Από τη Μέρλιν οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου.
8 Σεπτεμβρίου 1944 – Η εκτέλεση
Ο πόλεμος είχε ήδη γυρίσει οριστικά εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας. Οι γερμανικές δυνάμεις γνώριζαν ότι η αποχώρησή τους από την Ελλάδα πλησίαζε. Και όμως οι εκτελέσεις συνεχίζονταν.
Τα ξημερώματα της 8ης Σεπτεμβρίου 1944, η Λέλα Καραγιάννη οδηγήθηκε από το Χαϊδάρι στο Δαφνί.
Εκεί εκτελέστηκε μαζί με περίπου 70 ακόμη Έλληνες, σε μία από τις τελευταίες μαζικές εκτελέσεις των γερμανικών δυνάμεων Κατοχής πριν από την αποχώρησή τους.
Τα παιδιά της σώθηκαν. Εκείνη όχι.
Ήταν 46 ετών και μητέρα επτά παιδιών.
Μόλις 34 ημέρες πριν από την ελευθερία
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο σκληρά στοιχεία της ιστορίας της. Η Αθήνα απελευθερώθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1944. Η Λέλα Καραγιάννη είχε εκτελεστεί στις 8 Σεπτεμβρίου.
Τριάντα τέσσερις ημέρες.
Τόσο την χώρισε από την ημέρα που οι Γερμανοί κατέβασαν τη σβάστικα από την Ακρόπολη και εγκατέλειψαν την ελληνική πρωτεύουσα.
Το σπίτι που έγινε κομμάτι της Ιστορίας
Έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό ότι σήμερα ανοίγει για το κοινό ακριβώς το σπίτι της. Εκεί όπου κάποτε μια μητέρα μεγάλωνε επτά παιδιά, οργανώθηκε παράλληλα ένας μηχανισμός αντίστασης απέναντι σε μία από τις πιο σκληρές κατοχές που γνώρισε η Ελλάδα.
Από εκεί πέρασαν πληροφορίες. Εκεί σχεδιάστηκαν αποστολές. Από εκεί ξεκίνησε η βοήθεια προς καταδιωκόμενους ανθρώπους.
Και 82 χρόνια αργότερα, οι πόρτες του ανοίγουν όχι πλέον για μυστικές συναντήσεις αλλά για να γνωρίσουν οι νεότεροι την ιστορία της γυναίκας που έζησε μέσα του.
Η «Μπουμπουλίνα» που δεν πρόλαβε να δει την ελεύθερη Αθήνα
Η Λέλα Καραγιάννη δεν ήταν ηρωίδα επειδή δεν είχε τίποτα να χάσει. Ακριβώς το αντίθετο.
Είχε σύζυγο. Είχε επτά παιδιά. Είχε σπίτι. Είχε μια ολόκληρη ζωή.
Και τα έθεσε όλα σε κίνδυνο επειδή αποφάσισε ότι απέναντι στην Κατοχή και τον ναζισμό δεν μπορούσε να παραμείνει θεατής.
Σαν σήμερα, πριν από 82 χρόνια, οι Γερμανοί εκτέλεσαν τη Λέλα Καραγιάννη.
Μπορούσαν να σκοτώσουν τη γυναίκα. Δεν μπόρεσαν να σκοτώσουν τη «Μπουμπουλίνα». Γιατί αυτή έμεινε στην Ιστορία.
