Σε μία αποκλειστική συνέντευξη στη HuffPost, ο Λουκάς Αποστολίδης, δικηγόρος της οικογένειας του Γεράσιμου Γεωργιάδη, του μοναδικού επιζώντα από το πρώτο βαγόνι της αμαξοστοιχίας, αναφέρθηκε στις ευθύνες του κράτους για την τραγωδία των Τεμπών, τις «γκρίζες ζώνες» που παραμένουν ανοιχτές στη δικαστική διερεύνηση, αλλά και στο μεγαλείο ψυχής των γονιών και συγγενών των θυμάτων.
Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του «Τέμπη – Κατηγορώ: Από την τραγωδία στη λύτρωση», το οποίο συνυπογράφει με τη σύζυγό του, Ψυχολόγο και Ψυχοθεραπεύτρια Ελισάβετ Μπαρμπαλιού, μιλά για τη σημασία της απόδοσης ευθυνών και τις θεσμικές αλλαγές που, κατά την άποψή του, είναι αναγκαίες ώστε να μην επαναληφθεί μια αντίστοιχη τραγωδία.
Τέμπη: Ένα πρωτόγνωρο γεγονός που συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία
Ο κ. Αποστολίδης μας εξήγησε ότι βασικό κίνητρο για τη συγγραφή του βιβλίου του ήταν ένα κεντρικό ερώτημα που τον απασχολούσε όσο περνούσε ο χρόνος: τι ήταν αυτό που οδήγησε την κοινωνία σε τόσο μαζικές κινητοποιήσεις για την τραγωδία των Τεμπών. Πράγματι, ο χρόνος φάνηκε ότι σταμάτησε για πάντα στα Τέμπη και η κοινωνία ήρθε αντιμέτωπη με ένα συγκλονιστικό γεγονός, που έμελλε να αποτελέσει τομή για το ελληνικό κράτος.
Όπως ανέφερε ο ίδιος χαρακτηριστικά, «ιδιαίτερα εγώ ασχολούμουν ως δικηγόρος από την αρχή προκειμένου να οδηγήσουμε τη Δικαιοσύνη, την ανακριτική αρχή, στην κατεύθυνση να αποκαλυφθεί η αλήθεια μέσα από τα γεγονότα και να υπάρξουν στη συνέχεια οι ανάλογες ποινές από τη Δικαιοσύνη». Παράλληλα, αναφέρθηκε στις μεγάλες κινητοποιήσεις που συγκλόνισαν την ελληνική κοινωνία και είχαν διεθνή αντίκτυπο, σημειώνοντας ότι «τέτοιο γεγονός δεν έχουμε ξαναζήσει, όχι μόνο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά σε παγκόσμιο».
Η κοινωνική οργή, η κρίση εμπιστοσύνης και οι ευθύνες της πολιτείας
Στο πρώτο μέρος του βιβλίου, ο κ. Αποστολίδης επιχειρεί μια ιστορικοπολιτική προσέγγιση των συναισθημάτων της κοινωνίας, λαμβάνοντας υπόψη τις κρίσεις που είχε βιώσει τα προηγούμενα χρόνια, από τα μνημόνια και την πανδημία μέχρι τις οικονομικές περικοπές και την ανασφάλεια. «Όλα αυτά γεννήσανε έναν συναισθηματικό κόσμο αναφοράς» μας λέει, προσθέτοντας ότι όταν συνέβη η τραγωδία, «ο κόσμος δεν άντεξε άλλο και έβγαλε την οργή του».
Ο κ. Αποστολίδης υπογράμμισε ότι η υπόθεση των Τεμπών εξελίσσεται σε μια κρίσιμη δοκιμασία για το κράτος δικαίου και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. «Περνάμε σε μια περίοδο πραγματικής κρίσης σε αυτό που λέμε κράτος δικαίου, που αφορά την εμπιστοσύνη του πολίτη στην κεντρική εξουσία», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης αφορά τόσο την εκτελεστική εξουσία και το Κοινοβούλιο όσο και τη Δικαιοσύνη και τις ανεξάρτητες αρχές. Παράλληλα, χαρακτήρισε τη δίκη των Τεμπών «το πιο κρίσιμο ιστορικό γεγονός», τονίζοντας ότι η σημασία της δεν περιορίζεται στην ποινική τιμωρία των ενόχων, αλλά επεκτείνεται και στην κοινωνική διάσταση της υπόθεσης.
«Τρίγωνο ενοχής και διαπλοκής»
Ο κ. Αποστολίδης υποστήριξε ότι η ευθύνη για την τραγωδία των Τεμπών έχει, κατά την άποψή του, κρατική διάσταση, κάνοντας λόγο για ένα «τρίγωνο ενοχής και διαπλοκής» μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας, εργολαβικών συμφερόντων και προσώπων σε οργανισμούς, τα οποία, όπως ανέφερε, «δυστυχώς γίνανε συνεργοί σε αυτό το οικονομικό παιχνίδι». Παράλληλα, επισήμανε ότι η σύμβαση 717 θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί ήδη από την περίοδο 2014-2016, κάτι που, όπως τόνισε, δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα.
«Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου»
Ο κ. Αποστολίδης περιγράφει το νομικό σκέλος του βιβλίου ως «το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου», υποστηρίζοντας ότι υπήρχαν επανειλημμένες προειδοποιήσεις για την κατάσταση του σιδηροδρόμου, οι οποίες δεν εισακούστηκαν. Όπως ανέφερε, από το 2016 οργανισμοί και πρόσωπα που βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή του σιδηροδρομικού δικτύου προειδοποιούσαν την πολιτική ηγεσία για τους κινδύνους, επισημαίνοντας ότι «ο σιδηρόδρομος είναι επισφαλής, θα έχουμε ατυχήματα, θα έχουμε δυστυχήματα».
Παράλληλα, υποστήριξε ότι ούτε οι προειδοποιήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάγκη εκσυγχρονισμού του δικτύου και ολοκλήρωσης της Σύμβασης 717 οδήγησαν στις απαιτούμενες ενέργειες. Μάλιστα, όπως σημείωσε, μόλις 13 ημέρες πριν από την τραγωδία, στις 15 Φεβρουαρίου 2023, η Ελλάδα παραπέμφθηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για ζητήματα που αφορούσαν την ασφάλεια των σιδηροδρόμων και τη μη συμμόρφωση με ευρωπαϊκές οδηγίες.
Αναφερόμενος στις ελλείψεις των συστημάτων ασφαλείας, ο κ. Αποστολίδης έκανε λόγο για τη σιδηροδρομική γραμμή από τον Σταθμό Λαρίσης έως τους Νέους Πόρους, την οποία χαρακτήρισε «γραμμή του θανάτου», υποστηρίζοντας ότι επί χρόνια λειτουργούσε χωρίς κρίσιμα συστήματα σηματοδότησης και αυτόματης πέδησης. «Τα συστήματα ασφαλείας είναι για να προλαβαίνουν τα ανθρώπινα λάθη», τόνισε, προσθέτοντας ότι, εάν υπήρχαν τα απαραίτητα συστήματα, «50 λάθη να έκανε ο σταθμάρχης, δεν θα είχαμε αυτή την τραγωδία».
«Προσπάθεια συγκάλυψης των ευθυνών της πολιτικής ηγεσίας»
Στη συνέχεια, ο δικηγόρος άσκησε κριτική στην αρχική δημόσια συζήτηση γύρω από τα αίτια της σύγκρουσης, υποστηρίζοντας ότι η έμφαση δόθηκε στο ανθρώπινο λάθος του σταθμάρχη. Όπως ανέφερε, η συγκεκριμένη ερμηνεία προβλήθηκε από την πρώτη στιγμή και επαναλήφθηκε στη συνέχεια, μεταξύ άλλων, στη Βουλή και στην Εξεταστική Επιτροπή. Κατά τον ίδιο, η προσέγγιση αυτή δεν αποτυπώνει το σύνολο των ευθυνών και των παραλείψεων που, όπως υποστηρίζει, συνέβαλαν στην τραγωδία.
Ο κ. Αποστολίδης άσκησε κριτική και στη στάση του Κοινοβουλίου, υποστηρίζοντας ότι δεν ανταποκρίθηκε στις περιστάσεις και ότι η κοινοβουλευτική πλειοψηφία επέμεινε στην απόδοση της ευθύνης κυρίως στον σταθμάρχη και στους μηχανοδηγούς. Κατά τον ίδιο, η προσέγγιση αυτή δεν λαμβάνει υπόψη το σύνολο των στοιχείων που έχουν προκύψει από τη δικαστική διερεύνηση, ενώ έκανε λόγο για προσπάθεια συγκάλυψης των ευθυνών της πολιτικής ηγεσίας. «Η αλήθεια παλεύει να ρίξει φως σε όλες τις γκρίζες ζώνες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις ευθύνες πολιτικών προσώπων και στη διαδικασία διερεύνησής τους, εκφράζοντας την άποψη ότι η υπόθεση πρέπει να εξεταστεί σε βάθος από τη Δικαιοσύνη. Όπως υποστήριξε, οι χειρισμοί της κυβερνητικής πλειοψηφίας δεν επέτρεψαν να προχωρήσει η διερεύνηση των ευθυνών με τον τρόπο που ο ίδιος θεωρεί αναγκαίο, ενώ προειδοποίησε ότι η παραγραφή ενδέχεται να εμποδίσει την απόδοση ευθυνών. Κλείνοντας, εξέφρασε την προσδοκία ότι η δικαστική διαδικασία θα φωτίσει τις εκκρεμείς πτυχές της υπόθεσης και θα οδηγήσει στην απόδοση δικαιοσύνης. «Η Δικαιοσύνη θα κρίνει δίκαια τους υπεύθυνους και θα απονείμει δίκαια ποινές», σημείωσε, συνδέοντας την έκβαση της υπόθεσης με την ανάγκη ουσιαστικών αλλαγών στην πολιτεία.
Η εξέλιξη της δίκης των Τεμπών
Ο κ. Αποστολίδης εκτίμησε ότι η δίκη για την τραγωδία των Τεμπών δεν έχει φτάσει ακόμη στον πυρήνα της αποδεικτικής διαδικασίας. Όπως μας ανέφερε, στην επόμενη φάση της δίκης θα εξεταστούν οι αυτόπτες μάρτυρες και από τις από τις αρχές του επόμενου έτους η διαδικασία θα περάσει στον πυρήνα της αποδεικτικής διερεύνησης με την αναπαράσταση των γεγονότων.
«Θα ακολουθήσει μια τεράστια και βασανιστική διαδικασία αυτή της αναπαράστασης των γεγονότων, προκειμένου να αποσαφηνιστεί πώς συνέβη η τραγωδία και ποια ήταν τα αίτιά της. «Οι αιτίες θα μας οδηγήσουν στις ευθύνες και τις ευθύνες θα τις κρίνει η δίκη», σημείωσε.
«Άλλη ήταν η ζωή πριν και άλλη η ζωή μετά την τραγωδία»
Στο τρίτο, ανθρωποκεντρικό μέρος του βιβλίου, ο κ. Αποστολίδης και η σύζυγός του, Ελισάβετ Μπαρμπαλιού, προσεγγίζουν τις συνέπειες της τραγωδίας στον ψυχισμό των γονιών των θυμάτων και των ανθρώπων που τραυματίστηκαν, σωματικά ή ψυχικά. Όπως εξήγησε, ο ίδιος προσεγγίζει την υπόθεση μέσα από τη νομική της διάσταση, ενώ η σύζυγός του εστιάζει στον ψυχικό κόσμο, στο πένθος και στον πόνο, αλλά και στη δύσκολη διαδρομή από την τιμωρία προς τη λύτρωση. «Άλλη ήταν η ζωή πριν και άλλη η ζωή μετά την τραγωδία», σημείωσε, τονίζοντας την ανάγκη να γίνει κατανοητό το βάθος της απώλειας που βιώνουν οι οικογένειες.
Παράλληλα, ο κ. Αποστολίδης αναφέρθηκε στη δύναμη των γονιών που, παρά το πένθος τους, βγήκαν δημόσια και διεκδίκησαν δικαιοσύνη, ξεπερνώντας, όπως είπε, κομματικές διαχωριστικές γραμμές. Όπως υποστήριξε, η στάση τους ανέδειξε τη δυνατότητα της κοινωνίας να κινητοποιείται και να ελέγχει την εξουσία, αντί να παραμένει παθητική ή να θεωρεί ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει.
«Ευχόμαστε να αλλάξουν πολλά με αφορμή, δυστυχώς, την τραγωδία των Τεμπών. Να δούμε πραγματικές και ουσιαστικές αλλαγές», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας αυτή την προοπτική χρέος απέναντι στη νέα γενιά και στις οικογένειες των θυμάτων.
«Τα πάθη του Γεράσιμου πάνε για τον τέταρτο χρόνο και η Ανάσταση δεν έχει έρθει ακόμα»
Αναφερόμενος στον Γεράσιμο Γεωργιάδη, τον μοναδικό επιζώντα από το πρώτο βαγόνι της αμαξοστοιχίας, τον οποίο εκπροσωπεί νομικά, ο κ. Αποστολίδης τον χαρακτήρισε «καθρέφτη της κοινωνίας όλων μας και, προπάντων, του κράτους». Όπως σημείωσε, η κατάσταση του Γεράσιμου αποτυπώνει με τον πιο σκληρό τρόπο τις συνέπειες της τραγωδίας, καθώς, μέχρι σήμερα, δεν έχει καταφέρει να ανακτήσει την επικοινωνία και την κινητικότητά του σε βαθμό που να μπορεί να σταθεί στα πόδια του και να καταθέσει στη δίκη.
Μιλώντας για την πορεία της υγείας του και την προσδοκία της οικογένειάς του για δικαίωση, ο δικηγόρος έκανε μια έντονα φορτισμένη παρομοίωση: «Τα πάθη του Χριστού κράτησαν μία εβδομάδα και μετά ήρθε η Ανάσταση. Τα πάθη του Γεράσιμου πάνε για τον τέταρτο χρόνο και η Ανάσταση δεν έχει έρθει ακόμα», σημείωσε.
Ο κ. Αποστολίδης ολοκληρώνοντας την κουβέντα μας σημείωσε ότι υπάρχει ακόμη μακρύς δρόμος τόσο στα ανώτατα δικαστικά όργανα όσο και στην κύρια δίκη που διεξάγεται στη Λάρισα. Εξέφρασε, ωστόσο, την αισιοδοξία του ότι η Δικαιοσύνη θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, χαρακτηρίζοντας την υπόθεση ιστορική καμπή για τους θεσμούς, την πολιτική εξουσία και την ίδια τη Δικαιοσύνη. Όπως τόνισε, ζητούμενο είναι να αποκαλυφθεί η αλήθεια, να αποδοθούν ευθύνες και να λογοδοτήσουν όσοι κριθούν υπεύθυνοι για την τραγωδία, την οποία συνέδεσε με «εγκληματική και πλημμεληματική αδιαφορία».
