Ο Δεκαπενταύγουστος δεν είναι μόνο μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας. Είναι και μία από τις μεγαλύτερες ονομαστικές γιορτές των Ελλήνων, αφού γύρω από την Παναγία έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη οικογένεια βαπτιστικών ονομάτων.
Και στην κορυφή βρίσκεται ένα όνομα που μοιάζει σχεδόν… ακατανίκητο εδώ και γενιές: Μαρία.
Μαρία: το Νο1 όνομα στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τη διεθνή βάση ονομάτων Forebears, το Μαρία βρίσκεται στην πρώτη θέση μεταξύ όλων των βαπτιστικών ονομάτων στην Ελλάδα, ανδρικών και γυναικείων. Η βάση υπολογίζει περίπου 519.000 Μαρίες, δηλαδή περίπου μία για κάθε 21 κατοίκους. (Forebears)
Είναι εντυπωσιακό ότι στη συγκεκριμένη κατάταξη το Μαρία προηγείται ακόμη και παραδοσιακών ανδρικών ονομάτων όπως Γεώργιος, Δημήτριος και Ιωάννης.
Από τα ονόματα που συνδέονται με την Παναγία, η ίδια βάση καταγράφει:
- Μαρία: 1η θέση στην Ελλάδα – περίπου 519.581
- Παναγιώτης: 10η θέση – περίπου 187.864
- Παναγιώτα: 25η θέση – περίπου 98.926
- Δέσποινα: 30ή θέση – περίπου 79.552. (Forebears)
Οι αριθμοί αυτοί πρέπει να αντιμετωπίζονται ως διεθνείς δημογραφικές εκτιμήσεις και όχι ως σημερινή επίσημη απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ, όμως αποτυπώνουν καθαρά τη μεγάλη διάδοση των συγκεκριμένων ονομάτων.
Παναγιώτης και Παναγιώτα
Εδώ η σχέση είναι απολύτως ελληνική και άμεση. Τα ονόματα προέρχονται από το «Παναγία» – την Παναγία Θεοτόκο και γι’ αυτό παραδοσιακά γιορτάζουν τον Δεκαπενταύγουστο.
Ο Παναγιώτης είναι μάλιστα ένα από τα δέκα συχνότερα ονόματα της χώρας. Η Παναγιώτα παραμένει επίσης πολύ ψηλά, παρότι στις νεότερες γενιές συναντούμε συχνά τα χαϊδευτικά Γιώτα, Πένυ ή Νάγια.
Δέσποινα, από το «Δέσποινα ημών Θεοτόκε»
Το όνομα Δέσποινα έχει επίσης ισχυρότατη σχέση με την Παναγία. Η λέξη σημαίνει κυρία, αρχόντισσα, και στη χριστιανική υμνολογία η Θεοτόκος αποκαλείται επανειλημμένα Δέσποινα.
Έτσι το όνομα πέρασε από την εκκλησιαστική γλώσσα στην ελληνική οικογένεια και παραμένει μέχρι σήμερα ανάμεσα στα συχνότερα γυναικεία ονόματα.
Και ο Μάριος;
Εδώ χρειάζεται μια μικρή διάκριση. Το Μάριος δεν αποτελεί ετυμολογικά το αρσενικό του Μαρία. Προέρχεται από το λατινικό Marius, αρχαίο ρωμαϊκό όνομα. Ωστόσο, στην ελληνική λαϊκή και εορτολογική παράδοση έχει συνδεθεί σε αρκετές περιπτώσεις με το Μαρία και τον Δεκαπενταύγουστο. Η σύνδεσή του, επομένως, δεν είναι τόσο άμεση όσο του Παναγιώτη, της Παναγιώτας ή της Δέσποινας.
Το Μαρία ταξιδεύει σε ολόκληρο τον κόσμο
Εδώ βρίσκεται ίσως το εντυπωσιακότερο στοιχείο.
Η διεθνής βάση Forebears κατατάσσει το Maria ως το συχνότερο μεμονωμένο βαπτιστικό όνομα στον κόσμο, υπολογίζοντας περισσότερους από 61 εκατομμύρια ανθρώπους με αυτή ακριβώς τη γραφή. (Forebears)
Και ο πραγματικός «κόσμος της Μαρίας» είναι πολύ μεγαλύτερος, επειδή υπάρχουν δεκάδες γλωσσικές παραλλαγές:
Mary στα αγγλικά, Marie στα γαλλικά, María στα ισπανικά, Maria στα ιταλικά, πορτογαλικά και γερμανικά, Mariya/Marya σε σλαβικές χώρες, αλλά και Mariam, Miriam, Marija και πολλές ακόμη μορφές.
Η ίδια η διαδρομή του ονόματος περνά από το εβραϊκό Miryam, το ελληνικό Μαριάμ/Μαρία της Καινής Διαθήκης και το λατινικό Maria. (Forebears)
Από τους Ορθοδόξους στους Καθολικούς και τους Προτεστάντες
Η Παναγία έχει διαφορετική θέση στη λατρευτική παράδοση των χριστιανικών δογμάτων, αλλά το όνομά της ξεπέρασε αυτά τα σύνορα.
Στον Ορθόδοξο κόσμο, το Μαρία είναι βαθιά ριζωμένο στην παράδοση της Θεοτόκου. Στον Ρωμαιοκαθολικισμό, η τεράστια ανάπτυξη της Μαριανής ευλάβειας έκανε το Maria, María και Marie εξαιρετικά διαδεδομένα, ιδιαίτερα στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Λατινική Αμερική.
Ακόμη και στις προτεσταντικές κοινωνίες, όπου η λατρευτική σχέση με την Παναγία είναι διαφορετική, το βιβλικό Mary παρέμεινε επί αιώνες ένα από τα πλέον κλασικά γυναικεία ονόματα.
Υπάρχει μάλιστα και μια ενδιαφέρουσα ιστορική λεπτομέρεια: σε ορισμένες χριστιανικές κοινωνίες υπήρξαν εποχές κατά τις οποίες αποφεύγονταν να δίνουν το όνομα της Θεοτόκου στα παιδιά, επειδή θεωρούνταν υπερβολικά ιερό. Αργότερα όμως η χρήση του εξαπλώθηκε εντυπωσιακά. (Forebears)
Μια γιορτή, εκατομμύρια ονόματα
Γι’ αυτό και ο Δεκαπενταύγουστος στην Ελλάδα έχει κάτι μοναδικό. Δεν γιορτάζουν μόνο οι Μαρίες και οι Παναγιώτηδες.
Γιορτάζουν οι Παναγιώτες, οι Δέσποινες, αλλά και άνθρωποι με ονόματα ή τοπικές παραλλαγές που συνδέθηκαν με τις εκατοντάδες προσωνυμίες της Θεοτόκου: από τη Μυρτιδιώτισσα και τη Σουμελά μέχρι τη Φανερωμένη και την Ελεούσα.
Και κάπως έτσι ένα γυναικείο όνομα που ακούστηκε πριν από δύο χιλιετίες στην Ανατολική Μεσόγειο πέρασε από γλώσσα σε γλώσσα, από χώρα σε χώρα και από γενιά σε γενιά.
Μαρία, Mary, Marie, María, Mariam, Marija, Mariya.
Διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικές Εκκλησίες και παραδόσεις, αλλά ένα όνομα που έγινε πραγματικά παγκόσμιο και στην Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή.
ΥΓ.: Θέλω να στείλω από καρδιάς όλες μου τις ευχές για την ονομαστική τους γιορτή στους συναδέλφους Παναγιώτη Τραφαλή τον γαυρό και Μαρία Κορναράκη την κιτρινόμαυρη πρωταθλήτρια.
