Στις 28 Οκτωβρίου του 312 μ.Χ., έξω από τη Ρώμη, η μάχη της Μουλβίας Γέφυρας έκρινε ποιος θα κυριαρχούσε στη δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Νικητής αναδείχθηκε ο Κωνσταντίνος, ο μετέπειτα Μέγας Κωνσταντίνος. Η στρατιωτική επικράτηση συνδέθηκε με μία από τις πιο γνωστές αφηγήσεις της χριστιανικής ιστορίας: το όραμα του φωτεινού Σταυρού και τη φράση «Εν τούτω νίκα».
Το όραμα και οι δύο αρχαίες μαρτυρίες
Σύμφωνα με τον Ευσέβιο Καισαρείας, ο Κωνσταντίνος είδε την παραμονή, στις 27 Οκτωβρίου, στον ουρανό, πάνω από τον ήλιο, ένα φωτεινό σημείο του Σταυρού και την προτροπή «Εν τούτω νίκα». Ακολούθησε, κατά την ίδια αφήγηση, όνειρο στο οποίο ο Χριστός τού υπέδειξε να χρησιμοποιήσει το σύμβολο ως προστασία. Ο Λακτάντιος, που έγραψε νωρίτερα, περιγράφει διαφορετικά το επεισόδιο: ένα όνειρο πριν από τη μάχη και εντολή να χαραχθεί θεϊκό σημάδι στις ασπίδες των στρατιωτών. Οι ιστορικοί επομένως διακρίνουν την εκκλησιαστική παράδοση από όσα μπορούν να επιβεβαιωθούν ανεξάρτητα.
Η αναμέτρηση με τον Μαξέντιο
Ο Κωνσταντίνος βάδισε προς τη Ρώμη για να αντιμετωπίσει τον Μαξέντιο, αντίπαλο διεκδικητή της αυτοκρατορικής εξουσίας. Στις 28 Οκτωβρίου 312, οι δύο στρατοί συγκρούστηκαν κοντά στη Μουλβία Γέφυρα του Τίβερη. Οι δυνάμεις του Μαξεντίου ηττήθηκαν και ο ίδιος πνίγηκε στον ποταμό κατά την υποχώρηση. Η νίκη εξασφάλισε στον Κωνσταντίνο τον έλεγχο της Δύσης, όχι όμως ακόμη ολόκληρης της αυτοκρατορίας.
Από τη νίκη στην ανεξιθρησκία
Το 313, ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος συμφώνησαν στο Μιλάνο σε πολιτική θρησκευτικής ανοχής και αποκατάστασης των περιουσιών των χριστιανών. Δεν ανακήρυξαν τότε τον Χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του κράτους· αυτό συνέβη αργότερα, επί Θεοδοσίου Α΄, το 380. Ο Κωνσταντίνος ενίσχυσε την Εκκλησία, συμμετείχε καθοριστικά στη σύγκληση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια το 325 και ίδρυσε τη νέα πρωτεύουσα στην Κωνσταντινούπολη, που εγκαινιάστηκε το 330.
Η πίστη, η πολιτική και η ιστορική κληρονομιά
Η στροφή του Κωνσταντίνου προς τον Χριστιανισμό δεν ήταν αναγκαστικά μια στιγμιαία μεταστροφή. Η θρησκευτική του πορεία εξελίχθηκε σε βάθος χρόνου και βαπτίστηκε λίγο πριν πεθάνει, το 337. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τον τιμά ως ισαπόστολο μαζί με τη μητέρα του, Ελένη. Ανεξάρτητα από το πώς ερμηνεύει κανείς το όραμα, η νίκη στη Μουλβία Γέφυρα αποτέλεσε καμπή: η νέα πίστη πέρασε σταδιακά από την εποχή των διωγμών σε μια περίοδο αυτοκρατορικής προστασίας και ισχυρής δημόσιας παρουσίας.
Ιστορικές πηγές: Ευσέβιος Καισαρείας, Βίος Κωνσταντίνου· Λακτάντιος, De mortibus persecutorum· Raymond Van Dam, Remembering Constantine at the Milvian Bridge (Cambridge University Press).
