Τι δείχνουν οι αριθμοί, πόσο διαρκεί ο θηλασμός, ποιες προφυλάξεις χρειάζονται; Στη δεύτερη εθνική μελέτη, του 2017, ο αποκλειστικός θηλασμός ήταν 66% την πρώτη ημέρα, 40% στο τέλος του πρώτου μήνα, 27% στον τρίτο και 0,8% στο τέλος του έκτου. Το τελευταίο ποσοστό δεν σημαίνει ότι σταμάτησε ο θηλασμός: περίπου οι μισές μητέρες εξακολουθούσαν να θηλάζουν στον έκτο μήνα, με συμπληρωματική διατροφή. Πρόκειται για στοιχεία του 2017 και όχι για νέα εθνική καταγραφή του 2026.
Νεότερη μελέτη σε 1.201 μητέρες από μαιευτήρια φιλικά προς τα βρέφη, με συλλογή στοιχείων το 2020–2022, κατέγραψε αποκλειστικό θηλασμό 71,3% την πρώτη ώρα και 21,2% στον έκτο μήνα. Το δείγμα αφορά συγκεκριμένα μαιευτήρια και δεν μπορεί να γενικευθεί σε όλη τη χώρα.
Γιατί ωφελεί το μωρό
Το μητρικό γάλα παρέχει ενέργεια, πρωτεΐνες, λιπαρά και άλλα θρεπτικά συστατικά προσαρμοσμένα στις ανάγκες του βρέφους. Περιέχει αντισώματα και βιοδραστικούς παράγοντες που υποστηρίζουν την άμυνα του οργανισμού. Ο θηλασμός συνδέεται με λιγότερες γαστρεντερικές και αναπνευστικές λοιμώξεις και ωτίτιδες, ενώ υπάρχουν ενδείξεις για χαμηλότερο κίνδυνο παχυσαρκίας αργότερα. Δεν αποτελεί εγγύηση ότι ένα παιδί δεν θα αρρωστήσει.
Για τη μητέρα συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών και προσφέρει πρακτικά οφέλη. Η επιτυχία του θηλασμού δεν πρέπει, ωστόσο, να γίνεται κριτήριο αξιολόγησης μιας μητέρας.
Έξι μήνες αποκλειστικά – και μετά;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει έναρξη μέσα στην πρώτη ώρα, αποκλειστικό μητρικό θηλασμό για έξι μήνες, χωρίς νερό ή άλλες τροφές, εκτός από ιατρικά ενδεδειγμένες εξαιρέσεις. Από τον έκτο μήνα εισάγονται κατάλληλες συμπληρωματικές τροφές και ο θηλασμός μπορεί να συνεχίζεται έως τα δύο χρόνια ή και περισσότερο, όσο το επιθυμούν μητέρα και παιδί. Δεν υπάρχει υποχρεωτική ημερομηνία απογαλακτισμού.
Τι μπορεί να τρώει και τι πρέπει να αποφεύγει
Δεν χρειάζεται ειδική στερητική δίαιτα: προτιμάται ποικιλία τροφίμων, επαρκής πρόσληψη υγρών και, όπου χρειάζεται, συμβουλή για βιταμίνη Β12, ιώδιο ή άλλα θρεπτικά συστατικά. Δεν απαγορεύονται αυτομάτως όσπρια, λάχανο, γαλακτοκομικά ή πικάντικα. Αποκλεισμοί τροφίμων εξετάζονται όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις αλλεργίας ή δυσανεξίας του βρέφους.
Χρειάζεται προσοχή στα μεγάλα αρπακτικά ψάρια με υψηλό υδράργυρο. Για την καφεΐνη, αρκετές οδηγίες θέτουν ανώτατο όριο περίπου 200–300 mg ημερησίως· στα πρόωρα ή πολύ μικρά βρέφη συνιστάται μεγαλύτερη προσοχή. Η αποχή από το αλκοόλ είναι ασφαλέστερη. Μετά από ένα τυπικό ποτό, η αναμονή τουλάχιστον δύο ωρών μειώνει την έκθεση· η άντληση και απόρριψη γάλακτος δεν απομακρύνει ταχύτερα το αλκοόλ.
Κάπνισμα, άτμισμα, κάνναβη και άλλες ουσίες πρέπει να αποφεύγονται, όπως και η έκθεση του βρέφους στον καπνό. Κάθε φάρμακο ή φυτικό σκεύασμα ελέγχεται με γιατρό ή φαρμακοποιό: πολλά είναι συμβατά με τον θηλασμό, ορισμένα όχι. Δεν διακόπτουμε μόνοι μας αναγκαία θεραπεία.
Χρειάζεται έλεγχος καταλληλότητας του γάλακτος;
Στις περισσότερες υγιείς μητέρες δεν χρειάζεται εργαστηριακή ανάλυση ή τεστ «ποιότητας» του γάλακτος. Το χρώμα και η αραιή όψη του δεν δείχνουν ότι είναι ανεπαρκές. Η επάρκεια εκτιμάται κυρίως από την πρόσληψη βάρους, τις βρεγμένες πάνες, την κλινική εικόνα και την παρατήρηση ενός γεύματος από παιδίατρο ή εξειδικευμένη μαία.
Κατά την εγκυμοσύνη γίνονται οι προβλεπόμενοι έλεγχοι λοιμώξεων και υγείας της μητέρας. Ειδικές καταστάσεις, όπως ορισμένες λοιμώξεις, αντικαρκινικές θεραπείες, χρήση ουσιών ή η σπάνια κλασική γαλακτοζαιμία του βρέφους, απαιτούν εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση. Μαστίτιδα ή κοινό κρυολόγημα συνήθως δεν σημαίνουν αυτόματη διακοπή.
Πώς ξέρουμε ότι το βρέφος χορταίνει;
Μετά τις πρώτες ημέρες, η επαρκής διούρηση —συχνά τουλάχιστον έξι βρεγμένες πάνες το 24ωρο— και η σταθερή αύξηση βάρους είναι χρήσιμα σημάδια. Επίμονος πόνος, κακή πρόσφυση στο στήθος, λίγες πάνες, λήθαργος ή ανεπαρκής αύξηση βάρους χρειάζονται άμεση αξιολόγηση. Η υποστήριξη από εκπαιδευμένο επαγγελματία μπορεί να προλάβει την πρόωρη διακοπή.
Η στήριξη είναι εξίσου σημαντική με την ενημέρωση
Οι δυνατότητες θηλασμού επηρεάζονται από τη φροντίδα στο μαιευτήριο, την επιστροφή στην εργασία, τις άδειες, την οικογενειακή βοήθεια και την πρόσβαση σε συμβουλευτική. Όταν ο θηλασμός δεν είναι δυνατός ή δεν επιλέγεται, η ασφαλής βρεφική φόρμουλα με καθοδήγηση παιδιάτρου αποτελεί κατάλληλη εναλλακτική. Στόχος είναι ένα υγιές παιδί και μια μητέρα που λαμβάνει τεκμηριωμένη βοήθεια, χωρίς ενοχές.
Πηγές
ΠΟΥ, Infant and young child feeding (2026): https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding
Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, εθνική μελέτη 2017 (στοιχεία μέσω iatronet.gr): https://www.iatronet.gr/eidiseis-nea/epistimi-zwi/news/48206/o-mitrikos-thilasmos-stin-ellada-parelthon-paron-kai-stoxoi.html
Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών, μελέτη μαιευτηρίων 2020–2022: https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/59590
CDC, Maternal Diet and Breastfeeding: https://www.cdc.gov/breastfeeding-special-circumstances/hcp/diet-micronutrients/maternal-diet.html
CDC, Contraindications to Breastfeeding: https://www.cdc.gov/breastfeeding-special-circumstances/hcp/contraindications/
CDC, Alcohol and Breastfeeding: https://www.cdc.gov/breastfeeding-special-circumstances/hcp/vaccine-medication-drugs/alcohol.html
