Νέα επιστημονική έρευνα ρίχνει φως στη διαδικασία εξημέρωσης των σκύλων, συνδέοντας τη μείωση του μεγέθους του εγκεφάλου τους σε σχέση με τους λύκους με τη σταδιακή προσαρμογή τους στη ζωή κοντά στον άνθρωπο.
Η μείωση του μεγέθους του εγκεφάλου αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές βιολογικές συνέπειες της εξημέρωσης, με τους σκύλους να εμφανίζουν τη μεγαλύτερη σχετική μείωση μεταξύ των κατοικίδιων θηλαστικών, που εκτιμάται στο 20–30% σε σχέση με τους λύκους. Σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη μακρά διαδικασία συμβίωσης με τον άνθρωπο, η οποία εκτείνεται τουλάχιστον 20.000 χρόνια, ενώ ορισμένα ευρήματα την τοποθετούν ακόμη και 35.000 χρόνια πριν, στα πρώιμα στάδια των «πρωτο-σκύλων».
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η μείωση του εγκεφάλου δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια νοημοσύνης, αλλά αντανακλά προσαρμογές σε περιβάλλοντα με λιγότερες προκλήσεις επιβίωσης. Παράλληλα, νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η σύγχρονη εκτροφή ενδέχεται να έχει οδηγήσει σε εξειδικευμένες αυξήσεις σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κοινωνική αλληλεπίδραση και την προσαρμοστικότητα στη ζωή δίπλα στον άνθρωπο.
Ο Δρ. Τόμας Κούκ, βασικός συγγραφέας της μελέτης από το Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας, δήλωσε ότι ο τρόπος ζωής των σημερινών σκύλων δεν τους δίνει πάντα τη δυνατότητα να εκφράσουν πλήρως την ευφυΐα τους. Τόνισε επίσης ότι οι σκύλοι είναι ιδιαίτερα έξυπνοι και ότι η εξημέρωση δεν τους έκανε λιγότερο ικανούς αλλά αντίθετα τους βοήθησε να κατανοούν καλύτερα τους ανθρώπους και να επικοινωνούν μαζί τους.
Η σχέση ανθρώπων και σκύλων
Η σχέση ανθρώπων και σκύλων είναι πολύ παλιά, με τα αρχαιότερα γενετικά στοιχεία για εξημερωμένους σκύλους να χρονολογούνται πριν από περισσότερα από 15.000 χρόνια. Παρότι η μείωση του μεγέθους του εγκεφάλου θεωρείται συχνά χαρακτηριστικό της εξημέρωσης υπάρχει διαφωνία για το πότε ακριβώς συνέβη αυτό. Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι έγινε νωρίς στη σχέση ανθρώπου-σκύλου, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι σχετίζεται με τη βιομηχανία δημιουργίας νέων ρατσών που αναπτύχθηκε τα τελευταία 200 χρόνια.
Στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Royal Society Open Science» οι ερευνητές ανέλυσαν αξονικές τομογραφίες από κρανία 22 προϊστορικών λύκων και σκύλων ηλικίας από 35.000 έως 5.000 ετών καθώς και από 59 σύγχρονους λύκους και 104 σύγχρονους σκύλους. Στους τελευταίους περιλαμβάνονταν διάφορες ράτσες, αδέσποτοι σκύλοι και τους άγριους σκύλους ντίνγκο.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι σύγχρονοι σκύλοι, τα ντίνγκο, οι σκύλοι της υπαίθρου και οι σκύλοι της Ύστερης Νεολιθικής περιόδου είχαν κατά μέσο όρο 32% μικρότερο εγκέφαλο από τους λύκους τόσο τους αρχαίους όσο και τους σύγχρονους.
Πιο συγκεκριμένα οι σκύλοι της Ύστερης Νεολιθικής εποχής περίπου πριν από 5.000 έως 4.500 χρόνια, είχαν εγκεφάλους έως και 46% μικρότερους από τους λύκους της ίδιας περιόδου με μέγεθος παρόμοιο με αυτό που έχουν σήμερα ράτσες όπως τα παγκ. Ακόμη και όταν λήφθηκε υπόψη το μικρότερο συνολικό μέγεθος του σώματός τους οι εγκέφαλοί τους παρέμεναν σημαντικά μικρότεροι.
Σύμφωνα με τη μελέτη, δεν παρατηρείται μείωση του εγκεφάλου στους «πρωτο-σκύλους» της Ύστερης Πλειστόκαινου περιόδου, αλλά πιθανή ελαφρά αύξηση, που αποδίδεται στη στενότερη αλληλεπίδραση με τον άνθρωπο και στην ανάγκη προσαρμογής σε νέες γνωστικές απαιτήσεις και πηγές τροφής. Αντίθετα, κατά τη Νεολιθική περίοδο καταγράφεται εντυπωσιακή μείωση έως και 46% στο μέγεθος του εγκεφάλου σε σχέση με τους λύκους, γεγονός που ενδέχεται να συνδέεται με πρώιμη συμπεριφορική επιλογή.
Η εξέλιξη αυτή ίσως σχετίζεται με τη χρήση των σκύλων για φύλαξη, αναζήτηση τροφής ή κυνήγι. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι το μέγεθος του εγκεφάλου αποτελεί μόνο έμμεσο δείκτη και δεν αποτυπώνει πλήρως τις αλλαγές στη δομή και λειτουργία του, οι οποίες απαιτούν περαιτέρω μελέτη με πιο σύγχρονες αναλυτικές μεθόδους.
(Με πληροφορίες από TheRoyalSocietyPublishing)
