Τον Οκτώβριο του 1944, ο Πειραιάς ζούσε τις τελευταίες ώρες της γερμανικής κατοχής. Οι Γερμανοί δεν ετοιμάζονταν απλώς να φύγουν: κατέστρεφαν κρίσιμες υποδομές για να δυσκολέψουν τη χρήση του λιμανιού από τους Συμμάχους. Οι εκρήξεις συγκλόνισαν την πόλη και η αποκατάσταση χρειάστηκε χρόνια.
Οι ανατινάξεις της αποχώρησης
Σύμφωνα με ιστορικές αναδρομές για το λιμάνι, κατά την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων σημειώθηκαν 147 εκρήξεις. Καταστράφηκαν προβλήτες, κρηπιδώματα, αποθήκες και εξοπλισμός, ενώ ναυάγια και συντρίμμια δυσκόλευαν τη ναυσιπλοΐα. Μια ουσιαστική χρονολογική διευκρίνιση: παρότι ορισμένα ημερολόγια τοποθετούν το γεγονός στις 11 Οκτωβρίου, ιστορικές αναφορές του Δήμου Πειραιά και της Διεθνούς Ναυτικής Ένωσης καταγράφουν τις μεγάλες ανατινάξεις στις 12 Οκτωβρίου 1944.
Ένα λιμάνι ήδη πληγωμένο
Η καταστροφή δεν άρχισε τον Οκτώβριο. Στις 6 Απριλίου 1941 ο γερμανικός βομβαρδισμός και η έκρηξη του βρετανικού πλοίου Clan Fraser, που μετέφερε πυρομαχικά, προκάλεσαν τεράστιες ζημιές. Στις 11 Ιανουαρίου 1944 ο συμμαχικός βομβαρδισμός έπληξε την πόλη με βαριές ανθρώπινες απώλειες. Έτσι, στην απελευθέρωση ο Πειραιάς ήταν ήδη βαθιά τραυματισμένος.
Η δύσκολη ανασυγκρότηση
Μετά τον πόλεμο η πρώτη προτεραιότητα ήταν η απομάκρυνση των ναυαγίων και η αποκατάσταση της πρόσβασης των πλοίων. Επισκευάστηκαν κρηπιδώματα, οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις, δίκτυα, αποθήκες και χώροι εξυπηρέτησης. Ο Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς, με κρατική και ξένη συνδρομή, προχώρησε σταδιακά στην επαναλειτουργία των εγκαταστάσεων. Το 1946 αγοράστηκαν 31 γερανοί και το 1950 τέθηκαν σε λειτουργία 13 νέοι ηλεκτρικοί γερανοί. Το 1951 εγκαινιάστηκαν νέα έργα που είχαν χρηματοδοτηθεί με αμερικανική βοήθεια.
Πόσα χρόνια χρειάστηκαν;
Η λειτουργία του λιμανιού αποκαταστάθηκε σε σημαντικό βαθμό μέσα στην πρώτη μεταπολεμική πενταετία. Στη δεκαετία του 1950 συνεχίστηκαν οι μεγάλες επισκευές και επεκτάσεις: το 1953 ολοκληρώθηκαν εργασίες σε κρηπιδώματα, το 1955 αποκαταστάθηκαν επιβατικές εγκαταστάσεις και το 1957 εγκαινιάστηκαν νέες προβλήτες. Ο εκσυγχρονισμός συνεχίστηκε τις δεκαετίες του 1960 και του 1970.
Ο Πειραιάς που γνωρίσαμε
Ο μεταπολεμικός Πειραιάς με τα επιβατηγά, τα φορτηγά, τους γερανούς, τις αποθήκες και τη διαρκή κίνηση στην προκυμαία χτίστηκε σταδιακά. Η ανάπτυξη της ακτοπλοΐας και της εμπορικής ναυτιλίας και, αργότερα, η εξάπλωση των εμπορευματοκιβωτίων άλλαξαν ξανά τη φυσιογνωμία του. Χρειάστηκαν περίπου πέντε έως δέκα χρόνια για την ουσιαστική αποκατάσταση των βασικών λειτουργιών και περισσότερες από δύο δεκαετίες για τη μεταπολεμική μορφή που θυμούνται γενιές Ελλήνων.
Οι κατακτητές μπορούσαν να ανατινάξουν τις προβλήτες και τις αποθήκες. Δεν μπορούσαν όμως να σβήσουν τη γεωγραφική σημασία του Πειραιά και τη ναυτική παράδοση των ανθρώπων του.
