Ήταν το 1976. Η Ελλάδα είχε αφήσει πίσω της τη δικτατορία, η τηλεόραση αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη επιρροή και οι εφημερίδες εξακολουθούσαν να διαμορφώνουν σε τεράστιο βαθμό την κοινή γνώμη.
Τότε εμφανίστηκε ένας 36χρονος δικηγόρος από την Κω, ο Γιώργος Καματερός, με έναν ισχυρισμό που έμελλε να προκαλέσει μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις παραπληροφόρησης στη μεταπολεμική Ελλάδα. Υποστήριζε ότι είχε ανακαλύψει ένα νερό με εξαιρετικές θεραπευτικές ιδιότητες, που μπορούσε, όπως ισχυριζόταν, να αντιμετωπίσει ακόμη και τον καρκίνο. Το ονόμαζε «ήλιον».
Δεν υπήρχε αξιόπιστη επιστημονική απόδειξη. Υπήρχε όμως η ελπίδα χιλιάδων ανθρώπων που αντιμετώπιζαν μια σοβαρή ασθένεια.
Βυτιοφόρα, ουρές και ανθρώπινη αγωνία
Το νερό του Καματερού άρχισε να διανέμεται σε διάφορες περιοχές της Αθήνας και της επαρχίας, ακόμη και με βυτιοφόρα. Χιλιάδες πολίτες συγκεντρώνονταν για να εξασφαλίσουν έστω και μικρή ποσότητα. Δημιουργούνταν τεράστιες ουρές, σπρωξίματα και επεισόδια. Διανομή έγινε και στο γήπεδο της ΑΕΚ, στη Νέα Φιλαδέλφεια.
Το πιο ανησυχητικό ήταν ότι ορισμένοι ασθενείς και οικογένειες άρχισαν να εγκαταλείπουν ιατρικές θεραπείες. Σύμφωνα με μεταγενέστερο ιστορικό δημοσίευμα της «Καθημερινής», γονείς 18 παιδιών που νοσηλεύονταν με λευχαιμία και κακοήθεις όγκους στο «Αγλαΐα Κυριακού» διέκοψαν τη συμβατική θεραπεία και τους έδωσαν το νερό. Η υγεία τους επιδεινώθηκε και ένα παιδί πέθανε.
Η «Απογευματινή» και «Τα Νέα»: Ο ρόλος των εφημερίδων
Η εφημερίδα που συνδέθηκε περισσότερο με την προβολή του Καματερού ήταν η «Απογευματινή». Δεν ήταν όμως η μόνη: και «Τα Νέα» συμμετείχαν στην εκτεταμένη προβολή της υπόθεσης.
Σύμφωνα με στοιχεία κυκλοφορίας που αναδημοσιεύθηκαν σε μεταγενέστερη δημοσιογραφική έρευνα, η «Απογευματινή» από 128.749 φύλλα μέσης ημερήσιας κυκλοφορίας τον Ιανουάριο του 1976 έφτασε τα 154.541 τον Μάρτιο. «Τα Νέα» από 180.658 φύλλα ανέβηκαν στα 205.235. Η αύξηση δεν μπορεί να αποδοθεί ολόκληρη αποκλειστικά στην υπόθεση.
Απέναντι στην προβολή, εφημερίδες όπως η «Καθημερινή», η «Ελευθεροτυπία», η «Εστία», η «Αυγή» και ο «Ριζοσπάστης» αμφισβήτησαν τις υποτιθέμενες θεραπευτικές ιδιότητες. Η υπόθεση έγινε δοκιμασία για τη δημοσιογραφική δεοντολογία.
Η επιστήμη αντέδρασε
Ιατρικοί σύλλογοι και επιστήμονες προειδοποιούσαν ότι δεν υπήρχε τεκμηριωμένη αντικαρκινική δράση. Δείγματα εξετάστηκαν σε εργαστήρια της Ιταλίας και της Ελβετίας χωρίς να αποδειχθούν οι υποτιθέμενες θεραπευτικές ιδιότητες.
Ο Καματερός απέδιδε τη δράση του νερού σε ειδικά πετρώματα και μια μυστηριώδη μορφή ακτινοβολίας. Καμία τέτοια θεωρία δεν επιβεβαιώθηκε επιστημονικά. Στις 30 Μαρτίου 1976 απαγορεύτηκε επισήμως η κατανάλωση του νερού.
14 Οκτωβρίου 1976: Ο Καματερός στο εδώλιο
Ο Γιώργος Καματερός οδηγήθηκε ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών αντιμετωπίζοντας κατηγορίες αντιποίησης ιατρικού επαγγέλματος και παράνομης διάθεσης φαρμακευτικού προϊόντος. Στην περίπου δίωρη απολογία του υποστήριξε ότι το «ήλιον» δεν ήταν φάρμακο αλλά μια μορφή ενέργειας, και ότι εξακολουθούσε να διανέμει περίπου 8.000 φιαλίδια ημερησίως.
Η απόφαση: οκτώ μήνες φυλάκιση, εξαγοράσιμη ποινή, και χρηματική ποινή 8.000 δραχμών για αντιποίηση ιατρικού επαγγέλματος. Για την παράνομη διάθεση φαρμακευτικού προϊόντος αθωώθηκε. Η ποινή ήταν σχετικά ήπια σε σχέση με την κοινωνική αναστάτωση που είχε προκαλέσει η υπόθεση.
Από τη δημοσιότητα στο τραγικό τέλος
Μετά τις δικαστικές περιπέτειές του, ο Καματερός έφυγε στο εξωτερικό και αργότερα ασχολήθηκε με επιχειρηματικές δραστηριότητες, μεταξύ άλλων στον ξενοδοχειακό τομέα. Το 1998 επέστρεψε στην Κω. Τον Μάιο της ίδιας χρονιάς έβαλε τέλος στη ζωή του, αντιμετωπίζοντας, σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, σοβαρά οικονομικά προβλήματα.
Το πραγματικό σκάνδαλο: Ποιος πουλούσε την ελπίδα;
Πενήντα χρόνια αργότερα, η υπόθεση δεν αφορά μόνο έναν δικηγόρο που ισχυριζόταν ότι είχε ανακαλύψει θεραπεία για τον καρκίνο. Αφορά και την ευθύνη των μέσων ενημέρωσης. Πόσο εύκολα μια ανεπιβεβαίωτη θεωρία μετατρέπεται σε πρωτοσέλιδο; Πόσο επικίνδυνο είναι να παρουσιάζεται μια υποτιθέμενη ιατρική ανακάλυψη χωρίς επιστημονικό έλεγχο;
Η παραπληροφόρηση για την υγεία δεν γεννήθηκε με το διαδίκτυο. Υπήρχε και τότε, με πρωτοσέλιδα και εκατοντάδες χιλιάδες φύλλα. Πίσω από αυτά βρίσκονταν άρρωστοι, γονείς, παιδιά και οικογένειες που ζητούσαν απεγνωσμένα μια ευκαιρία ζωής.
Το νερό του Καματερού δεν θεράπευσε τον καρκίνο. Η ιστορία του παραμένει μάθημα για τη δύναμη και την ευθύνη της δημοσιογραφίας.
Σημείωση τεκμηρίωσης: Το άρθρο βασίζεται σε ιστορικά δημοσιεύματα και μεταγενέστερες δημοσιογραφικές αναδρομές.
