Μια δύσκολη μέρα στη δουλειά μπορεί να φέρει εκνευρισμό, άγχος, πονοκέφαλο, δυσκολία συγκέντρωσης. Όταν όμως ο υδράργυρος «χτυπά κόκκινο», τα ίδια σχεδόν σημάδια μπορεί να κρύβουν κάτι πολύ σοβαρότερο: θερμική εξάντληση ή θερμοπληξία. Και το ερώτημα είναι απολύτως πρακτικό: πότε είναι απλώς πίεση της ημέρας και πότε ο οργανισμός χτυπά συναγερμό;
Τα σημάδια που δεν συγχωρούν αδιαφορία
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, η θερμοπληξία μπορεί να εμφανιστεί με υψηλή θερμοκρασία σώματος, ερυθρό ή ερεθισμένο δέρμα, γρήγορο και δυνατό καρδιακό παλμό, πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, σύγχυση και λιποθυμία. Η οδηγία δεν είναι «πάρε λίγο αέρα και βλέπουμε». Είναι: καλέστε ασθενοφόρο, μετακινήστε το άτομο σε δροσερό μέρος, ρίξτε τη θερμοκρασία του σώματος με δροσερά ρούχα ή μπάνιο και μην του δώσετε να πιει. (eody.gov.gr)
Η θερμική εξάντληση προηγείται συχνά: έντονη εφίδρωση, κρύο και υγρό δέρμα, αδύναμος αλλά γρήγορος παλμός, κράμπες, κούραση, ζάλη και πονοκέφαλος. Αν υπάρχουν έμετοι, αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή κρατούν πάνω από μία ώρα, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια. (eody.gov.gr)
Πόσα περιστατικά έχουμε στην Ελλάδα; Η απάντηση δεν είναι απλή
Το σοβαρό πρόβλημα είναι ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει δημόσια, ενιαία, καθημερινή βάση δεδομένων που να λέει: τόσα περιστατικά θερμοπληξίας, τόσοι άνδρες, τόσες γυναίκες, τόσες ηλικίες. Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό κενό. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος σημειώνει ότι στην Ευρώπη δεν υπάρχει ενιαίο near real-time σύστημα καταγραφής θανάτων και επιπτώσεων υγείας από τη ζέστη, ενώ μόλις 20 από τις 38 χώρες του ΕΟΧ έχουν συστήματα παρακολούθησης θερμικών επιπτώσεων στην υγεία. (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος)
Υπάρχουν όμως ενδεικτικά περιστατικά. Σε κύμα καύσωνα του Ιουλίου 2025, η ΕΡΤ μετέδιδε ότι 15χρονο παιδί νοσηλεύθηκε στη ΜΕΘ Παίδων με θερμοπληξία, άνδρας στη Λέρο παρουσίασε ήπια συμπτώματα από έκθεση στον ήλιο, τουρίστρια στην Κάρπαθο αντιμετωπίστηκε με λιποθυμική τάση λόγω ζέστης, ενώ 51χρονος ξυλουργός στη Λαμία νοσηλευόταν σε βελτιωμένη κατάσταση. Το ίδιο ρεπορτάζ ανέφερε αύξηση 15% στις κλήσεις του ΕΚΑΒ για παθολογικά περιστατικά σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα, με μέρος τους πιθανόν να συνδέεται με θερμική καταπόνηση ή θερμοπληξία.
Οι θάνατοι που αποδίδονται στη ζέστη
Οι πιο βαρείς αριθμοί δεν αφορούν μόνο την καθαρή θερμοπληξία, αλλά τη συνολική θνησιμότητα που αποδίδεται στην ακραία ζέστη. Και εδώ η Ελλάδα εμφανίζεται πολύ ψηλά. Μελέτη του ISGlobal για το καλοκαίρι του 2024 εκτιμά περίπου 5.980 θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη στην Ελλάδα. Για το 2023 δίνει 3.887 και για το 2022 δίνει 2.517. Αναλογικά, η Ελλάδα είχε το 2024 την υψηλότερη εκτιμώμενη θνησιμότητα στην Ευρώπη: 574 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους. (ISGLOBAL)
Προηγούμενη ανάλυση για το 2023 είχε ανεβάσει τον ελληνικό αριθμό στους 4.042 θανάτους από ακραία ζέστη, με 2.749 γυναίκες και 1.293 άνδρες. Δηλαδή οι γυναίκες εμφανίζονται πολύ πιο ευάλωτες, κυρίως στις μεγάλες ηλικίες. Στην ίδια ανάλυση, οι ηλικίες άνω των 80 ετών είχαν σχεδόν 7,6 φορές υψηλότερη θνησιμότητα σε σχέση με τις ηλικίες 65-79 ετών.
Και εδώ χρειάζεται προσοχή: οι περισσότεροι από αυτούς τους θανάτους δεν καταγράφονται ως «θερμοπληξία». Η ζέστη σκοτώνει συχνά έμμεσα, επιδεινώνοντας καρδιολογικά, αναπνευστικά, νεφρικά και άλλα χρόνια νοσήματα. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι μόνο μικρό μέρος των θανάτων από ζέστη οφείλεται σε καθαρή θερμοπληξία· συνήθως ο οργανισμός δεν αντέχει πάνω σε προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας. (climate-adapt.eea.europa.eu)
Η δουλειά μέσα στον καύσωνα
Το θέμα δεν αφορά μόνο ηλικιωμένους ή ασθενείς. Αφορά και εργαζόμενους. Η EU-OSHA αναφέρει ότι περίπου ένας στους πέντε εργαζόμενους στην ΕΕ έχει εκτεθεί σε ακραία ζέστη στην εργασία τον τελευταίο χρόνο, ενώ σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και η Κροατία το ποσοστό ανεβαίνει περίπου στον έναν στους τρεις. (osha.europa.eu)
Ο ΟΟΣΑ, επίσης, καταγράφει ότι το 22% των εργαζομένων στην Ελλάδα δηλώνει σημαντική δυσφορία από υψηλές θερμοκρασίες τουλάχιστον στο μισό του χρόνου εργασίας, πάνω από τον μέσο όρο 13% σε ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ και στις ΗΠΑ. Οι πιο εκτεθειμένοι είναι όσοι δουλεύουν έξω: οικοδομή, διανομές, αγροτικές εργασίες, καθαριότητα, μεταφορές, βαριές χειρωνακτικές δουλειές. (OECD)
Το συμπέρασμα
Η θερμοπληξία δεν είναι υπερβολή και η ζάλη στον καύσωνα δεν είναι πάντα «λίγη κούραση». Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο οδηγίες στα χαρτιά, αλλά οργανωμένη καταγραφή περιστατικών, προστασία στους χώρους δουλειάς, έγκαιρη ενημέρωση και ειδική φροντίδα για ηλικιωμένους, παιδιά, χρόνια πάσχοντες και εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους.
Διότι η ζέστη πια δεν είναι απλώς καιρός. Είναι δημόσια υγεία. Και πολλές φορές είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου.
