Υπάρχουν ταινίες που τις θυμόμαστε για την ιστορία τους. Άλλες για τους πρωταγωνιστές τους. Και υπάρχουν εκείνες που αρκεί να ακούσουμε τις πρώτες νότες της μουσικής τους για να επιστρέψουμε αυτομάτως στις εικόνες, στα πρόσωπα και στα συναισθήματα που μας χάρισαν.
Η 23η Σεπτεμβρίου συνδέει δύο τέτοιες κινηματογραφικές δημιουργίες, με επτά χρόνια διαφορά. Το 1964, το «Τοπ Καπί» του Ζιλ Ντασέν, με τη Μελίνα Μερκούρη και τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, και το 1971, το «Εκείνο το καλοκαίρι» του Βασίλη Γεωργιάδη, με την Έλενα Ναθαναήλ, τον Λάκη Κομνηνό και τη μουσική του Γιάννη Σπανού.
Δύο εντελώς διαφορετικοί κινηματογραφικοί κόσμοι: από τη λάμψη της Κωνσταντινούπολης και την περιπέτεια μιας μεγάλης ληστείας έως τη συγκλονιστική ιστορία ενός έρωτα που αναμετριέται με τον χρόνο και τον θάνατο. Κοινός παρονομαστής, η δύναμη της μουσικής να μετατρέπει μια κινηματογραφική στιγμή σε προσωπική ανάμνηση.
«Τοπ Καπί» (1964): Η Μελίνα Μερκούρη, ο Ζιλ Ντασέν και η μαγεία του Μάνου Χατζιδάκι
Το 1964 ο Ζιλ Ντασέν μεταφέρει στον κινηματογράφο μια περιπέτεια γεμάτη χιούμορ, αγωνία, κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα και ανατροπές. Το «Τοπ Καπί» αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες διεθνείς κινηματογραφικές συνεργασίες του με τη Μελίνα Μερκούρη.
Η Μελίνα υποδύεται την Ελίζαμπεθ Λιπ, μια γοητευτική και αποφασισμένη γυναίκα που σχεδιάζει να κλέψει ένα ανεκτίμητο στιλέτο με πολύτιμα σμαράγδια από το περίφημο Μουσείο Τοπ Καπί της Κωνσταντινούπολης. Για να πραγματοποιήσει το σχέδιό της, συγκεντρώνει μια ομάδα διεθνών απατεώνων και ειδικών στις διαρρήξεις. Ανάμεσά τους ο Πίτερ Ουστίνοφ, ο Μαξιμίλιαν Σελ και ο Ρόμπερτ Μόρλεϊ.
Το αποτέλεσμα είναι μια απολαυστική κινηματογραφική περιπέτεια, με κορυφαία στιγμή τη διάσημη σκηνή της ληστείας, όταν ο διαρρήκτης αιωρείται πάνω από τον χώρο όπου φυλάσσεται ο θησαυρός. Η σκηνή έμελλε να αποτελέσει σημείο αναφοράς για μεταγενέστερες κινηματογραφικές περιπέτειες. Ο Πίτερ Ουστίνοφ κέρδισε το Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου στην απονομή του 1965.
Η Μελίνα και ο Ντασέν: Μια σχέση ζωής και δημιουργίας
Η ταινία αποτελεί ακόμη ένα κεφάλαιο στην κοινή καλλιτεχνική πορεία της Μελίνας Μερκούρη και του Ζιλ Ντασέν. Είχαν προηγηθεί ο «Χριστός ξανασταυρώνεται» και το «Ποτέ την Κυριακή», με το οποίο η Μελίνα είχε κατακτήσει το βραβείο γυναικείας ερμηνείας στο Φεστιβάλ Καννών και μια υποψηφιότητα για Όσκαρ.
Στο «Τοπ Καπί» η Μελίνα εμφανίζεται σε έναν διαφορετικό ρόλο. Δεν είναι η Ίλια του Πειραιά, αλλά μια κοσμοπολίτισσα με εκρηκτικό ταμπεραμέντο, χιούμορ και ακαταμάχητη γοητεία. Ο Ντασέν αξιοποιεί την προσωπικότητά της και δημιουργεί έναν κινηματογραφικό χαρακτήρα που κυριαρχεί στην οθόνη.
Ο Μάνος Χατζιδάκις και η μουσική που ταξιδεύει στην Κωνσταντινούπολη
Η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της γοητείας του «Τοπ Καπί». Ο συνθέτης, έχοντας ήδη κατακτήσει το Όσκαρ Τραγουδιού με «Τα παιδιά του Πειραιά», επιστρέφει σε μια διεθνή παραγωγή, δημιουργώντας μια μουσική επένδυση που συνδυάζει τη μεσογειακή ευαισθησία με ανατολίτικα χρώματα και ρυθμούς.
Οι μελωδίες του συνοδεύουν την Κωνσταντινούπολη, τις κινήσεις των ηρώων, τις κωμικές στιγμές και την αγωνία της ληστείας. Η μουσική δεν περιορίζεται στο να ντύνει τις εικόνες. Δημιουργεί τον δικό της κόσμο, γεμάτο μυστήριο, ερωτισμό και παιχνιδιάρικη διάθεση.
Ο Χατζιδάκις αποδεικνύει ότι μπορεί να γράφει κινηματογραφική μουσική διεθνών προδιαγραφών χωρίς να χάνει τη χαρακτηριστική ελληνική μουσική του ταυτότητα. Το «Τοπ Καπί» παραμένει μια ταινία στην οποία η Μελίνα, ο Ντασέν και ο Χατζιδάκις συναντιούνται σε μια από τις πιο λαμπερές στιγμές της κοινής κινηματογραφικής τους διαδρομής.
«Εκείνο το καλοκαίρι» (1971): Ένας μεγάλος έρωτας και η αθάνατη μουσική του Γιάννη Σπανού
Επτά χρόνια αργότερα, ο Βασίλης Γεωργιάδης παρουσιάζει μια ταινία εντελώς διαφορετική από το «Τοπ Καπί». Το «Εκείνο το καλοκαίρι» είναι μια ιστορία αγάπης, απώλειας και αποχαιρετισμού, με πρωταγωνιστές την Έλενα Ναθαναήλ και τον Λάκη Κομνηνό.
Η ταινία, σε παραγωγή Κλέαρχου Κονιτσιώτη, διαθέτει φωτογραφία που αναδεικνύει το ελληνικό καλοκαίρι και μια μουσική επένδυση που έμελλε να αποκτήσει τη δική της αυτόνομη ζωή.
Η ιστορία ενός έρωτα που νικά τον χωρισμό, αλλά όχι τον θάνατο
Ο Πέτρος και η Έλενα βρίσκονται σε διάσταση εδώ και δύο χρόνια και έχουν οδηγηθεί στα πρόθυρα του διαζυγίου. Εκείνος επιστρέφει από το Λονδίνο, ύστερα από πρόσκλησή της, και η συνάντησή τους αναζωπυρώνει έναν έρωτα που δεν είχε σβήσει ποτέ πραγματικά.
Ο Πέτρος πιστεύει ότι μπορούν να αρχίσουν ξανά τη ζωή τους. Όμως η Έλενα γνωρίζει κάτι που εκείνος αγνοεί: πάσχει από καρκίνο και ο χρόνος που της απομένει είναι περιορισμένος. Το καλοκαίρι που ζουν μαζί είναι το τελευταίο τους.
Η ιστορία κορυφώνεται μέσα από την προσπάθεια δύο ανθρώπων να κερδίσουν όσα δεν μπορούν να τους χαρίσουν ούτε η ιατρική ούτε ο χρόνος. Η Έλενα Ναθαναήλ παραδίδει μία από τις χαρακτηριστικότερες ερμηνείες της καριέρας της, ενώ ο Λάκης Κομνηνός αποτυπώνει τη μετάβαση από την ελπίδα στην οδύνη.
Γιάννης Σπανός: Η μουσική που έκανε ένα καλοκαίρι αιώνιο
Εάν υπάρχει ένας λόγος που το «Εκείνο το καλοκαίρι» εξακολουθεί να συγκινεί, αυτός είναι η μουσική του Γιάννη Σπανού. Ο μεγάλος συνθέτης δημιουργεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κινηματογραφικά σάουντρακ της ελληνικής μουσικής ιστορίας.
Το «Σαν με κοιτάς», με τις ερμηνείες του Γιάννη Φέρτη και της Αφροδίτης Μάνου, αποτελεί την πιο αναγνωρίσιμη μουσική στιγμή της ταινίας. Το «Ένα καλοκαίρι», με την Αφροδίτη Μάνου, συμπληρώνει τη μουσική ατμόσφαιρα μιας ιστορίας στην οποία η ευτυχία και η απώλεια συνυπάρχουν.
Οι μελωδίες του Σπανού μεταφέρουν τη μελαγχολία χωρίς να γίνονται μελοδραματικές. Μιλούν για τον έρωτα χωρίς υπερβολές και για τον αποχωρισμό χωρίς να χρειάζονται μεγάλες λέξεις.
Ο συνθέτης, που είχε ήδη συνδέσει το όνομά του με το Νέο Κύμα, βρίσκει εδώ έναν κινηματογραφικό χώρο ιδανικό για τη μουσική του ευαισθησία. Το σάουντρακ κυκλοφόρησε και σε δίσκο, επιτρέποντας στις μελωδίες να ταξιδέψουν πολύ πέρα από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Η μουσική του τιμήθηκε με το Α΄ Βραβείο Μουσικής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 1971.
Η Έλενα Ναθαναήλ και το καλοκαίρι που δεν τελείωσε ποτέ
Η Έλενα Ναθαναήλ, με την ιδιαίτερη ομορφιά και την αριστοκρατική παρουσία της, είχε ήδη καθιερωθεί ως μία από τις πιο εντυπωσιακές πρωταγωνίστριες του ελληνικού κινηματογράφου. Στο «Εκείνο το καλοκαίρι», όμως, η εξωτερική της εμφάνιση περνά σε δεύτερο πλάνο μπροστά στη συγκίνηση του ρόλου.
Η γυναίκα που γνωρίζει ότι πεθαίνει και προσπαθεί να χαρίσει στον άνθρωπο που αγαπά τις τελευταίες όμορφες αναμνήσεις τους γίνεται ένας χαρακτήρας που δύσκολα ξεχνιέται. Ο Λάκης Κομνηνός στέκεται δίπλα της σε μια από τις σημαντικότερες κινηματογραφικές στιγμές της καριέρας του.
Και ο Γιάννης Σπανός τους συνοδεύει με μουσικές που ακούστηκαν στα ραδιόφωνα και στους δίσκους, συνεχίζοντας να συγκινούν ακόμη και ανθρώπους που δεν είχαν γεννηθεί όταν η ταινία προβλήθηκε για πρώτη φορά.
Το «Εκείνο το καλοκαίρι» δεν είναι απλώς μια αισθηματική ταινία του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Είναι η υπενθύμιση ότι ορισμένες αγάπες δεν μετριούνται με τα χρόνια που κράτησαν, αλλά με το αποτύπωμα που άφησαν. Και ότι, μερικές φορές, μια μελωδία μπορεί να κρατήσει ζωντανό ένα ολόκληρο καλοκαίρι για πάντα.
