Η 15η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Ευρωπαϊκή Ημέρα κατά του Καρκίνου του Προστάτη, με βασικό στόχο να θυμίζει στους άνδρες τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης.
Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή ο καρκίνος του προστάτη στα αρχικά στάδια μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Ένας άνδρας μπορεί να αισθάνεται απολύτως καλά και η νόσος να έχει ήδη αρχίσει να αναπτύσσεται.
Τι είναι ο προστάτης
Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος, βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει το αρχικό τμήμα της ουρήθρας. Συμμετέχει στην παραγωγή του υγρού που αποτελεί μέρος του σπέρματος.
Με την ηλικία είναι συνηθισμένο να μεγαλώνει. Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη, όμως, δεν είναι καρκίνος, παρότι μπορεί να προκαλεί δυσκολία στην ούρηση, συχνουρία ή ανάγκη για ούρηση κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Πώς προλαμβάνεται ο καρκίνος του προστάτη
Δεν υπάρχει μέθοδος που να εξασφαλίζει ότι ένας άνδρας δεν θα εμφανίσει ποτέ καρκίνο του προστάτη. Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και ορισμένοι γενετικοί παράγοντες αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου που δεν μπορούμε να αλλάξουμε.
Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους, η συστηματική άσκηση και μια ισορροπημένη διατροφή με πολλά λαχανικά, φρούτα και προϊόντα ολικής άλεσης αποτελούν λογικές επιλογές για τη συνολική υγεία. Δεν υπάρχει, όμως, βιταμίνη ή συμπλήρωμα διατροφής που να έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει αξιόπιστα τον καρκίνο του προστάτη.
Στην πράξη, το ισχυρότερο όπλο είναι η έγκαιρη ανίχνευση.
Το PSA δεν σημαίνει από μόνο του καρκίνο
Το PSA μετριέται με μία απλή εξέταση αίματος. Αυξημένη τιμή δεν σημαίνει υποχρεωτικά καρκίνο. Μπορεί να αυξηθεί λόγω καλοήθους υπερπλασίας, φλεγμονής ή άλλων αιτιών.
Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές οδηγίες προκρίνουν εξατομικευμένο έλεγχο. Η συζήτηση για PSA μπορεί να αρχίζει περίπου στα 50 έτη για άνδρες μέσου κινδύνου και νωρίτερα για όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο, όπως ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις.
Εάν υπάρχουν ύποπτα ευρήματα, ο ουρολόγος μπορεί να ζητήσει επανάληψη του PSA, κλινική εξέταση, πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία και, όταν υπάρχει ένδειξη, βιοψία.
Καρκίνος δεν σημαίνει πάντα χειρουργείο
Η διάγνωση καρκίνου του προστάτη δεν οδηγεί αυτομάτως στο χειρουργείο.
Ορισμένοι καρκίνοι χαμηλού κινδύνου εξελίσσονται τόσο αργά ώστε μπορεί να επιλεγεί ενεργός παρακολούθηση, με τακτικό PSA, εξετάσεις, μαγνητικές και, όταν χρειάζεται, νέες βιοψίες.
Για άλλους ασθενείς οι επιλογές περιλαμβάνουν χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία ή βραχυθεραπεία. Σε πιο προχωρημένη νόσο χρησιμοποιούνται επίσης ορμονοθεραπεία και, ανάλογα με την περίπτωση, χημειοθεραπεία, στοχευμένες και άλλες σύγχρονες θεραπείες.
Η θεραπεία επιλέγεται σύμφωνα με το στάδιο και την επιθετικότητα του καρκίνου, το PSA, την ηλικία, τη γενική κατάσταση και τις προτεραιότητες του ίδιου του ασθενούς.
Τι σημαίνει αφαίρεση του προστάτη
Όταν απαιτείται χειρουργική θεραπεία, μπορεί να πραγματοποιηθεί ριζική προστατεκτομή.
Ο χειρουργός αφαιρεί ολόκληρο τον προστάτη και συνήθως τις σπερματοδόχους κύστεις. Ανάλογα με τον κίνδυνο της νόσου μπορεί να αφαιρεθούν και λεμφαδένες.
Μετά την αφαίρεση του προστάτη, η ουροδόχος κύστη επανασυνδέεται με την ουρήθρα, ώστε τα ούρα να συνεχίσουν να αποβάλλονται από τη φυσιολογική οδό.
Η επέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί με ανοικτή, λαπαροσκοπική ή ρομποτικά υποβοηθούμενη τεχνική. Η επιλογή εξαρτάται από την περίπτωση και την εμπειρία της χειρουργικής ομάδας.
Επανέρχεται κανονικά η ούρηση;
Ναι. Μετά το χειρουργείο τοποθετείται προσωρινά καθετήρας, μέχρι να επουλωθεί η σύνδεση της κύστης με την ουρήθρα. Όταν αφαιρεθεί, ο ασθενής ουρεί και πάλι φυσιολογικά μέσω της ουρήθρας.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά μεταξύ ούρησης και εγκράτειας.
Μετά την προστατεκτομή είναι συχνό να υπάρχουν αρχικά διαρροές ούρων, κυρίως με βήχα, φτέρνισμα, γέλιο, άρση βάρους ή απότομη κίνηση.
Στους περισσότερους άνδρες η κατάσταση βελτιώνεται σταδιακά μέσα στους επόμενους μήνες. Οι ασκήσεις ενδυνάμωσης του πυελικού εδάφους μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Σε ένα μικρότερο ποσοστό η ακράτεια μπορεί να επιμείνει και υπάρχουν πρόσθετες θεραπείες, ακόμη και χειρουργικές, για την αντιμετώπισή της.
Τι συμβαίνει με τη στύση
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που πρέπει να συζητήσει ο ασθενής με τον γιατρό του πριν από το χειρουργείο.
Πολύ κοντά στον προστάτη βρίσκονται νεύρα και αγγεία απαραίτητα για τη στύση. Εφόσον η θέση και η έκταση του καρκίνου το επιτρέπουν, ο χειρουργός μπορεί να εφαρμόσει τεχνική διατήρησης των νεύρων – nerve sparing.
Δεν είναι όμως πάντοτε εφικτό. Εάν ο καρκίνος βρίσκεται κοντά στα νεύρα, προτεραιότητα είναι η πλήρης ογκολογική αντιμετώπιση.
Η στύση μπορεί να χρειαστεί μήνες ή ακόμη και περισσότερο χρόνο για να επανέλθει. Οι πιθανότητες εξαρτώνται από την ηλικία, τη στυτική λειτουργία πριν από το χειρουργείο, το αν διατηρήθηκαν τα νεύρα και τη γενικότερη κατάσταση της υγείας.
Και δεν επανέρχεται σε όλους στον ίδιο βαθμό.
Υπάρχουν θεραπείες για τη στυτική δυσλειτουργία
Ναι. Η σύγχρονη ουρολογία διαθέτει αρκετές επιλογές.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν φάρμακα για τη στυτική δυσλειτουργία, συσκευές κενού, ενδοσηραγγώδεις ενέσεις και άλλες μέθοδοι αποκατάστασης. Σε περιπτώσεις όπου οι συντηρητικές θεραπείες αποτυγχάνουν, υπάρχει και η δυνατότητα τοποθέτησης πεϊκής πρόθεσης.
Η σεξουαλική αποκατάσταση μετά την προστατεκτομή είναι επομένως ένα πραγματικό κομμάτι της μετεγχειρητικής θεραπείας και όχι ένα θέμα που πρέπει να θεωρείται ταμπού.
Οργασμός ναι – εκσπερμάτιση όχι
Εδώ υπάρχει μία σημαντική αλλαγή που πρέπει να γνωρίζει ο άνδρας πριν αποφασίσει για την επέμβαση.
Μετά τη ριζική προστατεκτομή δεν υπάρχει πλέον φυσιολογική εκσπερμάτιση σπέρματος, επειδή έχουν αφαιρεθεί ο προστάτης και οι σπερματοδόχοι κύστεις και έχει διακοπεί η φυσιολογική οδός του σπέρματος.
Ο άνδρας όμως μπορεί να εξακολουθεί να αισθάνεται σεξουαλική επιθυμία και να έχει οργασμό. Πρόκειται για τον λεγόμενο «ξηρό οργασμό», χωρίς έξοδο σπέρματος.
Παράλληλα, μετά τη ριζική προστατεκτομή χάνεται η δυνατότητα φυσικής τεκνοποίησης. Για νεότερους άνδρες που επιθυμούν μελλοντικά παιδιά, το ζήτημα της διατήρησης γονιμότητας πρέπει να συζητείται πριν από τη θεραπεία.
Τι γίνεται με το PSA μετά την επέμβαση
Μετά τη ριζική αφαίρεση του προστάτη, το PSA αναμένεται να πέσει σε μη ανιχνεύσιμα ή εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Γι’ αυτό και ο ασθενής δεν σταματά να παρακολουθείται επειδή χειρουργήθηκε. Το PSA ελέγχεται τακτικά και αποτελεί έναν πολύ σημαντικό δείκτη για το αν η νόσος παραμένει υπό έλεγχο.
Εάν αρχίσει να αυξάνεται ξανά, χρειάζεται αξιολόγηση από την ιατρική ομάδα, καθώς μπορεί να αποτελεί ένδειξη βιοχημικής υποτροπής.
Το μήνυμα της 15ης Σεπτεμβρίου
Το μεγαλύτερο λάθος είναι η αντίληψη: «Δεν έχω κανένα πρόβλημα στην ούρηση, άρα ο προστάτης μου είναι καλά».
Ο καρκίνος του προστάτη μπορεί να βρίσκεται σε αρχικό στάδιο χωρίς να προκαλεί συμπτώματα.
Η Ευρωπαϊκή Ημέρα κατά του Καρκίνου του Προστάτη είναι επομένως μια καλή αφορμή για μία απλή υπενθύμιση προς κάθε άνδρα: μην περιμένεις να εμφανιστούν συμπτώματα. Συζήτησε με τον ουρολόγο σου πότε πρέπει να ξεκινήσεις τον κατάλληλο για την ηλικία και τον προσωπικό σου κίνδυνο έλεγχο.
Σημείωση: Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
