Στις 9 Οκτωβρίου 2025, η Ιταλία ενέκρινε έναν νέο νόμο που ορίζει την παχυσαρκία ως χρόνια, προοδευτική και υποτροπιάζουσα ασθένεια. Ο νόμος τέθηκε σε ισχύ στις 25 Οκτωβρίου. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα ευρωπαϊκό κράτος υιοθετεί σε εθνικό επίπεδο ένα τόσο ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο: Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται ως χρόνια πάθηση και συνδέεται ρητά με δικαιώματα πρόληψης, θεραπείας και συστηματικής παρακολούθησης μέσα στο δημόσιο σύστημα υγείας.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν κινηθεί προς παρόμοια κατεύθυνση, χωρίς όμως να φτάνουν στο ίδιο επίπεδο νομικής κατοχύρωσης. Στην Πορτογαλία, η απόφαση Despacho 12634/2023 (Δεκέμβριος 2023) δημιούργησε ένα Ολοκληρωμένο Μοντέλο Φροντίδας για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας στο εθνικό σύστημα υγείας. Αν και δεν αποτελεί νόμο με την αυστηρή έννοια, αναγνωρίζει την παχυσαρκία ως χρόνιο πρόβλημα δημόσιας υγείας και ενισχύει τα εξειδικευμένα θεραπευτικά δίκτυα.
Στη Γερμανία, το Bundestag είχε ήδη χαρακτηρίσει την παχυσαρκία ως ιατρική και κοινωνική νόσο το 2020, στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για τον Διαβήτη. Ωστόσο, αυτό δεν συνοδεύτηκε από συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο που να εγγυάται παροχές ή κάλυψη.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρόλο που δεν υπάρχει αντίστοιχος νόμος, το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) αντιμετωπίζει την παχυσαρκία ως «χρόνια, επείγουσα κατάσταση», δίνοντας μεγάλη έμφαση στην πρόληψη και στη μακροχρόνια θεραπευτική διαχείριση.
Από «προσωπική αποτυχία» σε δομικό πρόβλημα
Ο νέος ιταλικός νόμος – στον οποίο αφιέρωσε εκτενή ανάλυση το περιοδικό The Lancet Diabetes & Endocrinology στο τεύχος Οκτωβρίου 2025 – αποτελεί σημείο καμπής. Για πρώτη φορά, υιοθετείται στο ανώτατο νομικό επίπεδο μια σύγχρονη ιατρική και κοινωνική αντίληψη για την παχυσαρκία.
Επί δεκαετίες, η υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα αντιμετωπιζόταν κυρίως ως αποτέλεσμα «κακών συνηθειών», έλλειψης αυτοελέγχου ή λανθασμένων διατροφικών επιλογών. Η επιστημονική έρευνα όμως έχει δείξει ότι η παχυσαρκία είναι πολύ πιο σύνθετη: προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικών, περιβαλλοντικών, μεταβολικών και κοινωνικών παραγόντων.
Η ιταλική νομοθεσία υιοθετεί αυτή τη σύγχρονη, πολυπαραγοντική προσέγγιση και, με αυτόν τον τρόπο, συμβάλλει στη διάρρηξη του στιγματισμού που βιώνουν εκατομμύρια άνθρωποι. Η αναγνώριση της παχυσαρκίας ως νόσου σημαίνει επίσης αναγνώριση του ότι απαιτεί εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα – όχι ηθικές κρίσεις ή κατηγορίες.
Μια «σιωπηλή επιδημία»
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει την παχυσαρκία ως «κλιμακούμενη παγκόσμια επιδημία» και έχει μιλήσει για το φαινόμενο της «globesity» (παγκόσμια παχυσαρκία). Ο World Obesity Atlas 2025 εκτιμά ότι η παγκόσμια συχνότητα της παχυσαρκίας θα έχει αυξηθεί πάνω από 115% την περίοδο 2010–2030.
Χωρίς πιο αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης και θεραπείας, το οικονομικό κόστος θα μπορούσε να φτάσει τα 4,32 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως μέχρι το 2035 – δηλαδή σχεδόν το 3% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το κόστος αυτό είναι συγκρίσιμο με τον αντίκτυπο της COVID-19 το 2020 ή με τις οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σήμερα.
Η παχυσαρκία δεν αφορά μόνο την ατομική υγεία, αλλά συνδέεται με απότομη αύξηση καρδιαγγειακών, μεταβολικών και ογκολογικών νοσημάτων. Μάλιστα, έχει προταθεί και ο όρος «adiponcosis» για να περιγράψει τη σχέση της υπερβολικής λιπώδους μάζας με την εμφάνιση έως και 13 διαφορετικών τύπων καρκίνου.
Πέρα από την κλινική θεραπεία
Με την αναγνώριση της παχυσαρκίας ως χρόνιας νόσου με υγειονομικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις, ο ιταλικός νόμος επιδιώκει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα πολιτικών για την πρόληψη και την αντιμετώπισή της. Προβλέπει τη δημιουργία εθνικού προγράμματος και ειδικού παρατηρητηρίου, ώστε να συνδυάζονται η πρόληψη, η εκπαίδευση, η έρευνα και η κλινική φροντίδα.
Στο πλαίσιο αυτό, προωθούνται ενημερωτικές και εκπαιδευτικές καμπάνιες για την υγιεινή διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα, καθώς και παρεμβάσεις σε κοινότητες και σχολεία, με στόχο τη διαμόρφωση περιβαλλόντων που ευνοούν πιο υγιείς τρόπους ζωής. Παρότι ο νόμος δεν εισάγει ακόμη φορολογικά ή ρυθμιστικά μέτρα π.χ. στη σήμανση τροφίμων, θέτει τις βάσεις για μια ευρύτερη εθνική στρατηγική που μπορεί στο μέλλον να αγκαλιάσει πολλούς τομείς πολιτικής.
Μια νέα οπτική για τους ανθρώπους με παχυσαρκία
Η επίσημη αναγνώριση της παχυσαρκίας ως χρόνιας νόσου με κοινωνικές και υγειονομικές συνέπειες έχει και έντονο συμβολικό βάρος. Τα άτομα με παχυσαρκία αντιμετωπίζονται πλέον ως υποκείμενα δικαιωμάτων υγείας, που αξίζουν φροντίδα, σεβασμό και προστασία.
Ο νόμος ενισχύει την εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του κοινού αλλά και την επιμόρφωση των επαγγελματιών υγείας, ώστε να βελτιωθεί η κοινωνική κατανόηση του προβλήματος, να μειωθεί ο στιγματισμός και να προαχθεί μια πιο τεκμηριωμένη και ανθρώπινη προσέγγιση. Η θεσμική αναγνώριση μπορεί να συμβάλει στη μετατόπιση του δημόσιου λόγου από την επίρριψη ευθυνών και τα στερεότυπα, προς την ενσυναίσθηση και την κατανόηση.
Το επόμενο βήμα: από τον νόμο στην πράξη
Η μεγάλη πρόκληση από εδώ και πέρα είναι η ουσιαστική και μακροπρόθεσμα βιώσιμη εφαρμογή των μέτρων: ο συντονισμός ανάμεσα σε θεσμούς, υπηρεσίες και επίπεδα διοίκησης, και η συνεχής αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Αν το ιταλικό μοντέλο αποδειχθεί επιτυχημένο, μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο και να συμβάλει σε μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες σε όλον τον κόσμο αντιλαμβάνονται και αντιμετωπίζουν την παχυσαρκία.
Όπως επισημαίνουν και οι συγγραφείς της ανάλυσης στο The Lancet, οι στοχευμένες στρατηγικές δημόσιας υγείας που προτείνει η ιταλική κυβέρνηση συνιστούν ένα κρίσιμο βήμα προς τη μείωση του κόστους θεραπείας και τη συγκράτηση της θνησιμότητας που συνδέεται με την παχυσαρκία.
Σε μια εποχή όπου οι χρόνιες ασθένειες απειλούν τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, η αναγνώριση της παχυσαρκίας ως νόσου που πρέπει να αντιμετωπίζεται από εξειδικευμένους επαγγελματίες διατροφής και υγείας δεν είναι απλώς συμβολική. Είναι, πάνω απ’ όλα, μια πράξη ρεαλισμού και υγειονομικής δικαιοσύνης.
ΠΗΓΗ: The Conversation
