Από τη διαφθορά στις κρατικές προμήθειες, μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και από την αμυντική θωράκιση της Ελλάδας, μέχρι την ενεργειακή κρίση, ο Δημήτρης Μάρδας ανοίγει πολλά και ενδιαφέροντα κεφάλαια σε συνέντευξη που παραχώρησε με Teams στη HuffPost και τον Τέρενς Κουίκ .
Ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και καθηγητής Οικονομικών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης δεν περιορίζεται σε ακαδημαϊκές αναλύσεις. Μιλά για πολιτικές επιλογές, κυβερνητικές ευθύνες, ελλείψεις στην άμυνα και στην ενέργεια, ενώ σχολιάζει και την πολιτική πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα.
Αφορμή για τη συζήτησή μας ήταν το βιβλίο του «Έρωτες και θάνατος στη σκιά της διαφθοράς», ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει την αστυνομική πλοκή, τον έρωτα και τις σκοτεινές διαδρομές του χρήματος και της εξουσίας.
«Το βιβλίο ήταν μια προσωπική ρεβάνς απέναντι σε ένα σαθρό σύστημα»
Ο Δημήτρης Μάρδας δεν κρύβει το κίνητρο που τον οδήγησε στη συγγραφή.
«Ήταν και μια προσωπική ρεβάνς απέναντι σε ένα σύστημα που είναι σαθρό», μου λέει, εξηγώντας ότι το βιβλίο γράφεται εδώ και αρκετά χρόνια.
Δεν ήθελε, ωστόσο, να παρουσιάσει μια στεγνή καταγραφή φαινομένων διαφθοράς. Επέλεξε να τα ενσωματώσει σε μια αστυνομική και ερωτική ιστορία, με κεντρικό γεγονός τη δολοφονία ενός στελέχους που ερευνούσε υποθέσεις διαφθοράς.
Η πλοκή αναπτύσσεται γύρω από έναν φανταστικό ευρωπαϊκό οργανισμό, ο οποίος εγκαθίσταται στην Αθήνα και διερευνά υποθέσεις οικονομικής διαφθοράς που συνδέουν τουλάχιστον δύο κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σε αντίθεση με την πραγματική ευρωπαϊκή υπηρεσία OLAF, που έχει ως αντικείμενο κυρίως την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, ο οργανισμός του μυθιστορήματος ασχολείται με ευρύτερες υποθέσεις διαφθοράς στην αγορά.
Στις σελίδες του βιβλίου εμφανίζονται υποθέσεις λαθρεμπορίου καυσίμων στη νότια Ιταλία και καπνικών προϊόντων στη Μολδαβία και στη Βουλγαρία.
Όταν του παρατηρώ ότι, διαβάζοντας προσεκτικά το βιβλίο, αναγνώρισα καταστάσεις και πρόσωπα που θυμίζουν την πραγματική πολιτική ζωή, δεν το αρνείται ούτε το επιβεβαιώνει.
«Αν κατάλαβες πρόσωπα και πράγματα, μπράβο σου», απαντά με χιούμορ, αφήνοντας στον αναγνώστη την ελευθερία να κάνει τις δικές του συνδέσεις.
Η διαφθορά δεν έχει σύνορα ούτε πολιτικό χρώμα
Για τον καθηγητή Μάρδα, η διαφθορά δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο.
«Η διαφθορά είναι ένα διεθνές φαινόμενο στον χώρο των κρατικών προμηθειών», υπογραμμίζει.
Εξηγεί ότι σημαντικό μέρος του επιστημονικού του έργου αφορά τους μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου των δημόσιων συμβάσεων, με στόχο να περιορίζονται οι δυνατότητες διαφθοράς πριν χρειαστεί η παρέμβαση της Δικαιοσύνης.
Μάλιστα, αναφέρεται σε έρευνες που πραγματοποίησε με συνεργάτες του για αλλαγές στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.
Η τεχνολογία, κατά την εκτίμησή του, μπορεί πλέον να συμβάλει καθοριστικά στην εφαρμογή τέτοιων μηχανισμών.
Τεχνητή νοημοσύνη: «Ευτυχώς θα έχω πεθάνει όταν δούμε τα αρνητικά της»
Η κουβέντα φτάνει αναπόφευκτα στην τεχνητή νοημοσύνη.
Τον ρωτώ ευθέως αν τη φοβάται και αν υπάρχει κίνδυνος οι άνθρωποι να γίνουν υποχείριά της.
Η απάντησή του είναι χαρακτηριστική:
«Εκείνο που λέω στους φοιτητές μου είναι ότι ευτυχώς θα έχω πεθάνει όταν δούμε τα αρνητικά στοιχεία της τεχνητής νοημοσύνης».
Παρατηρεί επίσης ότι ορισμένες απαντήσεις των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης αποκτούν έναν τόνο που μοιάζει συναισθηματικός.
Πρόκειται, βεβαίως, για εντύπωση που δημιουργεί ο τρόπος επικοινωνίας τους και όχι για επιστημονική απόδειξη ότι διαθέτουν συναισθήματα.
Ο ίδιος, πάντως, θεωρεί πως η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει πολύ ευκολότερη την εφαρμογή προηγμένων συστημάτων ελέγχου των κρατικών προμηθειών.
Η Κωνσταντινούπολη και η οικογενειακή διαδρομή
Ο Δημήτρης Μάρδας έχει και μια προσωπική ιστορία που συνδέεται με τον ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης.
Γεννήθηκε εκεί το 1955, τη χρονιά των Σεπτεμβριανών, και η οικογένειά του έφυγε το 1956.
Μια διαδρομή που τον συνδέει με μια από τις πιο επώδυνες περιόδους της ιστορίας της ελληνικής κοινότητας της Πόλης.
Ο Αλέξης Τσίπρας και η συμμετοχή της κόρης του στη νέα πολιτική πρωτοβουλία
Η συζήτησή μας περνά και στην πολιτική κινητικότητα γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα.
Ο Μάρδας εμφανίζεται επιφυλακτικά θετικός ως προς τη διαδικασία συγκρότησης της πρωτοβουλίας, χωρίς να βιάζεται να βγάλει οριστικά συμπεράσματα.
«Βλέπω ότι περπατά προσεκτικά σε ό,τι αφορά την επιλογή των προσώπων», σημειώνει.
Αποκαλύπτει μάλιστα ότι ανάμεσα στα πρόσωπα που συμμετέχουν βρίσκεται και η κόρη του.
«Είναι ένα νέο άτομο. Είναι και οικονομολόγος και γιατρός. Οπότε συνδυάζει δύο επιστήμες και μπορεί να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμη».
Σπεύδει, ωστόσο, να επισημάνει ότι δεν έχει παρουσιαστεί ακόμη το σύνολο των πολιτικών θέσεων.
«Βλέποντας και κρίνοντας», είναι ουσιαστικά η στάση που επιλέγει.
Επίσκεψη Ρούμπιο: «Η πρώτη εντύπωση είναι ότι ήρθε να πουλήσει»
Από την εσωτερική πολιτική περνάμε στην επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα.
Του θέτω το ερώτημα για την απουσία σαφών δημόσιων τοποθετήσεων σχετικά με την Τουρκία, το Κυπριακό και το ηλεκτρικό καλώδιο διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
Η πρώτη εκτίμηση του Δημήτρη Μάρδα είναι σύντομη και αιχμηρή:
«Η πρώτη εντύπωση που μου δίνει είναι ότι ήρθε να πουλήσει».
Η συζήτηση οδηγείται αμέσως στα εξοπλιστικά προγράμματα, στην ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο και στις προτεραιότητες της ελληνικής αμυντικής πολιτικής.
«Έχουμε μεγάλο κενό στα drones – Να ζητήσουμε εκατοντάδες από τις ΗΠΑ»
Εδώ ο Δημήτρης Μάρδας γίνεται ιδιαίτερα συγκεκριμένος.
Θεωρεί ότι, παρά την πρόοδο της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας, υπάρχει σοβαρό ποσοτικό κενό στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
«Εκείνο που βλέπω ως ένα μεγάλο κενό στη χώρα από τώρα έως το 2030 είναι τα drones», υποστηρίζει.
Αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα αναπτύσσει εγχώρια συστήματα, εκτιμά όμως ότι οι διαθέσιμοι αριθμοί παραμένουν περιορισμένοι σε σχέση με την τουρκική παραγωγική και επιχειρησιακή δυναμικότητα.
Επικαλείται μάλιστα εκτίμηση για 2.650 τουρκικά drones, αριθμό που ο ίδιος αναφέρει από στοιχεία τα οποία είχε διαβάσει και ο οποίος χρειάζεται ανεξάρτητη επιβεβαίωση ως προς τις κατηγορίες και τη διαθεσιμότητα των συστημάτων.
Η πρότασή του είναι να επιδιώξει η Αθήνα συμφωνία με την Ουάσιγκτον για την άμεση απόκτηση εκατοντάδων μη επανδρωμένων αεροσκαφών, είτε μέσω leasing είτε με ιδιαίτερα ευνοϊκούς οικονομικούς όρους.
Υποστηρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει διαπραγματευτικά περιθώρια λόγω των διευκολύνσεων που παρέχει στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Συνήθως αυτό γίνεται και στην οικονομία και γίνεται παντού, και στα νοικοκυριά: καλύπτεις πρώτα τα μεγάλα σου κενά και μετά καλύπτεις τα λιγότερα».
Παράλληλα, προειδοποιεί για την ενίσχυση του τουρκικού ναυτικού και την ανάπτυξη νέων τουρκικών πυραυλικών, αεροπορικών και άλλων οπλικών συστημάτων μέχρι το 2030.
Ενέργεια: «Το πρόβλημα δεν είναι τόσο οι ελλείψεις όσο οι τιμές»
Ως οικονομολόγος, ο Δημήτρης Μάρδας διαχωρίζει δύο διαφορετικούς κινδύνους της ενεργειακής κρίσης: την επάρκεια εφοδιασμού και την ακρίβεια.
Εκτιμά ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει άμεσο και γενικευμένο πρόβλημα έλλειψης υγρών καυσίμων ή φυσικού αερίου, αλλά παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις διεθνείς ανατιμήσεις.
Αναφέρεται στις εισαγωγές φυσικού αερίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και στην έκθεση της ελληνικής αγοράς πετρελαίου στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις: ακόμη και χωρίς φυσικές ελλείψεις καυσίμων, η αύξηση των διεθνών τιμών μπορεί να μεταφερθεί στο κόστος παραγωγής, στις μεταφορές και στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
«Παράγουμε πράσινη ενέργεια, αλλά δεν έχουμε πού να την αποθηκεύσουμε»
Είναι ίσως από τις πιο χαρακτηριστικές επισημάνσεις της συνέντευξης.
Ο Μάρδας υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει αναπτύξει σημαντικά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά δεν έχει δημιουργήσει με τον ίδιο ρυθμό επαρκείς υποδομές αποθήκευσης.
Το αποτέλεσμα, όπως το περιγράφει, είναι να εμφανίζονται περίοδοι με μεγάλη προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας και πολύ χαμηλές τιμές, ενώ άλλες ώρες απαιτείται ακριβότερη κάλυψη της ζήτησης.
«Η αδυναμία εδώ είναι ότι δεν έχουμε αποθήκες, έτσι ώστε να αποθηκεύουμε αυτή την ενέργεια και να τη χρησιμοποιούμε όταν μας λείπει».
Στη συνέντευξη χρησιμοποιεί την εικόνα της σχεδόν δωρεάν εξαγωγής ενέργειας κατά τη διάρκεια της ημέρας και της ακριβής κάλυψης αναγκών αργότερα.
Η ουσία της κριτικής του είναι ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ χωρίς επαρκή αποθήκευση περιορίζει τα οικονομικά οφέλη που θα μπορούσαν να απολαμβάνουν καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Η καταγγελία για επένδυση αποθήκευσης ενέργειας και η στάση υφυπουργού
Ο πρώην υπουργός αναφέρεται και σε συγκεκριμένη επενδυτική υπόθεση, την οποία θεωρεί ενδεικτική των προβλημάτων.
Σύμφωνα με όσα θυμάται, επρόκειτο για έργο αποθήκευσης ενέργειας στην περιοχή της Πτολεμαΐδας, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση περίπου 119 εκατομμυρίων ευρώ και συμμετοχή του επενδυτή περίπου 127 εκατομμυρίων.
Όπως υποστηρίζει, η επένδυση δεν προχώρησε επειδή αρμόδιος υφυπουργός δεν υπέγραψε τη σχετική απόφαση.
«Αυτά είναι παρανοϊκά πράγματα», σχολιάζει.
Αμφισβητεί τη λογική να μη δίνεται η απαραίτητη έγκριση με το επιχείρημα ότι δεν είναι βέβαιη η τελική εκταμίευση της χρηματοδότησης.
Κατά την άποψή του, ο επενδυτής είναι εκείνος που αναλαμβάνει τον σχετικό επιχειρηματικό κίνδυνο.
Ο τίτλος του βιβλίου, τα 100 ευρώ και η ατάκα ενός φοιτητή
Η συνέντευξη κλείνει με μια ιστορία που ο Δημήτρης Μάρδας αφηγείται γελώντας.
Όταν προσπαθούσε να βρει τίτλο για το μυθιστόρημά του, απευθύνθηκε στους φοιτητές του, προσφέροντας 100 ευρώ σε όποιον θα έβρισκε τον καλύτερο.
Οι φοιτητές κινητοποιήθηκαν, αλλά τελικά ο τίτλος προήλθε από την επιμελήτρια του βιβλίου.
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή, ωστόσο, ήρθε όταν ένας φοιτητής του επισήμανε ότι το έργο δεν μπορεί παρά να είναι μυθιστόρημα.
Ο λόγος;
«Δεν είναι δυνατόν ευρωπαϊκός οργανισμός με θέμα την αντιμετώπιση της διαφθοράς να εγκατασταθεί στην Αθήνα, δηλαδή στο πιο διεφθαρμένο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μόνο από αυτό αρχίζει με μύθο».
Ήταν η σαρκαστική ατάκα του φοιτητή, όχι μια τεκμηριωμένη κατάταξη των ευρωπαϊκών χωρών.
Και κάπως έτσι, ανάμεσα στο χιούμορ και στην πικρή πολιτική κριτική, ολοκληρώθηκε η συζήτησή μας.
Μια συνέντευξη που ξεκίνησε από ένα αστυνομικό μυθιστόρημα και κατέληξε στα πραγματικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, της άμυνας και της λειτουργίας του κράτους.
Γιατί, όπως προκύπτει από όσα λέει ο Δημήτρης Μάρδας, το πιο δύσκολο ερώτημα δεν είναι πάντοτε ποιος διαπράττει τη διαφθορά, αλλά ποιος μπορεί πραγματικά να την εμποδίσει.
