Υπάρχουν πολιτικές υποχωρήσεις που μπορεί κανείς να καταλάβει. Υπάρχουν συμβιβασμοί που επιβάλλονται από την πραγματικότητα. Και υπάρχουν και αποφάσεις που αποκαλύπτουν, δυστυχώς, πόσο βαθιά ριζωμένη παραμένει στην Ελλάδα η λογική της καρέκλας.
Σε αυτή την τελευταία κατηγορία βάζω την απόσυρση της πρότασης για το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή.
Τον Απρίλιο ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε εισηγηθεί το ασυμβίβαστο μετά τις εκλογές του 2027, μιλώντας ουσιαστικά για διαχωρισμό της εκτελεστικής από τη νομοθετική εξουσία. Λίγους μήνες αργότερα, στις 23 Ιουλίου, η πρόταση αποσύρθηκε επισήμως από τη διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης. (The President)
Και κάπου εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα.
Γιατί πρέπει ο υπουργός να είναι ταυτόχρονα και βουλευτής; Γιατί πρέπει να είναι συγχρόνως μέρος της εκτελεστικής εξουσίας και μέλος του Σώματος που υποτίθεται ότι ελέγχει την κυβέρνηση;
Κριτής και κρινόμενος
Ας μιλήσουμε πρακτικά. Ένας υπουργός περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας του στο υπουργείο του. Στη Βουλή εμφανίζεται κυρίως όταν υπάρχει νομοσχέδιο της αρμοδιότητάς του, κάποια κρίσιμη ψηφοφορία ή κοινοβουλευτικός έλεγχος.
Την ίδια στιγμή όμως διατηρεί τη βουλευτική του ιδιότητα και, μαζί της, την εκλογική του περιφέρεια.
Και εκεί αρχίζει το ελληνικό «δίπορτο».
Διότι ένας υπουργός διαθέτει εκ των πραγμάτων πολύ μεγαλύτερη διοικητική ισχύ από έναν απλό βουλευτή. Έχει πρόσβαση στον κρατικό μηχανισμό, υπηρεσίες, γενικούς γραμματείς και διοικήσεις οργανισμών. Και έτσι ο απλός βουλευτής καταλήγει πολλές φορές να χτυπάει τις πόρτες των συναδέλφων του υπουργών για ζητήματα των ψηφοφόρων του.
Αυτό το μοντέλο δεν βοηθά να τελειώσει το πελατειακό κράτος. Το συντηρεί.
Η Κύπρος το έχει λύσει
Και ας μην ακούσω ότι αυτά είναι αδύνατα στην πολιτική μας παράδοση.
Στην Κυπριακή Δημοκρατία το Σύνταγμα είναι ξεκάθαρο: «Το αξίωμα του υπουργού είναι ασυμβίβαστον προς το του βουλευτού». Το ίδιο προβλέπεται αντιστρόφως και για την ιδιότητα του βουλευτή. (CyLaw)
Βεβαίως, πρόκειται για διαφορετικό, προεδρικό σύστημα. Και σε κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, όπως η Βρετανία, ισχύει διαφορετική παράδοση, με τους υπουργούς να προέρχονται κατά κανόνα από το Κοινοβούλιο. Άρα δεν υπάρχει ένα και μοναδικό δημοκρατικό μοντέλο.
Υπάρχει όμως ένα πολύ ελληνικό πρόβλημα: η εξάρτηση της πολιτικής από το ρουσφέτι και η τεράστια δύναμη που αποκτά ο βουλευτής όταν κάθεται ταυτόχρονα και σε υπουργική καρέκλα.
Και τελικά νίκησαν οι καρέκλες
Το χειρότερο είναι ο τρόπος με τον οποίο τελείωσε η ιστορία.
Η πρόταση εξαγγέλθηκε πανηγυρικά και τελικά αποσύρθηκε. Η εκτίμηση ήταν ότι δεν θα συγκέντρωνε ούτε τις απαιτούμενες 151 ψήφους, καθώς υπήρχαν ισχυρές αντιδράσεις μέσα στην ίδια τη Νέα Δημοκρατία.
Αν λοιπόν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος, κάποτε πρέπει να αγγίξουμε και τις καρέκλες.
Υπουργός ή βουλευτής.
Διάλεξε.
Γιατί δεν γίνεται να θέλουμε ένα σύγχρονο κράτος, αλλά μόλις η μεταρρύθμιση φτάσει στη δική μας καρέκλα, να την αποσύρουμε στα μουλωχτά.
