Μπορεί ένα όπλο να αποτελέσει εργαλείο ειρήνης; Όσο παράδοξο και αν ακούγεται, η ραγδαία ανάπτυξη των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και σκαφών, των γνωστών drones, ενδέχεται να οδηγήσει σε μια ιστορική ανατροπή των στρατιωτικών ισορροπιών, καθιστώντας τους πολέμους επιθετικότητας δυσκολότερους, δαπανηρότερους και τελικά λιγότερο πιθανούς.
Για αιώνες, η στρατιωτική ισχύς αποτελούσε προνόμιο των μεγάλων κρατών. Μια χώρα με πολλαπλάσιο πληθυσμό, ισχυρότερη οικονομία, περισσότερα άρματα μάχης, αεροπλάνα και πολεμικά πλοία μπορούσε, κατά κανόνα, να επιβληθεί σε έναν ασθενέστερο αντίπαλο.
Η εμφάνιση των drones αρχίζει να αμφισβητεί αυτή την ιστορική πραγματικότητα.
Ένα drone που κοστίζει μερικές χιλιάδες ευρώ μπορεί να καταστρέψει ένα άρμα μάχης αξίας εκατομμυρίων. Ένα μικρό μη επανδρωμένο σκάφος μπορεί να βυθίσει ένα πολεμικό πλοίο πολλαπλάσιας αξίας. Ένας οικονομικά ασθενέστερος στρατός μπορεί πλέον να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλες απώλειες σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης δεν περιορίζεται στο πεδίο της μάχης. Επεκτείνεται στην ίδια την απόφαση για την έναρξη ενός πολέμου.
Το μάθημα της Ουκρανίας
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.
Το 2022 η Ρωσία διέθετε συντριπτική υπεροχή σε αεροπορία, πυροβολικό, τεθωρακισμένα και ναυτικές δυνάμεις. Ελάχιστοι φαντάζονταν ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να αντισταθεί επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ασφαλώς, η ουκρανική αντίσταση οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, κυρίως στην αποφασιστικότητα του πληθυσμού, στη δυτική στρατιωτική βοήθεια και στα επιχειρησιακά λάθη της Ρωσίας.
Ωστόσο, τα drones εξελίχθηκαν σε καθοριστικό παράγοντα.
Η Ουκρανία κατάφερε να απειλήσει τον ρωσικό στόλο στη Μαύρη Θάλασσα χωρίς να διαθέτει αντίστοιχο πολεμικό ναυτικό. Παράλληλα, μικρά και σχετικά φθηνά drones μετατράπηκαν σε καθημερινή απειλή για τεθωρακισμένα, πυροβολικό και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Βεβαίως, η Ρωσία χρησιμοποιεί επίσης drones σε τεράστια κλίμακα. Υπάρχει όμως μια θεμελιώδης διαφορά: ο επιτιθέμενος πρέπει να καταλάβει και να ελέγξει εδάφη, ενώ ο αμυνόμενος αρκεί να καταστήσει την κατάκτησή τους υπερβολικά δαπανηρή.
Κίνα και Ταϊβάν
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση της Ταϊβάν.
Η Κίνα διαθέτει τεράστια στρατιωτική, οικονομική και πληθυσμιακή υπεροχή. Όμως η κατάληψη της Ταϊβάν απαιτεί μια εξαιρετικά δύσκολη στρατιωτική επιχείρηση: τη μεταφορά και αποβίβαση μεγάλων δυνάμεων διαμέσου μιας θαλάσσιας ζώνης περίπου 130 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο της.
Φανταστείτε χιλιάδες εναέρια, θαλάσσια και υποβρύχια drones να επιχειρούν εναντίον αποβατικών σκαφών και πλοίων ανεφοδιασμού.
Ακόμη και ένας ισχυρότατος στόλος θα μπορούσε να υποστεί δυσανάλογες απώλειες.
Ασφαλώς, η Κίνα διαθέτει και η ίδια τεράστιες δυνατότητες παραγωγής drones και ηλεκτρονικού πολέμου. Θα μπορούσε επίσης να επιλέξει έναν ναυτικό αποκλεισμό αντί της εισβολής.
Τα drones, επομένως, δεν εγγυώνται την ασφάλεια της Ταϊβάν. Μπορούν όμως να αυξήσουν τόσο πολύ το κόστος και την αβεβαιότητα μιας εισβολής, ώστε να λειτουργήσουν αποτρεπτικά.
Η Ελλάδα και το Αιγαίο
Η ίδια τεχνολογική επανάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.
Η γεωγραφία του Αιγαίου, με τα εκατοντάδες νησιά και τις μικρές θαλάσσιες αποστάσεις, προσφέρει σημαντικές δυνατότητες αξιοποίησης μη επανδρωμένων συστημάτων.
Ένα εκτεταμένο δίκτυο εναέριων, θαλάσσιων και υποβρύχιων drones θα μπορούσε να επιτηρεί μεγάλες περιοχές και να απειλεί εχθρικές δυνάμεις που θα επιχειρούσαν να προσεγγίσουν ελληνικά νησιά.
Μια τέτοια αμυντική διάταξη θα αύξανε σημαντικά το κόστος οποιασδήποτε αποβατικής επιχείρησης.
Βεβαίως, η Τουρκία διαθέτει ήδη ανεπτυγμένη βιομηχανία drones. Συνεπώς, η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρεί ότι η τεχνολογία αυτή θα λειτουργεί αποκλειστικά προς όφελός της.
Ωστόσο, με κατάλληλες επενδύσεις, η χώρα μας θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την αποτρεπτική της ικανότητα, χωρίς να απαιτούνται δαπάνες αντίστοιχες εκείνων για συμβατικά οπλικά συστήματα.
Για την Ελλάδα, η ανάπτυξη των drones μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο στρατιωτική επιλογή, αλλά και στρατηγική επένδυση στην ειρήνη.
Η οικονομική επανάσταση της αποτροπής
Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που επιφέρουν τα drones να είναι οικονομική.
Μέχρι πρόσφατα, η αποτελεσματική άμυνα απαιτούσε τεράστιες επενδύσεις. Σήμερα, μέρος αυτής της ισχύος μπορεί να αποκτηθεί με ένα μικρό κλάσμα του κόστους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα drones αντικαθιστούν τα μαχητικά αεροσκάφη, τα υποβρύχια ή τους συμβατικούς στρατούς. Σημαίνει όμως ότι μικρότερες χώρες μπορούν να αποκτήσουν σημαντικές αμυντικές δυνατότητες, οι οποίες προηγουμένως ήταν οικονομικά απρόσιτες.
Υπάρχει ασφαλώς και ο αντίλογος. Τα φθηνά drones μπορούν να διευκολύνουν επιθετικές ενέργειες, να ενθαρρύνουν περιορισμένες συγκρούσεις και να χρησιμοποιηθούν ακόμη και από τρομοκρατικές οργανώσεις. Η διάδοσή τους δεν συνεπάγεται αυτομάτως έναν ειρηνικότερο κόσμο.
Ωστόσο, η ιστορία μάς διδάσκει ότι η ειρήνη συχνά διατηρείται όχι επειδή τα κράτη έχουν ειρηνικές προθέσεις, αλλά επειδή το κόστος του πολέμου υπερβαίνει τα πιθανά οφέλη.
Τα πυρηνικά όπλα δημιούργησαν μια τέτοια αποτροπή μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, με τίμημα τον κίνδυνο μιας πρωτοφανούς καταστροφής.
Τα drones ενδέχεται να δημιουργήσουν μια διαφορετική, περισσότερο αποκεντρωμένη μορφή αποτροπής, προσιτή ακόμη και σε μικρότερα κράτη.
Η σύγκριση δεν αφορά την καταστροφική ισχύ, αλλά την ικανότητα μιας τεχνολογίας να αλλάζει τους στρατηγικούς υπολογισμούς.
Η Ρωσία διαπίστωσε στην Ουκρανία ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν εξασφαλίζει γρήγορη νίκη. Η Κίνα έχει κάθε λόγο να συνυπολογίσει αυτή την εμπειρία στην περίπτωση της Ταϊβάν. Και η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τα ίδια διδάγματα για την ενίσχυση της ασφάλειας στο Αιγαίο.
Τα drones δεν πρόκειται να καταργήσουν τους πολέμους. Μπορούν όμως να καταστήσουν την κατάκτηση μιας μικρότερης χώρας τόσο δύσκολη και δαπανηρή, ώστε ο ισχυρότερος να προτιμήσει να μην επιχειρήσει καν.
Αν αυτή η εξέλιξη επιβεβαιωθεί, θα βρεθούμε μπροστά σε ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της σύγχρονης ιστορίας:
Ένα από τα αποτελεσματικότερα όπλα του 21ου αιώνα μπορεί τελικά να αποδειχθεί και ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία διατήρησης της ειρήνης.
