Κάθε περίπου οκτώ λεπτά, κάπου στον Γαλαξία μας, ένα νεκρό άστρο στέλνει μια σύντομη λάμψη ραδιοκυμάτων προς τη Γη. Στη συνέχεια σιωπάει και στα επόμενα οκτώ λεπτά ξαναχτυπάει. Οι αστρονόμοι που το εντόπισαν ανακάλυψαν κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: το νεκρό αυτό άστρο δεν είναι μόνο του. Γυρίζει γύρω από ένα αστέρι που μοιάζει πολύ με τον Ήλιο.
Είναι η πρώτη φορά που εντοπίζονται ραδιοπαλμοί από έναν λευκό νάνο που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από άστρο τύπου Ήλιου, όπως ανακοίνωσε το διεθνές κέντρο ραδιοαστρονομίας ICRAR. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Astronomy.
Τι είναι ένας «λευκός νάνος»
Όταν ένα αστέρι σαν τον Ήλιο ξοδέψει τα καύσιμά του, δεν εκρήγνυται θεαματικά. Φουσκώνει, πετάει τα εξωτερικά του στρώματα και αφήνει πίσω έναν μικρό, πολύ πυκνό πυρήνα. Αυτός ο πυρήνας λέγεται λευκός νάνος. Έχει περίπου το μέγεθος της Γης, αλλά μάζα συγκρίσιμη με αυτή ενός άστρου. Είναι και το μέλλον που περιμένει κάποτε τον Ήλιό μας.
Στο σύστημα με το δύσκολο όνομα GPM J071507−114153, ο λευκός νάνος γυρίζει γύρω από τον εαυτό του μία φορά κάθε οκτώ λεπτά. Κάθε φορά που η «δέσμη» των ραδιοκυμάτων του περνάει από την κατεύθυνσή μας, τα ραδιοτηλεσκόπια καταγράφουν μια λάμψη, όπως ο φάρος στο λιμάνι. Αυτά τα άστρα ονομάζονται «πάλσαρ λευκού νάνου», και είναι εξαιρετικά σπάνια.
Πώς βρέθηκε η «βελόνα στα αχυρα»
Η ανακάλυψη έγινε από επιστήμονες του πανεπιστημίου Curtin στην Αυστραλία. Ο διδακτορικός φοιτητής Csanád Horváth ανέπτυξε μια νέα μέθοδο αναζήτησης στα δεδομένα των ραδιοτηλεσκοπίων. Με αυτήν, η ομάδα εντόπισε σύντομες λάμψεις ραδιοκυμάτων που έφταναν με ακρίβεια ρολογιού κάθε 7,9 λεπτά, όπως εξηγούν οι ίδιοι οι ερευνητές σε άρθρο τους στο Nautilus.
Στη συνέχεια χρειάστηκε δουλειά ντετέκτιβ. Το ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT στη Νότια Αφρική εντόπισε με ακρίβεια τη θέση της πηγής. Έπειτα το αστεροσκοπείο Keck στη Χαβάη επιβεβαίωσε ότι στο ίδιο σημείο βρίσκεται ένα αστέρι του ίδιου τύπου με τον Ήλιο. Το αστέρι αυτό δεν φαίνεται με γυμνό μάτι, γιατί βρίσκεται πολύ μακριά.
Ζυγίζοντας ένα άστρο που δεν βλέπουμε
Τον ίδιο τον λευκό νάνο δεν μπορούν να τον δουν οι επιστήμονες, γιατί χάνεται μέσα στη λάμψη του συντρόφου του. Οι ραδιοπαλμοί όμως «κόβουν» μέσα από τη λάμψη. Ακολουθώντας τον χρονισμό τους, οι αστρονόμοι χαρτογράφησαν την πορεία του νεκρού άστρου γύρω από τον «Ήλιο» του.
Μελέτησαν και το φως του αστεριού τύπου Ήλιου και είδαν ότι μόλις που κουνιέται καθώς ο σύντροφός του γυρίζει γύρω του. Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ βαρύτερο από το νεκρό του ταίρι. Κάπως έτσι, χωρίς να το δουν ποτέ, οι επιστήμονες «ζύγισαν» τον λευκό νάνο.
Καταιγίδες σε άστρο που απέχει 5.000 έτη φωτός
Η έκπληξη ήρθε από κάτι που δεν περίμενε κανείς. Οι παλμοί του λευκού νάνου βοήθησαν την ομάδα να εντοπίσει εκλάμψεις στο αστέρι τύπου Ήλιου. Πρόκειται για καταιγίδες παρόμοιες με αυτές του Ήλιου που δημιουργούν το σέλας στη Γη, όπως εξήγησε η αναπληρώτρια καθηγήτρια Natasha Hurley-Walker, μία από τους συγγραφείς της μελέτης.
Η ίδια σχολίασε ότι είναι εντυπωσιακό που μπορούμε να βλέπουμε, με τα ραδιοκύματα, τις «καταιγίδες» ενός άστρου που απέχει πάνω από 5.000 έτη φωτός. Θυμίζουμε ότι ένα έτος φωτός είναι η απόσταση που διανύει το φως σε ένα χρόνο, περίπου 9,5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα.
Οι «φάροι» του Γαλαξία και το μέλλον
Τα τελευταία χρόνια οι αστρονόμοι βρίσκουν ολοένα και περισσότερα τέτοια αντικείμενα. Στέλνουν ραδιοσήματα ανά λίγα λεπτά ή ανά λίγες ώρες και μέχρι τώρα ήταν σε μεγάλο βαθμό γρίφος. Σε άλλα παρόμοια συστήματα δεν ήταν ξεκάθαρο ποιο από τα δύο άστρα στέλνει τους παλμούς, σύμφωνα με την ανακοίνωση της έρευνας. Εδώ η απάντηση είναι σαφής: είναι ο λευκός νάνος.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό είναι μόνο η αρχή. Όταν ολοκληρωθούν τα γιγαντιαία ραδιοτηλεσκόπια του διεθνούς προγράμματος SKA, αναμένουν να βρουν πολλά ακόμη τέτοια συστήματα, και με πολύ μεγαλύτερη λεπτομέρεια, όπως σημείωσε το
Πηγές
- ICRAR – Researchers discover rare star system that emits radio signals every eight minutes
- Curtin University – Media release
- Nautilus – A Dead Star Is Flashing Radio Waves Every 8 Minutes
- EurekAlert! – Researchers discover rare star system that emits radio signals every eight minutes
- ScienceDaily – Astronomers discover a dead star spinning every 8 minutes