Μία ελληνική ομάδα και ο κόσμος της, που την ακολουθεί παντού πιστά, περνούν, για 48 ώρες, μέσα από την καθημερινότητα μίας άλλης χώρας. Το ταξίδι της αποστολής του Ολυμπιακού στο Κάουνας είναι ένα ταξίδι για ένα ακόμα ευρωπαϊκό, εκτός έδρας, παιχνίδι για τους Πρωταθλητές Ευρώπης. Ο προορισμός, όμως, είναι μία χώρα που αυτήν την περίοδο βρίσκεται σε μία ιδιαίτερη γεωπολιτική συνθήκη.
Η Λιθουανία, χώρα της Βαλτικής και άλλοτε μέλος της Σοβιετικής Ένωσης, προβάλλεται το τελευταίο διάστημα έντονα στα ειδησεογραφικά μέσα. Η θέση της χώρας στο χάρτη, ανάμεσα σε Πολωνία και Λετονία, η γειτνίαση με τη Λευκορωσία στ’ ανατολικά και η παρουσία του ρωσικού Καλίνινγκραντ νοτιοδυτικά, με επίκεντρο πάντα τον πόλεμο στην Ουκρανία, είναι συνιστώσες που δικαιολογούν την ενισχυμένη παρουσία του ΝΑΤΟ στην περιοχή, τοποθετώντας την ασφάλεια και τη γεωπολιτική σε πρώτο πλάνο, κάτι που δείχνει ν’ απασχολεί διεθνώς την κοινή γνώμη, αποτελώντας πια βασικό θέμα συζήτησης στη δημόσια σφαίρα.
Η απόσταση, πολλές φορές, ανάμεσα στη βιωθείσα καθημερινότητα και τη διεθνή επικαιρότητα δείχνει να εκμηδενίζεται όταν τα γεγονότα το απαιτούν. Πριν από την άφιξη της ομάδας του Ολυμπιακού στην πόλη του Κάουνας, μαχητικά αεροσκάφη του ΝΑΤΟ είχαν, τις προηγούμενες ημέρες, επανειλημμένα απογειωθεί προς έλεγχο και ταυτοποίηση απειλών, ενώ η χώρα συνεχίζει, μέχρι και σήμερα, να θωρακίζεται ενισχύοντας την αεράμυνα και τη στρατιωτική της ετοιμότητα.
Στις 28 Σεπτεμβρίου αναχωρεί η πτήση της αποστολής του Ολυμπιακού από το Ελευθέριος Βενιζέλος για το Κάουνας της Λιθουανίας, όπου επρόκειτο να αγωνιστεί ενάντια στη Ζαλγκίρις στο πλαίσιο της EuroLeague, έχοντας ήδη μία καταγεγραμμένη νίκη στο ιστορικό της, μετά την έναρξη της αγωνιστικής στην Ισπανία, όπου και επικράτησε επί της Μπασκόνια, στη Βιτόρια.
Η εικόνα της αναχώρησης, μία συνηθισμένη για πολλούς εικόνα, με δηλώσεις της αποστολής στα media, φωτογραφίες με τους αθλητές, αυτόγραφα και μία ευκαιρία για τους οπαδούς να βρεθούν λίγο πιο κοντά στην αγαπημένη τους ομάδα, κυρίως κατά την παράδοση αποσκευών, πριν και κατά τη μετάβαση στην πύλη αναχώρησης αλλά και εντός της πτήσης, με τους φιλάθλους να αποζητούν μία πιο προσωπική επαφή μαζί τους – ανάμεσά τους κι αρκετά παιδιά. Η παρουσίαση της εικόνας αυτής αντιτίθεται στις επόμενες που θα ακολουθήσουν, με τη μετάβαση σε μία άλλη πραγματικότητα, κάπου εδώ, να συντελείται.
Όλα αυτά εκτυλίσσονται περίπου τρεις ώρες πριν την προσγείωση του ελληνικού αεροσκάφους σε λιθουανικό έδαφος, όπου, μόλις λίγες μέρες πριν, ο λιθουανικός εναέριος χώρος διατάχθηκε να παραμείνει προσωρινά κλειστός. Για να καταστεί αντιληπτό το περιβάλλον μέσα στο οποίο έφτανε η ελληνική αποστολή στο Κάουνας, είναι απαραίτητη η ανασκόπηση των τελευταίων διεθνών εξελίξεων – γεγονότων στη χώρα.
Τις τελευταίες εβδομάδες η Λιθουανία βρίσκεται αντιμέτωπη με σειρά περιστατικών που εντάσσονται σε μία γενικότερη συζήτηση για την ασφάλεια της Βαλτικής, με συμβάντα όπως η παραβίαση του εναέριου χώρου της, ο πιθανός εντοπισμός εκρηκτικού μηχανισμού αλλά και των πολλαπλών και συνεχόμενων πολιτικών δηλώσεων από τους εκπροσώπους των εκάστοτε ρωσικών και λιθουανικών κυβερνήσεων που δημιουργούν ένα γενικότερο αίσθημα ανασφάλειας στους λαούς της ευρύτερης Βαλτικής ζώνης.
- Στις 13 Σεπτεμβρίου, η διέλευση drone με κατεύθυνση το Καλίνινγκραντ της Ρωσίας οδηγεί στη διακοπή πτήσεων στο αεροδρόμιο του Βίλνιους για λίγες ώρες μέχρι να τεθεί ξανά σε λειτουργία, με αεροσκάφος του ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο της αποστολής «Baltic Air Defence», να επιχειρεί προς την εξακρίβωση μίας πιθανής απειλής. Από τις λιθουανικές αρχές πιστεύεται πως οι Ρώσοι τεστάρουν τα αντανακλαστικά και τον αμυντικό μηχανισμό της χώρας, ενώ ανακατευθύνουν σκόπιμα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη παραβιάζοντάς τα, προκαλώντας με αυτόν τον τρόπο λανθασμένες εντυπώσεις.
- Στις 15 Σεπτεμβρίου, drone καταρρίπτεται, κοντά στο Κάουνας, από ιταλικό μαχητικό αεροσκάφος του ΝΑΤΟ, με το περιστατικό ν’ αποτελεί ένα εκ των πιο σοβαρών που έλαβαν χώρα το τρέχον χρονικό διάστημα. Το drone είχε πιθανότατα περάσει, σύμφωνα με πληροφορίες, από τη Λευκορωσία, σημαντικό σύμμαχο της Ρωσίας, με τον Πρωθυπουργό της Λιθουανίας να δηλώνει λίγες ημέρες αργότερα πως είναι έτοιμοι να εμπλακούν εφόσον υπάρξει πραγματική ρωσική απειλή για τη Λιθουανία, πως υπάρχουν σχέδια εκκένωσης και ότι δεν πρόκειται να παραδοθούν.
- Στις 22 Σεπτεμβρίου, σημειώνεται νέα παραβίαση των συνόρων και του λιθουανικού εναέριου χώρου, αυτή τη φορά με μπαλόνια/αερόστατα, από την πλευρά της Λευκορωσίας, που φημολογείται πως χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά λαθραίων προϊόντων, επηρεάζοντας για ακόμη μία φορά τις πολιτικές πτήσεις στο αεροδρόμιο του Βίλνιους, καθώς κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή παροδικών μέτρων με περιορισμούς στον εναέριο χώρο της Λιθουανίας.
- Τις ημέρες που ακολούθησαν έως και στις 27 Σεπτεμβρίου, το σκηνικό παραμένει ίδιο, με πολλαπλά περιστατικά ρωσικών αεροσκαφών, που κατευθύνονταν προς το Καλίνινγκραντ και αναγνωρίζονταν επιτυχώς από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ, οι οποίες τα συνόδευαν κατά την πορεία τους, να δυναμιτίζουν τις ήδη τεταμένες σχέσεις των δύο κρατών, με τον Υπουργό Εξωτερικών, σε δηλώσεις του, να υποστηρίζει ότι η Ρωσία δοκιμάζει συστηματικά την ετοιμότητα της Συμμαχίας.
Τα παραπάνω γεγονότα συνθέτουν μία εικόνα που φαντάζει ν’ αντιστοιχεί με αυτήν της στιγμής άφιξης της ομάδας του Ολυμπιακού στο αεροδρόμιο του Κάουνας και την παρουσία πολεμικών – πιθανώς νατοϊκών – αεροσκαφών να επιτηρούν τον λιθουανικό εναέριο χώρο.
Είναι, επομένως, η γεωγραφία της διαδρομής που τοποθετεί τον Ολυμπιακό μέσα σε μία συγκεκριμένη γεωπολιτική πραγματικότητα, έστω και για 48 ώρες, καθώς μέχρι και την ημέρα άφιξης της ομάδας στη Λιθουανία είχαν ήδη καταγραφεί, σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση του λιθουανικού Υπουργείου Άμυνας, τουλάχιστον έξι περιστατικά έντασης στις χώρες της Βαλτικής.
Καλίνινγκραντ: Γιατί οι παραπάνω παραβιάσεις δεν είναι ένα τυχαίο, μεμονωμένο περιστατικό;
Βλέποντας κανείς τη γεωγραφική θέση της περιοχής, καταλαβαίνει τι είναι αυτό που κάνει το Καλίνινγκραντ τόσο σημαντικό. Το Καλίνινγκραντ, σήμερα, ανήκει στη Ρωσική Ομοσπονδία, συνορεύοντας τόσο με την Πολωνία όσο και με τη Λιθουανία, χωρίς ωστόσο να υπάρχει κάποια χερσαία σύνδεση με την υπόλοιπη Ρωσία, κάτι που από μόνο του του προσδίδει μεγάλη στρατιωτική αξία.
Με το ρωσικό θύλακα να αποτελεί κομβικής σημασίας έδαφος αλλά και ευαίσθητο σημείο επαφής με το ΝΑΤΟ, η στρατιωτική του διάταξη δίνει τη δυνατότητα στους Ρώσους για μία μόνιμη παρουσία, έλεγχο και επιτήρηση δράσεων στη Βαλτική. Η στρατηγική αυτή θέση συνδέεται άμεσα με την αυξανόμενη ένταση στην περιοχή, όπου καταγράφονται διαρκώς αναχαιτίσεις ρωσικών αεροσκαφών που κινούνται από και προς το Καλίνινγκραντ χωρίς σχέδιο πτήσης ή με απενεργοποιημένους αναμεταδότες, καθώς και παρεμβολές GPS που επηρεάζουν τις ισορροπίες στη Βαλτική.
Τα περιστατικά αυτά εντάσσονται σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ, με τη Λιθουανία να επιλέγει να ενισχύσει την άμυνα της χώρας με τη μετακίνηση στρατευμάτων στα σύνορα, την κατάρτιση σχεδίου εκκένωσης πληθυσμού, σε περίπτωση κρίσης, μέσω του καθοριστικού διαδρόμου Suwalki Gap αλλά και με τη λήψη περαιτέρω μέτρων.
Κάτω από τον νατοϊκό ουρανό
Στις 29 Σεπτεμβρίου, ο Ολυμπιακός παρουσιάζεται, ενόψει της προγραμματισμένης του εμφάνισης, στη Zalgirio Arena και αγωνίζεται εντός ενός ξεχωριστού κλίματος που είχαν επιφυλάξει οι Λιθουανοί φίλαθλοι της Zalgiris. Η ατμόσφαιρα και η εμπειρία που πρόσφεραν σε κάθε μήκος και πλάτος της αρένας οι Λιθουανοί ήταν κάτι παραπάνω από αναμενόμενη, με τις εντυπώσεις αυτές να προκύπτουν από την ιδιαίτερη σχέση της χώρας με το συγκεκριμένο άθλημα.
Λίγο πιο πριν, ωστόσο, και κάτω από τον νατοϊκό ουρανό, ηχούν σειρήνες πολέμου, στο πλαίσιο άσκησης ετοιμότητας του λιθουανικού μηχανισμού αντιμετώπισης κρίσεων, κάτι που, εκείνη τη στιγμή, ξαφνιάζει εμφανώς τον κόσμο του Ολυμπιακού. Στα κινητά τους τηλέφωνα θα λάβουν έπειτα προειδοποιητικό μήνυμα ασφαλείας από τις λιθουανικές αρχές, μήνυμα που προτρέπει τους πολίτες να παραμείνουν ψύχραιμοι και να αναζητήσουν παραπάνω πληροφορίες στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα της χώρας.
Ένα ολόκληρο κράτος δείχνει να προετοιμάζεται για να αποφευχθούν τα χειρότερα! Ένα κράτος καθιστά την κοινωνία πολιτών σε ετοιμότητα! Κράτος που αντιδρά μέσω μίας καλά ενορχηστρωμένης επικοινωνιακής κι όχι μόνο στρατηγικής.
Υφιστάμενες πραγματικότητες: Όταν η μία πραγματικότητα εισχωρεί εντός της άλλης.
Κι όμως, τίποτα από τα παραπάνω δεν σταματά τη ροή στην καθημερινότητα. Η ζωή στο Κάουνας συνεχίζεται φαινομενικά ανεπηρέαστη από τις αδιάκοπες ρωσικές στρατιωτικές και ψηφιακές προκλήσεις. Είναι μάλλον κάτι γνώριμο σ’ έναν λαό που λόγω γεωγραφικής θέσης βιώνει αλλιώς τον πόλεμο και τις συνέπειες αυτού στην Ουκρανία. Διαφορετικές πραγματικότητες που, εν τέλει, εμπλέκονται έστω για λίγο.
Μία χώρα που βρίσκεται σε διαρκή γεωπολιτική εγρήγορση και άνθρωποι από την άλλη, που ταξιδεύουν για να υποστηρίξουν και να σταθούν δίπλα στην ομάδα τους, φέροντας μαζί μία δική τους καθημερινότητα, τις δικές τους προσλαμβάνουσες, τη δική τους πραγματικότητα. Στα σχολεία, οι Λιθουανοί μαθητές μαθαίνουν να χειρίζονται drones, ενώ στην καθημερινότητα της πόλης αποτυπώνεται η σταδιακή ενσωμάτωση των Ουκρανών στην τοπική κοινωνία.
Η πόλη εξακολουθεί να κινείται στους δικούς της κανονικούς ρυθμούς. Δεν κυριαρχεί η αίσθηση του ότι κάτι μπορεί να συμβεί, αποκύημα κι αυτό μάλλον της εξοικείωσης με τη διαρκή αβεβαιότητα στην οποία έχουμε συνηθίσει να ζούμε βάσει των συνεχόμενων διεθνών διακυμάνσεων τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο.
Έλληνες φίλαθλοι που περιπλανώνται ανακαλύπτοντας μία ξένη πόλη, παίκτες που πηγαίνουν κανονικά στην προπόνησή τους, ουκρανικές σημαίες που βρίσκονται πάντα εντός του οπτικού σου πεδίου, ένα νατοϊκό αεροσκάφος που τυγχάνει να διασχίζει τον ουρανό… Εικόνες που συνυπάρχουν χωρίς απαραίτητα να διαταράσσουν τον ρυθμό της ημέρας, αλλά είναι εκεί για να υπενθυμίζουν πως η γεωπολιτική πραγματικότητα δε βρίσκεται ποτέ πραγματικά έξω από το κάδρο.
Τα μέλη της αποστολής του Ολυμπιακού δεν ήρθαν στο Κάουνας για τη γεωπολιτική. Ήρθαν για το μπάσκετ. Για 48 ώρες, όμως, το μπάσκετ τους τοποθετεί εντός της.
Το Μπάσκετ ως πολιτισμική ταυτότητα των Λιθουανών. Τι σημαίνει η ομάδα για την πόλη;
Στο Κάουνας, το μπάσκετ λειτουργεί ως κοινωνικός και πολιτισμικός χώρος, που συνδέει τους κατοίκους μέσω κοινών εμπειριών, αναμνήσεων και ιστορικών αναφορών. Η παρουσία της ομάδας είναι εμφανής στην καθημερινότητα της πόλης, από τις αθλητικές εγκαταστάσεις και τα καταστήματα μέχρι τα σύμβολα της Ζαλγκίρις και το μουσείο μπάσκετ, που αναδεικνύουν τη βαθιά ριζωμένη σχέση της πόλης με το άθλημα.
Η ιστορία της ομάδας και το αποτύπωμα που έχει αφήσει στους Λιθουανούς συνδέεται κυρίως με τη σοβιετική περίοδο, όταν οι αγώνες της Ζαλγκίρις απέναντι στην ΤΣΣΚ Μόσχας αποκτούσαν συμβολικό και πολιτικό χαρακτήρα. Με το σύλλογο της ομάδας να ιδρύεται το 1944, η ομάδα βοηθά τους Λιθουανούς στη διατήρηση και ενίσχυση της εθνικής τους υπερηφάνειας. Η ομάδα γίνεται στοιχείο της εθνικής τους ταυτότητας.
Ο αγώνας ως τελευταία πράξη – το σημείο συνάντησης
Όλα όσα είδαμε και ακούσαμε τις προηγούμενες ώρες συγκεντρώνονται, τώρα, στη Zalgirio Arena. Οι δύο κόσμοι συναντιούνται εκεί και παραμένουν προσωρινά συνδεδεμένοι. Εκεί ακριβώς είναι το σημείο συνάντησης, όπου η πραγματικότητα του ενός εισχωρεί στην πραγματικότητα του άλλου.
Μία σημαία που υψώνεται σε λιθουανικά-ουκρανικά χρώματα. Μία οπαδός της Ζαλγκίρις που, πλησιάζοντας, φορά το κασκόλ του Ολυμπιακού πάνω από την πράσινη εμφάνιση, για να φωτογραφηθεί με τους οπαδούς των φιλοξενούμενων. Η ανταλλαγή κασκόλ που επιθυμούν, στο τέλος του αγώνα, οι οπαδοί της Zalgiris και ο σεβασμός που αποδίδουν στη νίκη της ελληνικής ομάδας.
Οι Έλληνες φίλαθλοι να αναγνωρίζουν έκδηλα την ποιότητα στο θέαμα που τους χάρισαν οι Λιθουανοί, με την τελευταία εικόνα να δίνεται από το αεροδρόμιο του Kaunas, λίγο πριν την αναχώρηση της αποστολής για την επόμενη αγωνιστική στην πόλη της Bologna, με τον κόσμο του Ολυμπιακού να δοκιμάζει τις δυνάμεις του στην μπασκέτα που είχε στηθεί στα check-in points του αεροδρομίου.
Το παιχνίδι ήταν πάντα η αφορμή, η ιστορία είναι οι άνθρωποι! Πήγαμε για ένα παιχνίδι. Για να φτάσουμε σε αυτό, περάσαμε μέσα από μία χώρα, βλέποντας την αλήθεια στην οποία εκπέμπει.
