Γράφει ο Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου, Διδάκτωρ Κοινωνικής Ψυχολογίας του Aix-Marseille Université – Αναπληρωτής Γραμματέας του Τομέα Ψυχικής Υγείας του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής
*
«Ένα παιδί δεν πρέπει να χρειάζεται να γίνει δυνατό πριν την ώρα του». Η φράση του αδελφού της ανήλικης από τον Κολωνό, σε συνέντευξή του στις 15 Νοεμβρίου 2026 με αφορμή την εκδίκαση της υπόθεσης σε δεύτερο βαθμό, θέτει την κυβέρνηση μπροστά σε ένα αμείλικτο ερώτημα: Τι έχει κάνει κατά τη διάρκεια της πολυετούς θητείας της για να εξασφαλίσει ότι ένα παιδί, μετά την αποκάλυψη της κακοποίησής του, θα νιώθει ασφαλές και θα λαμβάνει τη σταθερή θεραπευτική φροντίδα που χρειάζεται για την ψυχική του ανάκαμψη; Η 18η Νοεμβρίου, Ευρωπαϊκή Ημέρα Προστασίας των Παιδιών από τη Σεξουαλική Εκμετάλλευση και Κακοποίηση, βρίσκει αυτό το ερώτημα μετέωρο.
Φέτος, το Συμβούλιο της Ευρώπης εστιάζει στη δεοντολογική δημοσιογραφική κάλυψη της σεξουαλικής βίας κατά των παιδιών. Στην υπόθεση του Κολωνού, αναπαράχθηκαν τηλεοπτικά ευαίσθητα ιατροδικαστικά ευρήματα, στοιχεία καταθέσεων και οικογενειακές πληροφορίες που επέτρεπαν την αναγνώριση του παιδιού. Το ΕΣΡ, με την απόφαση 206/2024, επιβεβαίωσε παραβάσεις για την παράνομη ταυτοποίηση του ανήλικου θύματος και την προσβολή του προσώπου του. Η δημοσιογραφία οφείλει να ενημερώνει την κοινωνία για τα εγκλήματα, προστατεύοντας πρωτίστως τα θύματα, ιδίως τα παιδιά. Η ίδια υποχρέωση δεσμεύει τα πολιτικά πρόσωπα στον δημόσιο λόγο τους.
Στις 16 Ιανουαρίου 2023, η τότε αρμόδια υφυπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου αναφέρθηκε από το βήμα του Κοινοβουλίου στο περιστατικό, δίνοντας πληροφορίες για τη διαμονή, τη σχολική εγγραφή και τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας που συνδέονταν με το παιδί. Οι αναφορές καταγράφονται στα επίσημα πρακτικά της Βουλής, στα οποία μπορεί να ανατρέξει κάθε αναγνώστης. Η δικηγόρος της οικογένειας κατήγγειλε ότι υπονομεύτηκε η προσπάθεια προστασίας της ανωνυμίας του.
Το Παρατηρητήριο Fake News της ΝΔ υπερασπίστηκε την υφυπουργό, υποστηρίζοντας ότι οι πληροφορίες είχαν ήδη δημοσιοποιηθεί από προηγούμενο δικηγόρο της οικογένειας και ότι η ίδια απαντούσε βάσει υπηρεσιακών εκθέσεων. Αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία. Η προηγούμενη έκθεση ενός παιδιού καθιστά επιτακτικότερη την προστασία του. Η υφυπουργός είχε θεσμική ευθύνη να περιορίσει την αναπαραγωγή τέτοιων πληροφοριών και όχι να ενισχύσει τη δημόσια έκθεσή του με το κύρος του αξιώματός της.
«Βγήκε η Δόμνα Μιχαηλίδου κι έδωσε δημόσια τα στοιχεία της αδελφής μου. Το πού μένει το παιδί, το πού πάει σχολείο και από εκεί μετά ξεκίνησαν να γίνονται και φρικτές επιθέσεις στο σπίτι που έμενε η αδελφή μου», δήλωσε στην ίδια συνέντευξη ο αδελφός της, συνδέοντας τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών με τις επιθέσεις που ακολούθησαν. Τον Απρίλιο του 2023, οι συνήγοροι της οικογένειας είχαν καταγγείλει ρίψη πέτρας που έσπασε παράθυρο της κατοικίας, εκφοβισμό του αδελφού της και επίθεση με μαχαίρι σε βάρος της ίδιας της ανήλικης.
Η Βουλή μπορούσε να ενημερωθεί για τις ενέργειες των υπηρεσιών, τους πόρους που διατέθηκαν και τις ανάγκες που καλύφθηκαν, χωρίς στοιχεία που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τον εντοπισμό του παιδιού και των συγγενών του. Ήδη από τον Οκτώβριο του 2022, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων είχε τονίσει ότι η προστασία του ανήλικου θύματος προηγείται του δικαιώματος ενημέρωσης του κοινού.
Η δημόσια έκθεση προσθέτει φόβο και στιγματισμό στην τραυματική εμπειρία. Όταν οι πληροφορίες ανακυκλώνονται, το παιδί κινδυνεύει να αναγνωρίζεται διαρκώς ως «το θύμα μιας πολύκροτης υπόθεσης». Για να ανακάμψει ψυχικά, να αναπτύξει υγιείς σχέσεις, να καλλιεργήσει ενδιαφέροντα και να χτίσει ένα μέλλον πέρα από την κακοποίηση, χρειάζεται προστασία της ιδιωτικότητας, ασφάλεια και σταθερή ψυχοκοινωνική φροντίδα.
Την πρόσβαση σε αυτή τη φροντίδα όφειλε να εγγυάται η Πολιτεία. Οι καταγγελίες της οικογένειας, όμως, περιέγραφαν σοβαρά κενά και καθυστερήσεις. Τον Δεκέμβριο του 2022, η συνήγορος της οικογένειας κατήγγειλε ότι το παιδί παρέμενε επί τρεις μήνες χωρίς ουσιαστική ψυχολογική υποστήριξη. Τον επόμενο μήνα, αμφισβήτησε ότι είχε ξεκινήσει η κατ’ οίκον διδασκαλία και περιέγραψε σοβαρά εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, μαζί με ανεπαρκή κοινωνική και υλική στήριξη.
Η οικογένεια αντιμετώπιζε φτώχεια, ανεργία και δυσκολίες κάλυψης βασικών αναγκών. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του ΑΠΕ-ΜΠΕ για την εισαγγελική πρόταση παραπομπής των 26 κατηγορουμένων σε δίκη, ο εισαγγελέας επισήμανε ότι ο βασικός κατηγορούμενος επωφελήθηκε από την οικονομική ανάγκη της οικογένειας για τη σεξουαλική εκμετάλλευση του παιδιού.
Η Μιχαηλίδου δήλωνε στη Βουλή ότι η στήριξη της οικογένειας δεν ήταν ζήτημα αλληλέγγυων. Οι συλλογικότητες απαντούσαν ότι εξασφάλιζαν τρόφιμα και πλήρωναν λογαριασμούς, καλύπτοντας βασικές ανάγκες που όφειλε να εγγυάται η Πολιτεία. Όταν ΜΚΟ καλύπτουν τα κενά του κράτους με κρατική ή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση εκατομμυρίων ευρώ, η συνεισφορά τους προβάλλεται ως συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Όταν, όμως, συλλογικότητες με διαφορετική πολιτική αφετηρία προσφέρουν βοήθεια δωρεάν, η κυβέρνηση θυμάται ότι η φροντίδα είναι κρατική ευθύνη. Αν η φροντίδα είναι κρατική ευθύνη, όπως δήλωσε η υφυπουργός στη Βουλή, το ερώτημα είναι ποιος την παρείχε στην πράξη.
Για αυτούς τους χειρισμούς, βαριά πολιτική ευθύνη φέρει και ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Ο κ. Μητσοτάκης, που μας έχει συνηθίσει σε εκ των υστέρων συγγνώμες και δηλώσεις άγνοιας μετά από τραγωδίες και σκάνδαλα, αντί να αποπέμψει παραδειγματικά τη Δόμνα Μιχαηλίδου, την αναβάθμισε τον Ιανουάριο του 2024 σε υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Σήμερα, της έχει εμπιστευτεί… το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας!
Στη Γερμανία, τον Μάιο του 2021, η υπουργός Οικογένειας Φραντσίσκα Γκίφεϊ υπέβαλε την παραίτησή της, ενώ εκκρεμούσε η διαδικασία ελέγχου για καταγγελίες λογοκλοπής στη διδακτορική της διατριβή. Στην Ελλάδα, η δημόσια έκθεση ενός κακοποιημένου παιδιού δεν στάθηκε αρκετή ούτε για μία παραίτηση. Αντί πολιτικής ευθιξίας, είδαμε πολιτική οίηση.
Η υπόθεση του Κολωνού μάς υποχρεώνει να μιλήσουμε για τη βία ενός κράτους που επανατραυματίζει ένα παιδί, ενώ οφείλει να εξασφαλίζει τη φροντίδα για τα σωματικά και ψυχικά του τραύματα. Οι κρατικές παραλείψεις, η δημόσια διαπόμπευση και η κυβερνητική κάλυψη αυτών των χειρισμών διαιωνίζουν αυτή τη βία. Η πολιτική ευθύνη δεν παραγράφεται επειδή η υπόθεση βρίσκεται στα χέρια της Δικαιοσύνης.
Αυτή τη στιγμή, κάποιο παιδί μπορεί να βρίσκεται παγιδευμένο σε κύκλωμα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, σε έναν οίκο ανοχής σαν εκείνους που αναφέρονται στο κατηγορητήριο της υπόθεσης του Κολωνού. Η Πολιτεία οφείλει να φτάσει σε αυτό το παιδί με κάθε μέσο. Ο εντοπισμός του, όμως, είναι μόνο η αρχή. Κι εδώ επανέρχεται το αρχικό ερώτημα: Τι γίνεται μετά;