De minimis non curat praetor
Πρόκειται για λατινικό νομικό αξίωμα, που σε μετάφραση σημαίνει «για τα ασήμαντα δεν ασχολείται ο πραίτωρ». Με τη διατύπωση αυτή, οι ασήμαντες υποθέσεις τίθεντο στο αρχείο χωρίς καν να εξετάζονται, σε αντίθεση με τον αρχαίο Έλληνα δικαστή, που ασχολήθηκε στην περίφημη δίκη «περί όνου σκιάς», δηλαδή σε ποιον ανήκει η σκιά του όνου. Η ιστορία, όμως, δεν διέσωσε την απόφαση του δικαστή. Η ίδια η ιστορία της δίκης χρησιμοποιήθηκε αργότερα από τον Δημοσθένη, σε ομιλία του στην Εκκλησία του Δήμου, για να δείξει ότι οι Αθηναίοι ασχολούνταν με ασήμαντα ζητήματα αντί για σοβαρά, όπως συμβαίνει και σήμερα, καθώς ακόμη και κορυφαίοι νομικοί ενεπλάκησαν στη συζήτηση για τη διαδικασία ανανέωσης της θητείας των εντεταλμένων Ευρωπαίων εισαγγελέων.
Πραίτωρ ήταν στην Αρχαία Ρώμη ο ανώτατος διοικητικός υπάλληλος και δικαστής, ιδιαίτερα ως διοικητής επαρχίας — χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Πόντιος Πιλάτος. Ο θεσμός διατηρήθηκε μέχρι το ύστερο Βυζάντιο, με νομοθετική εξουσία και έδρα το Πραιτώριο, εξού και η φράση «προσαγωγή στο πραιτώριο», που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα όταν κάποιος καλείται να δώσει εξηγήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, που αποτελεί ανεξάρτητη αρχή της Ε.Ε., διαχειρίζεται καταγγελίες που αφορούν αξιόποινες πράξεις σε βάρος των συμφερόντων της Ε.Ε. Οι υποθέσεις καταχωρούνται στο σύστημα διαχείρισης υποθέσεων και στη συνέχεια ανατίθενται σε Ευρωπαίο Εντεταλμένο Εισαγγελέα για διερεύνηση, η οποία συνεχίζεται μέχρι την ολοκλήρωσή της. Τμήμα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αποτελούμενο από τρία μέλη από χώρες διαφορετικές από εκείνη στην οποία διεξάγεται η έρευνα, παρακολουθεί τις ενέργειες του Ευρωπαίου Εντεταλμένου Εισαγγελέα, εξασφαλίζοντας έτσι επιπλέον αμεροληψία και ανεξαρτησία.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 2017/1939, ο οποίος έχει άμεση εφαρμογή σε όλα τα κράτη-μέλη και υπερισχύει του εθνικού δικαίου, η επιλογή των υποψηφίων για τη θέση του Ευρωπαίου Εντεταλμένου Εισαγγελέα γίνεται από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο του Αρείου Πάγου, μεταξύ των ενδιαφερόμενων εισαγγελικών λειτουργών που, κατόπιν προκήρυξης, έχουν υποβάλει αίτηση. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, μαζί με τον σχετικό φάκελο, διαβιβάζεται από τον υπουργό Δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Ο διορισμός των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων γίνεται από το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, μετά από πρόταση του Ευρωπαίου Γενικού Εισαγγελέα, ο οποίος κρίνει αν τα πρόσωπα που προτάθηκαν από το κράτος-μέλος πληρούν τα κριτήρια επιλογής. Η θητεία είναι πενταετής και μπορεί να ανανεωθεί, προφανώς με την ίδια διαδικασία. Έξι μήνες πριν από τη λήξη της πενταετούς θητείας, το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, μετά από πρόταση του Ευρωπαίου Γενικού Εισαγγελέα και αξιολόγηση της θητείας κάθε Ευρωπαίου Εντεταλμένου Εισαγγελέα, αποφασίζει για την ανανέωση της θητείας.
Κατ’ εφαρμογή της ανωτέρω διαδικασίας, τον Νοέμβριο του 2025 το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποφάσισε, έπειτα από αξιολόγηση, την ανανέωση της θητείας τριών ημεδαπών Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων, των οποίων η θητεία λήγει τον Ιούνιο του 2026.
Στις 11 Μαΐου το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο αποφάσισε να προτείνει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία την ανανέωση μόνο για δύο έτη της θητείας των τριών Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων, για τους οποίους το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είχε αποφασίσει την ανανέωση της θητείας για πέντε χρόνια. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου είναι γνωμοδοτική και δεν δεσμεύει το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Στην περίπτωση που το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας επιμείνει στην απόφασή του, τότε η χώρα μας μπορεί να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, χωρίς όμως ελπίδα επιτυχίας, καθώς ο Κανονισμός 2017/1939 υπερισχύει και δεσμεύει τη χώρα μας. Από τον Κανονισμό προβλέπεται για τους Ευρωπαίους Εντεταλμένους Εισαγγελείς θητεία πέντε ετών, η οποία δεν μπορεί να είναι συντομότερη επειδή έτσι έδοξε στο Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, στην προσπάθειά του να εκδώσει μια απόφαση τύπου «ο σκύλος χορτάτος και η πίτα ολόκληρη».
Εξάλλου, η αιτιολογία της μειωμένης ανανέωσης της θητείας «για να διεκπεραιώσουν τις εκκρεμείς υποθέσεις» αποτελεί ανεπίτρεπτη παρέμβαση στις εργασίες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και θυμίζει τη ρήση του Μολιέρου ότι «καμιά φορά οι εξηγήσεις είναι χειρότερες από την πράξη».
Έτσι, όμως, δόθηκε η εντύπωση στην κοινή γνώμη ότι το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο συμμορφώθηκε στις υποδείξεις συγκεκριμένου πολιτικού για τη μη ανανέωση της θητείας της Ευρωπαίας Εντεταλμένης Εισαγγελέως Π.Π., πέραν του ότι μια τέτοια απόφαση θα μετρούσε αρνητικά διεθνώς στον δείκτη δικαστικής ανεξαρτησίας, όπου η χώρα μας καταλαμβάνει τη διόλου ζηλευτή 47η θέση μεταξύ 142 χωρών.
Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου αποτελεί απλή μη δεσμευτική γνωμοδότηση και ο διορισμός των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων γίνεται με απόφαση του Κολεγίου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, κατά της οποίας μπορεί να προσφύγει η χώρα μας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Άλλωστε, πρόσφατα η Βουλή, με 285 ψήφους, αποφάσισε την άρση της ασυλίας 13 βουλευτών για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, αναγνωρίζοντας έτσι την αρμοδιότητα και τις ενέργειες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι το πρόβλημα δεν εστιάζεται στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά σε ορισμένους πολιτικούς, οι οποίοι είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν να αποδεχθούν τη διαδικασία και τα αποτελέσματα του ελέγχου από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, την οποία δαιμονοποιούν είτε ευθέως είτε μέσω των στελεχών της.
Λέανδρος Τ. Ρακιντζής
Αρεοπαγίτης ε.τ.
