Η πολύ γνωστή αυτή φράση είναι ένα κλασικό στρατηγικό αξίωμα, που υποστηρίζει ότι, παίρνοντας την πρωτοβουλία και επιτιθέμενος, αποδυναμώνεις τον αντίπαλο και προστατεύεις τον εαυτό σου. Πρώτος τη διατύπωσε ο Σουν Τζου στο κλασικό του έργο «Η Τέχνη του Πολέμου», αλλά αποτελεί και συμπύκνωση της θεωρίας του Καρλ φον Κλαούζεβιτς από το περίφημο βιβλίο του «Περί του Πολέμου», που αναφέρεται κυρίως στην αντεπίθεση μετά από επιτυχή άμυνα, όπου διατυπώνεται και το αξίωμα ότι «ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα».
Έκτοτε, το αξίωμα αυτό χρησιμοποιείται, κυριολεκτικά και μεταφορικά, σε όλα τα πεδία όπου υπάρχει αντιπαράθεση, και μια επιθετική πολιτική, όχι πάντοτε με πολεμική ενέργεια, επιφέρει καλύτερα αποτελέσματα από την αμυντική ή παθητική αντιμετώπιση ενός ζητήματος.
Οι σχέσεις μεταξύ δύο κρατών διέπονται από τους θεμελιώδεις κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, που ορίζει τις εξής βασικές αρχές: α) κυριαρχική ισότητα, β) μη επέμβαση στα εσωτερικά άλλου κράτους, γ) αποχή από χρήση βίας, στην οποία περιλαμβάνεται και η απειλή χρήσης βίας, όπως είναι ο όρος casus belli, που υιοθετήθηκε από την τουρκική Βουλή σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών μας υδάτων στο Αιγαίο, δ) εκπλήρωση υποχρεώσεων με βάση την καλή πίστη και ε) διεθνής συνεργασία.
Στις διεθνείς σχέσεις ισχύουν επίσης οι εξής αρχές: α) η αρχή της αμοιβαιότητας, σύμφωνα με την οποία ένα κράτος συμπεριφέρεται σε ένα άλλο κράτος με τον ίδιο τρόπο, β) η αρχή της ανταποδοτικότητας, που καθορίζει την απάντηση σε μια αρνητική ή παράνομη ενέργεια, και γ) η αρχή της αναλογικότητας, που θέτει τα όρια στο μέγεθος της αντίδρασης ενός κράτους, ώστε να μην υπάρχει κατάχρηση.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, το κυβερνών κόμμα ΑΚΡ στην Τουρκία προωθεί νομοσχέδιο με το οποίο επιδιώκεται να δοθεί νομικό περίβλημα στη «Γαλάζια Πατρίδα» και στις διεκδικήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το νομοσχέδιο θα ρυθμίζει το πλαίσιο των δικαιωμάτων και εξουσιών στα τουρκικά εσωτερικά ύδατα, στα χωρικά ύδατα, στη συνορεύουσα ζώνη και στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Θα χρησιμοποιείται ως θεμελιώδης κανονισμός για τον καθορισμό του εύρους και των ορίων στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της γείτονος και θα παρέχει εξουσίες στον Πρόεδρο σχετικά με αυτές.
Επίσης, θα προβλέπει ότι τα νησιά στερούνται θαλάσσιας ζώνης πέραν των χωρικών υδάτων, τα οποία δεν μπορούν να επεκταθούν έως τα 12 ν.μ., ότι το Αιγαίο είναι ημίκλειστη θάλασσα όπου ισχύουν ειδικοί κανόνες και ότι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ πρέπει να γίνεται με τη μέση γραμμή, η οποία θα χαραχθεί μεταξύ των ηπειρωτικών γραμμών των δύο χωρών χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ύπαρξη των νησιών, τα οποία δεν θα έχουν υφαλοκρηπίδα. Έτσι, όμως, η τουρκική υφαλοκρηπίδα φθάνει στο μέσο του Αιγαίου, στον 25ο μεσημβρινό.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η Τουρκία δικαιούται να κηρύσσει ΑΟΖ έως 200 ν.μ. από τις ακτές της και έτσι αποκτά σε αυτή δικαιώματα αλιείας, εξόρυξης και δημιουργίας θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου Ελλάδα και Κύπρος, και κατ’ επέκταση η Ε.Ε., έχουν αλληλοκαλυπτόμενες δικαιοδοσίες. Με τον τρόπο αυτό η Τουρκία επιδιώκει τη συμμετοχή και συνεκμετάλλευση του υποθαλάσσιου πλούτου της ΑΟΖ της χώρας μας και της Κύπρου.
Η Τουρκία δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), αλλά με το νομοσχέδιο προσπαθεί να την παρακάμψει και να εφαρμόσει μονομερώς τη δική της εκδοχή για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, ενδεχομένως με μονομερή οριοθέτηση, σύμφωνα με τις πάγιες επιδιώξεις της για ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μεταξύ των δύο χωρών υπάρχουν διαφορές κυρίως για τα θαλάσσια σύνορα και τη Θράκη, με εναλλασσόμενες περιόδους έντασης. Για τη λύση των διαφορών διεξάγονται ατέρμονες συνομιλίες υψηλού επιπέδου, κατά τις οποίες η γείτων προσθέτει νέες διεκδικήσεις, ενώ εμείς επιμένουμε ότι δεν διεκδικούμε τίποτε και ότι η μόνη μας διαφορά είναι η οριοθέτηση της ΑΟΖ, για την οποία απαιτείται συμφωνία και των δύο χωρών.
Μέχρι τώρα, όλες οι πολιτικές κυβερνήσεις, προσπαθώντας να κερδίσουν χρόνο, έβαζαν κάτω από το χαλί όλες τις απαιτήσεις και προκλήσεις της γείτονος, ενώ ο χρόνος δουλεύει υπέρ της, με τη δημιουργία τετελεσμένων γεγονότων και γκρίζων ζωνών, με τη φρούδη δικαιολογία να μη διαταραχθούν τα «ήρεμα νερά».
Με τις παραπάνω κινήσεις της Άγκυρας, το κλίμα μεταξύ των δύο χωρών έχει επιβαρυνθεί πάρα πολύ και είναι βέβαιο ότι θα επιβαρυνθεί περισσότερο με την ψήφιση του νομοσχεδίου, σε σημείο που να μην αποκλείονται σοβαρά επεισόδια, είτε κατά τις θαλάσσιες έρευνες είτε στην πόντιση καλωδίων, όπως συνέβη πρόσφατα στην Αστυπάλαια, είτε από υπερπτήσεις είτε από παράνομη αλιεία Τούρκων στα χωρικά μας ύδατα.
Η χώρα μας, κατά πάγια πρακτική του ΥΠΕΞ, περιορίστηκε να μεταφέρει στην τουρκική πλευρά την ανησυχία της για την επιδείνωση του κλίματος και την εκτίμηση ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν τα «ήρεμα νερά», κίνηση που δεν είναι ικανή να αποτρέψει τη γείτονα από την ψήφιση του νομοσχεδίου.
Έτσι, τίθεται το ερώτημα τι πρέπει ή πώς μπορεί να αντιδράσει η χώρα μας στη σοβαρή αυτή πρόκληση της Τουρκίας. Η απάντηση διαφέρει από την οπτική γωνία καθενός. Κάποιος θα πει «έχουσι γνώση οι φύλακες», άλλος «κτίσαμε συμμαχίες», άλλος «η Τουρκία κάνει εξαγωγή κρίσης» κ.λπ.
Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση της χώρας μας πρέπει να βασίζεται στην παραπάνω αρχή της ανταποδοτικότητας, σε συνδυασμό με την αρχή της αναλογικότητας. Δηλαδή, να μην επαναπαυόμαστε στους όρους της UNCLOS, που σαφώς μας παρέχει ορισμένα δικαιώματα, τα οποία δεν φροντίσαμε να ενεργοποιήσουμε, όπως π.χ. την αύξηση των χωρικών μας υδάτων, τουλάχιστον νότια της Κρήτης, ή την οριοθέτηση της ΑΟΖ με άλλες χώρες, ακόμη και με την Κύπρο, αλλά να φροντίσουμε να τα υλοποιήσουμε έστω και τώρα.
Να ψηφίσουμε ένα νομοσχέδιο αντίστοιχο του τουρκικού και να προειδοποιήσουμε τη γείτονα ότι έχουμε τη δύναμη και τη θέληση να το εφαρμόσουμε, σύμφωνα με τη διεθνή αρχή της ανταποδοτικότητας, και να συνεχίσουμε τις υποθαλάσσιες έρευνες και τη σύνδεση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Σαφώς, σύμφωνα με τη μέχρι τώρα στάση μας, αυτά συνιστούν επιθετική πολιτική. Είναι, όμως, η καλύτερη άμυνα στις μεθοδεύσεις της Τουρκίας.
Λέανδρος Τ. Ρακιντζής
Αρεοπαγίτης ε.τ.
