Για περισσότερο από μία δεκαετία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θεωρούνταν το αυτονόητο πεδίο κοινωνικοποίησης των νεότερων γενεών. Όσο πιο νέος ήσουν, τόσο περισσότερες ώρες περνούσες online. Όμως αυτό αλλάζει και τα δεδομένα δείχνουν καθαρά μια στροφή προς την αποσύνδεση.
Τα τελευταία διεθνή στοιχεία δείχνουν ότι βρισκόμαστε ήδη μετά το “peak social”: το σημείο όπου η χρήση των social media έφτασε στο ανώτατο επίπεδό της και άρχισε να υποχωρεί. Έρευνα της GlobalWebIndex καταγράφει ότι ο παγκόσμιος χρόνος που αφιερώνεται στα social media έχει μειωθεί σχεδόν 10% μετά το 2022, ένδειξη ότι η αγορά έχει κορεστεί και η ανάπτυξη επιβραδύνεται.
Τα νούμερα που δεν μπορούν να αγνοηθούν
Παρότι πολλοί νέοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ενεργά τις πλατφόρμες, η ποιότητα της χρήσης και η χρονική δέσμευση αλλάζουν. Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι ένα αυξανόμενο ποσοστό εφήβων δεν πιστεύει πλέον πως τα social media έχουν θετικό αντίκτυπο στους συνομηλίκους τους. Περίπου το 48% θεωρεί ότι η επίδρασή τους είναι αρνητική, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.
Αυτό συνοδεύεται από ευρύτερες ανησυχίες για την ψυχική υγεία: πάνω από 1 στους 10 εφήβους στην Ευρώπη εμφανίζει προβληματική συμπεριφορά χρήσης, η οποία συσχετίζεται με μειωμένη ευημερία και αρνητικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα.
Δεν είναι τεχνοφοβία, αλλά υπαρξιακή κούραση
Η απομάκρυνση των νέων από τα social media δεν σημαίνει άρνηση της τεχνολογίας. Αντίθετα, πολλοί περιγράφουν ψυχική κόπωση από την αδιάκοπη προβολή, την πίεση για εικόνα και τη διαρκή σύγκριση.
Η κουλτούρα της προβολής και του «έχειν likes» γίνεται λιγότερο ελκυστική. Όλο και περισσότεροι χρήστες στρέφονται σε μικρότερες, ιδιωτικές κοινότητες ή εφαρμογές που ευνοούν πιο ουσιαστικές σχέσεις, μακριά από το πλήθος και τον αλγόριθμο που ανταγωνίζεται για προσοχή.
Οι κοινωνικές επιπτώσεις
Παρότι τα social media παραμένουν βασικό εργαλείο ενημέρωσης και διασύνδεσης, τα σημάδια αλλαγής είναι ορατά και στην Ελλάδα. Σχεδόν ένας στους τρεις νέους δηλώνει ότι περνά 4–6 ώρες ημερησίως στα social media, όμως ταυτόχρονα πολλοί εκφράζουν έντονη ανησυχία για την ιδιωτικότητα και την παραπληροφόρηση, παράγοντες που ενισχύουν τη δυσπιστία.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρότι η χρήση παραμένει υψηλή, ολοένα περισσότεροι νέοι διατυπώνουν αρνητική άποψη για τον κοινωνικό ρόλο των πλατφορμών, ειδικά ως προς την επίδρασή τους στις σχέσεις και στην ψυχική υγεία.
Τι σημαίνει αυτό για την κοινωνία;
Η υποχώρηση του «κλασικού» engagement δεν σημαίνει το τέλος των social media. Σημαίνει αλλαγή στον τρόπο χρήσης τους. Για πρώτη φορά, η νεότερη γενιά:
- δεν θεωρεί τη συνεχή συνδεσιμότητα δεδομένη,
- επαναδιαπραγματεύεται τι σημαίνει ψηφιακή ζωή,
- επιλέγει πιο αυθεντικές μορφές επικοινωνίας,
- και θέτει όρια στην ψηφιακή της παρουσία.
Ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή δεν είναι η μείωση του χρόνου χρήσης, αλλά μια πολιτισμική επαναξιολόγηση του τι σημαίνει να είσαι “κοινωνικός” στον ψηφιακό αιώνα — με περισσότερη έμφαση στην ποιότητα και λιγότερη στη μετρησιμότητα.
Το πραγματικό τέλος της εποχής των social media;
Ίσως, τελικά, το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο της σύγχρονης ψηφιακής εποχής δεν είναι μια νέα πλατφόρμα ή τεχνολογία, αλλά μια σιωπηλή επιλογή: η απόφαση να μην είσαι συνεχώς παρών. Η απομάκρυνση των νέων από τα social media δεν είναι ένδειξη παραίτησης, αλλά ένδειξη ωρίμανσης. Δεν εγκαταλείπουν την επικοινωνία αλλά εγκαταλείπουν την υπερβολή. Σε έναν κόσμο όπου η προσοχή έγινε νόμισμα, η συνειδητή αποσύνδεση αποκτά πολιτισμικό βάρος. Αν το “peak social” ήταν η εποχή της διαρκούς έκθεσης, τότε η εποχή που έρχεται ίσως είναι αυτή της επιλεκτικής σύνδεσης: λιγότερος θόρυβος, περισσότερη ουσία. Και αυτό δεν είναι απλώς μια ψηφιακή τάση αλλά είναι ένας νέος τρόπος να ορίζουμε τη σχέση μας με την τεχνολογία, τον χρόνο και τελικά με τους άλλους.
