Γράφει ο Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος Διευθυντής Strategy International (SI) Ltd – Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής Vytautas Magnus University – Σχολή Πολιτικών Επιστημών και Διπλωματίας.
*
Ο κόσμος δεν βιώνει ακόμη έναν κύκλο περιφερειακών κρίσεων. Βρίσκεται αντιμέτωπος με μια βαθύτερη μετάβαση του διεθνούς συστήματος, όπου η ισορροπία ισχύος επαναπροσδιορίζεται και η έννοια της ασφάλειας αποκτά νέο περιεχόμενο. Η στρατιωτική ισχύς παραμένει θεμελιώδης, αλλά δεν αρκεί. Η τεχνολογία, η αμυντική βιομηχανία, οι κρίσιμες υποδομές, η ενέργεια, τα δεδομένα, η τεχνητή νοημοσύνη και η οικονομική ανθεκτικότητα αποτελούν πλέον στοιχεία της ίδιας στρατηγικής εξίσωσης.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης. Οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν, το Ισραήλ, τον Λίβανο, τη Συρία και τον Αραβικό/Περσικό Κόλπο δεν μπορούν να αναλυθούν ως απομονωμένες συγκρούσεις. Αποτελούν τμήματα ενός ευρύτερου ανταγωνισμού που συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, τις θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, την τεχνολογική υπεροχή και την επιρροή των μεγάλων δυνάμεων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν την αποτρεπτική τους αξιοπιστία χωρίς να αποσπάσουν στρατηγικούς πόρους από τον Ινδο-Ειρηνικό. Η Κίνα διευρύνει σταθερά την οικονομική και τεχνολογική της παρουσία, ενώ η Ρωσία συνεχίζει να χρησιμοποιεί τις περιφερειακές κρίσεις ως μέσο γεωπολιτικής επιρροής. Το αποτέλεσμα είναι ένα πολυπολικό περιβάλλον όπου οι μεσαίες δυνάμεις αποκτούν μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών.
Η Τουρκία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Επενδύει συστηματικά στην αμυντική της βιομηχανία, αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση και επιδιώκει να αυξήσει τη διαπραγματευτική της αξία απέναντι σε όλους τους βασικούς δρώντες. Η στρατηγική της δεν περιορίζεται στις διμερείς σχέσεις με την Ελλάδα αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιδίωξη περιφερειακής επιρροής.
Η Ευρώπη καλείται να αναθεωρήσει τις παραδοχές δεκαετιών. Η ασφάλεια δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά στη διατλαντική σχέση. Η ανάπτυξη ισχυρής αμυντικής βιομηχανικής βάσης, η προστασία των κρίσιμων υποδομών, η κυβερνοασφάλεια και οι τεχνολογίες διττής χρήσης αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για πραγματική στρατηγική αυτονομία.
Για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, η νέα πραγματικότητα δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες αλλά και αυξημένες ευθύνες. Η γεωγραφική τους θέση, οι σχέσεις με εταίρους στην Ανατολική Μεσόγειο και η συμμετοχή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρουν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν ως παραγωγοί σταθερότητας και όχι απλώς ως αποδέκτες εξελίξεων.
Η εθνική ισχύς δεν θα εξαρτηθεί μόνο από νέες προμήθειες οπλικών συστημάτων. Θα εξαρτηθεί από την ικανότητα δημιουργίας οικοσυστήματος καινοτομίας, σύνδεσης πανεπιστημίων με τη βιομηχανία, ανάπτυξης ανθρώπινου κεφαλαίου και διαμόρφωσης μακροπρόθεσμης στρατηγικής κουλτούρας.
Η επόμενη δεκαετία θα καθοριστεί από την ικανότητα των κρατών να προβλέπουν, να προσαρμόζονται και να επενδύουν πριν οι κρίσεις εξελιχθούν σε συγκρούσεις. Όσα κράτη μετατρέψουν τη γνώση σε πολιτική, την τεχνολογία σε αποτροπή και τη συνεργασία σε διαρκές στρατηγικό πλεονέκτημα θα είναι εκείνα που θα διαμορφώσουν τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία διαθέτουν τις προϋποθέσεις για να διαδραματίσουν τέτοιο ρόλο. Αυτό όμως προϋποθέτει εθνική συνέχεια, θεσμική συνέπεια, επενδύσεις στην αμυντική και τεχνολογική βάση, ενεργή διπλωματία και κουλτούρα στρατηγικής σκέψης που να υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν οι δυνατότητες· το ερώτημα είναι αν υπάρχει η βούληση να αξιοποιηθούν εγκαίρως.
