Αντιδράσεις και ρομαντικούς αποχαιρετισμούς προκάλεσαν στην Κίνα οι νέοι κανονισμοί και οι απαγορεύσεις για τα chatbots, που είχαν σχεδιαστεί έτσι ώστε να προσομοιώνουν οικογενειακές ή ερωτικές σχέσεις. Οι κανονισμοί αυτοί αποσκοπούν στον περιορισμό της συναισθηματικής εξάρτησης από τέτοια τεχνολογία, η οποία μπορεί να βλάψει σοβαρά την ικανότητά μας για αληθινές διαπροσωπικές σχέσεις.
Ο τρόπος που απαντάει η τεχνητή νοημοσύνη μερικές φορές μου θυμίζει τη συμπεριφορά κάποιων ανθρώπων, όταν βρίσκονται κοντά σε πρόσωπα με εξουσία. Εκφράζουν θαυμασμό, συμφωνούν με στόμφο σε όσα ακούνε, λένε όμορφα λόγια και επαίνους, μα δεν θα πουν τα ίδια δυο ώρες μετά. Δηλαδή, η συμφωνία και οι έπαινοι είναι κούφια λόγια, δεν ανταποκρίνονται στα αληθινά τους συναισθήματα και στις σκέψεις τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει συναισθήματα και σκέψεις, όμως όταν μας μιλάει σύμφωνα με όσα δηλώνει η ίδια:
«Προσπαθεί να ευχαριστήσει τον χρήστη. Tα μοντέλα γλώσσας εκπαιδεύονται με βάση παραδείγματα “καλών” απαντήσεων που έδωσαν άνθρωποι. Επειδή δεν έχει προσωπικότητα ή επιθυμίες, προσπαθεί να προσαρμοστεί στο ύφος του χρήστη. Αυτό μερικές φορές μοιάζει με υπερβολική συμφωνία ή “δουλικότητα”. Το μοντέλο έχει έναν βασικό στόχο: να βοηθήσει. Και ο πιο εύκολος τρόπος να βοηθήσει είναι να είναι:
- θετικό
- συνεργάσιμο
- ευχάριστο»
Κι εδώ θα πρέπει να αναρωτηθούμε κατά πόσο μπορεί να μας βοηθά μια τεχνολογία, όταν την αντιμετωπίζουμε σαν έναν σοφό που έχει όλες τις απαντήσεις ή σαν έναν στοργικό φίλο. Αν δεν έχουμε χάσει την πίστη μας στην ανθρώπινη φύση, θα πρέπει οπωσδήποτε να συμπεράνουμε ότι αυτό όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά μπορεί να αποβεί καταστροφικό.
Πρώτον, όσον αφορά στην αξιοπιστία της ως παντογνώστη σοφού, πολλές φορές η τεχνητή νοημοσύνη δίνει λανθασμένες πληροφορίες, αντί να δηλώνει πως δεν γνωρίζει κάτι.
Γιατί η ΑΙ μερικές φορές δεν λέει την αλήθεια; Αν τη ρωτήσουμε, μας λέει:
«Αυτό δεν είναι ψέμα με ανθρώπινη έννοια. Είναι αποτέλεσμα τεχνικών περιορισμών:
- Hallucinations (παραγωγή λανθασμένων πληροφοριών): Τα μοντέλα προβλέπουν λέξεις με βάση μοτίβα. Αν δεν έχουν αρκετά δεδομένα ή η ερώτηση είναι ασαφής, “γεμίζουν τα κενά” με κάτι που ακούγεται σωστό αλλά δεν είναι.
- Περιορισμοί γνώσης: Δεν έχουν πρόσβαση σε όλη την πραγματικότητα, ούτε σε προσωπικές εμπειρίες. Αν κάτι δεν υπάρχει στα δεδομένα τους, μπορεί να το εκτιμήσουν λάθος.»
Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα αλάθητο ον. Είναι μια εξελιγμένη, χρήσιμη τεχνολογία, που μπορεί να μας εκπλήσσει, αλλά είναι σημαντικό να κατανοούμε ότι έχει περιορισμούς. Έχουμε ανθρώπινες ικανότητες, ώστε να μπορούμε να διασταυρώνουμε, να ερευνούμε, να αμφισβητούμε. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αν ο άνθρωπος κατάφερε τόσα στην πορεία που έχει διανύσει ως είδος, ίσως αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ικανότητά του να αμφισβητεί.
Ας επιστρέψουμε στον στόχο που δηλώνει η ίδια ότι έχει, στο να βοηθά δηλαδή, και στο κατά πόσο αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν είναι διαρκώς ευχάριστη. Φυσικά και δεν θα θέλαμε μια τεχνητή νοημοσύνη που θα μας πρόσβαλε, ούτε που θα ήταν καβγατζού. Αυτό σίγουρα θα μας έκανε να την παρατήσουμε ή θα νιώθαμε τρομερά άσχημα.
Αλλά το ευχάριστο ισούται άραγε πάντα με το ωφέλιμο;
Οι άνθρωποι έχουν πολλές συναισθηματικές ανάγκες, έχουν ανάγκη να νιώθουν ότι εισακούονται, ότι είναι χρήσιμοι και άξιοι. Έχουν ανάγκη να επιβεβαιώνονται και να καθησυχάζονται, αλλά και να έχουν δίκιο. Μόνο που μερικές στιγμές μπορεί να μην υπάρχει κανείς να μας ακούσει ή μπορεί αυτό που κάναμε να μην έχει τόση αξία τελικά. Μπορεί να πρέπει εμείς να καθησυχάσουμε τον εαυτό μας σε μια τρομερή δυσκολία. Και συχνά είμαστε παραπλανημένοι και άδικοι και κάποιος μας το επισημαίνει. Όλα αυτά μπορεί να μην είναι ευχάριστα, είναι ωστόσο καταστάσεις που αναπόφευκτα οδηγούν στην ωριμότητα, στην αυτογνωσία και στη βελτίωση του χαρακτήρα μας.
Τα πολλά «ναι» είναι σαν το μέλι το οποίο είναι γλυκό, αλλά μπορεί μετά να κολλήσεις εκεί για πάντα, μου είχε πει κάποτε ο δάσκαλός μου. Οι διαφωνίες δεν είναι τόσο κακές όσο πιστεύουμε. Μια διαφωνία που γίνεται με σεβασμό, μπορεί να είναι πολύ ωφέλιμη και να ενισχύει την ενσυναίσθηση, αφού μας κάνει να βλέπουμε και τη διαφορετική οπτική ενός άλλου ανθρώπου, αλλά και τους περιορισμούς της δικής μας σκέψης. Κι ούτε μπορεί να υπάρξει αληθινή συνεργασία χωρίς ειλικρίνεια.
Εν κατακλείδι, η τεχνητή νοημοσύνη όσο ανθρωπόμορφη κι αν είναι, δεν είναι άνθρωπος. Κι όσο σοφή κι αν φαίνεται, μπορεί να δίνει πληροφορίες αλλά δεν κατέχει την πάσα αλήθεια. Για το καλό της ψυχικής μας υγείας, είναι σημαντικό να μην τη θεοποιούμε δεχόμενοι άκριτα την κάθε της απάντηση και ούτε να τη χρησιμοποιούμε ως εργαλείο ανακούφισης, καθοδήγησης, ενθάρρυνσης, παραιτούμενοι από την ανθρώπινη επαφή.
Οι σχέσεις μας με τους ανθρώπους είναι αυτές που μας διδάσκουν, ακόμη κι αν δεν εξελίσσονται πάντα όπως θα θέλαμε.
Τέλος και το πιο σημαντικό, ακόμη και παιδιά του δημοτικού σήμερα έχουν επαφή με την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι επιτακτική η ψυχοεκπαίδευση τους, έτσι ώστε να τη χρησιμοποιήσουν προς όφελος δικό τους και του μέλλοντος.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν πλάι στις ανθρωπόμορφες μηχανές πρέπει να μπορούν να κατανοούν την αξία του ανθρώπινου, των σχέσεων, των ερωτημάτων που χρειάζεται να μένουν ανοιχτά.
