Θυμάμαι μια ταινία με τίτλο Falling Down, που είχα δει το 1993, με πρωταγωνιστή τον Μάικλ Ντάγκλας. Κολλημένος στην κίνηση του Λος Άντζελες. Η ζέστη ανυπόφορη, το πουκάμισο κολλάει επάνω του, το μάτι παίζει, τα χέρια σφίγγουν το τιμόνι, οι ήχοι δυναμώνουν. Η ενόχληση γίνεται ασφυκτική.
Ο πρωταγωνιστής αφήνει τα κλειδιά στο αυτοκίνητο και περπατά ανάμεσα από τα μποτιλιαρισμένα οχήματα. Από εκεί και μετά ακολουθεί ένα ξέσπασμα βίας. Ο εγκέφαλος «μπούκωσε». Ο συσσωρευμένος θυμός μετατρέπει έναν εύθραυστο άνθρωπο σε μηχανή βίας.
Στην πορεία καταλαβαίνεις ότι οι προσωπικές του αποτυχίες, η αποξένωση, η αίσθηση της αδικίας, πυροδοτούν τον μέχρι πρότινος καταπιεσμένο θυμό του. Το όριο χάνεται…
Αθήνα 2026
Σε πρόσφατη επίσκεψή μου στην Αθήνα οδηγώ και έχω πλέον αποδεχθεί ότι με το παραμικρό κάποιος θα κορνάρει επίμονα. Τους βλέπω δίπλα μου ή στον καθρέφτη. Το βλέμμα αλλάζει σε κλάσματα δευτερολέπτου μόλις ανάψει το πράσινο και ο μπροστινός δεν ξεκινήσει με την ταχύτητα του φωτός.
Καυγάδες δι’ ασήμαντον αφορμή. Ενήλικες να επιδεικνύουν τις «θρησκευτικές» τους γνώσεις, απαριθμώντας τους βίους των αγίων με ευφάνταστο λεξιλόγιο.
Είδα, εν μέσω οδού, επιδείξεις πολεμικών τεχνών και απειλές του τύπου «φύγε, θα σου ρίξω»…
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές μέσα σε λίγες ώρες είχαν καταγραφεί, οκτώ περιστατικά «οδικού μένους». Παγκράτι, Άργος Ορεστικό, Γαλάτσι.
Μια γυναίκα τραυματισμένη γιατί πάρκαρε και ενόχλησε κάποιον άλλον οδηγό.
Δύο οδηγοί να καταλήγουν στο κέντρο υγείας για μια θέση στάθμευσης.
Ένας 45χρονος στο νοσοκομείο μετά από καβγά στον δρόμο.
Και δεν είναι μεμονωμένα.
Τον Νοέμβριο ένας νεκρός στον Νέο Κόσμο για ένα παρκάρισμα.
Μαχαίρωμα στον Πειραιά για την ίδια αφορμή.
Ξυλοδαρμοί, απειλές. «Χτύπα με ρε», φώναζε οδηγός σε οδηγό λεωφορείου και όταν δεν αντέδρασε, τον χτύπησε ο ίδιος.
Αυτά είναι τα καταγεγραμμένα. Το φαινόμενο είναι καθημερινό.
Το εύκολο είναι να πούμε πως πρόκειται απλώς για νεύρα, για ταμπεραμέντο, για την κουλτούρα του «ελληνάρα» πίσω από το τιμόνι.
Όμως όλα αυτά από κάπου προκύπτουν. Δεν χρειάζονται πολλές γνώσεις ψυχολογίας για να τα αποδώσεις στην κόπωση, στην πίεση μιας καθημερινότητας που δεν βγαίνει.
Πόσοι αισθάνονται σαν τον Μάικλ Ντάγκλας, καθηλωμένοι στην κίνηση, πηγαίνοντας σε δουλειές που δεν ανταμείβουν, με τον χρόνο να μην φτάνει και τα λεφτά να μην φτάνουν.
Η αίσθηση «είμαι κολλημένος στον δρόμο» γίνεται εύκολα «είμαι κολλημένος στη ζωή».
Η ματαίωση από τη δουλειά, ενίοτε από την οικογένεια, η αίσθηση ότι δεν εισακούομαι, ότι αδικούμαι, συσσωρεύονται.
Αρκεί ένα φανάρι. Ένα παρκάρισμα. Μια χειρονομία.
Και ξαφνικά ο άλλος δεν είναι απλώς ένας οδηγός. Είναι αυτός που σου «παίρνει κάτι» τον χρόνο σου, τη σειρά σου, την προτεραιότητά σου.
Και στη συνέχεια η βιολογία κάνει τα υπόλοιπα, η αντίδραση έρχεται πριν από τη σκέψη, η αδρεναλίνη ανεβαίνει, το σώμα μπαίνει σε κατάσταση σύγκρουσης και ο δρόμος, που είναι κανονικά ένας χώρος συνύπαρξης, γίνεται πεδίο σύγκρουσης.
Ο δρόμος γίνεται ιδιοκτησία, η ακραία χωροκατακτητική συμπεριφορά που, αν και δεν θέλω να γενικεύω, χαρακτηρίζει τη φυλή μας δημιουργεί μια πρόκληση. Το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ» έχει διάφορους τρόπους να εκφράζεται.
Εν τω μεταξύ μέσα στο αυτοκίνητο η ανωνυμία, η αίσθηση ότι δεν υπάρχει κοινωνικός έλεγχος έχει ως συνεπακόλουθο να μειώνει την αίσθηση της ευθύνης. Κοιτάζοντας από το παράθυρο ή το παμπρίζ του αυτοκινήτου μοιάζει σαν να είσαι σ΄ένα κουτί, σε μια τηλεόραση και η ψευδής αίσθηση της παντοδυναμίας σε συνδυασμό με την αίσθηση της αδρεναλίνης για λίγο μπορεί να κάνουν τον οδηγό να νιώθει πρωταγωνιστής και παντοδύναμος. Η μίξη δε χαμηλής αυτοεκτίμησης και υψηλού ναρκισσισμού ενσταλαγμένου από τα γενοφάσκια ως είθισται στην ελληνική οικογένεια δημιουργεί ένα εκρηκτικό μίγμα.
Και δεν είναι μόνο οι καυγάδες είναι και ο τρόπος οδήγησης, οι προσπεράσεις, η ταχύτητα…και μετά όταν όλα πάνε στραβά λέμε η κακιά στιγμή αντί για τον κακό μας το καιρό.
Μια κοινωνία φτωχή. Πόλεις με αποτυχημένο σχεδιασμό, η αίσθηση της κοινωνικής ανισότητας, η αίσθηση της έλλειψης δικαιοσύνης και συνεπειών διαμορφώνουν χαρακτήρες χωρίς όρια που ανά πάσα στιγμή θέλουν να πάρουν το νόμο στα χέρια τους.
Η βία αυτή δυστυχώς μεταφέρεται παντού στο εργασιακό περιβάλλον, στο σπίτι, στην παραλία, στο κατάστημα, στο σχολείο.
Το πιο τραγικό είναι ότι εκεί θα έπρεπε να αρχίζουν και να τελειώνουν όλα. Στο σχολείο. Η έλλειψη παιδείας, η ανικανότητα που επιδεικνύεται όσον αφορά τη κατανόηση της κοινότητας νομοτελειακά οδηγεί σε βαναυσότητα, εάν όχι βαρβαρότητα και συνεπάγεται σε κατάρρευση του κοινωνικού ιστού.
Όλοι μόνοι μας στο δρόμο κάνοντας επίδειξη του ακριβού μας αυτοκινήτου, των οδηγικών μας δεξιοτήτων και εάν τύχει ρίχνουμε και καμία ψιλή.
