Ο ρόλος του Σκακιού και οι περιορισμοί του ως Αφηρημένο Παίγνιο Στρατηγικής
Αναντίλεκτα, τα αφηρημένα παίγνια στρατηγικής όπως το Σκάκι σ όλες τις εκδοχές του, δεν δύνανται από μόνα τους να αποτελέσουν εγχειρίδια στρατηγικής καθώς δεν δύνανται να αποτυπώσουν πλήρως τη πολυπλοκότητα, τη συνθετότητα και την αλληλεξάρτηση που διέπουν την σύγχρονη στρατηγική και επιχειρησιακή πραγματικότητα ενός αλληλένδετου συστήματος συστημάτων (system of systems) και μιας πολυδιάστατης θεωρητικής εφαρμοστικής και θεσμικής δομής που ασχολείται με τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου Στρατηγικού Σχεδιασμού και κατ επέκταση τη χάραξη Στρατιωτικής και Υψηλής Στρατηγικής.
Παραταύτα, το Σκάκι ,δύναται να αποτελέσει Πρότυπο Μεταλλαγής και Αποκρυπτογράφησης Στρατηγικών Κωδίκων, λειτουργούν τόσο ως μεταφορικό θεωρητικό εργαλείο στον δομικό τρόπο σκέψης ενός στρατηγιστή-policy -maker ή λήπτη αποφάσεων όσο και πηγή έμπνευσης και μέσο αφομοίωσης μιας χαρισματικής στρατηγικής διαδικασίας και παραγωγής στρατηγικής σκέψης εντασσόμενο στον ευρύτερο κλάδο των Kriegspiele ,ως πρωτόλεια φιλοσοφία εκπαίδευσης στο γνωσιακό πεδίο όμως και όχι ως εργαλείο άμεσης προσομοίωσης δεδομένων ( direct simulation).
Κεκρυμμένο Μοτίβο Σκέψης και Διαμόρφωση Στρατηγικής και Επιχειρησιακής Αντίληψης
Τούτων λεχθέντων, αποτελεί αδιαμφισβήτητη παραδοχή επιτυχίας η ένταξή του στο γνωσιακό υπόβαθρο του στρατηγικού σχεδιασμού, καθώς συμβάλλει καταλυτικά μέσω του λεγόμενου Κεκρυμμένου Μοτίβου Σκέψης ( Hidden Pattern of Thought) στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας επίλυσης προβλημάτων μέσω εναλλακτικών επιλογών στο δομικό στάδιο παραγωγής στρατηγικής σκέψης.
Το οποίο δομικό στάδιο, εδράζεται σε τρεις βασικές πτυχές της Τέχνης της Στρατηγικής (Art of Strategy):Στη Συσσωρευμένη Γνώση (Στρατιωτική Ιστορία και θεωρία της Στρατιωτικής και Υψηλής Στρατηγικής ), την Αποκομισθείσα Εμπειρία (Διοίκηση και Εφαρμογή Αρχών και Κανόνων της Στρατηγικής επί του Πεδίου) και την ανάπτυξη και δημιουργία της Στρατηγικής Αντίληψης (Strategic Military Mindset) επί των ανωτέρω.
Γνωσιακές Εφαρμογές
Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα θεωρητικό μεταφορικό σχήμα αφηρημένων παιγνίων όπως το Σκάκι, στοχεύει στην εξάσκηση της λειτουργίας του μυαλού στη μηχανική της διαδικασίας λήψης αποφάσεων που όρισε ο John Boyd ως OODA Loop (Observe Orient Decide Act ) και κατ’ επέκταση στη δημιουργία μιας φιλοσοφίας και κουλτούρας επίλυσης πολύπλοκων προβλημάτων, ασκώντας ένα μοτίβο λογικής αλληλουχίας γεγονότων και δεδομένων, χαρακτηριζόμενο από ευελιξία και προσαρμοστικότητα.
Επί του πρακτέου, η χρήση του σκακιού ως θεωρητικού μεταφορικού εργαλείου σε συνδυασμό με τη χρήση στρατηγικών παιγνίων και μαθηματικών μοντέλων δημιουργεί τις προϋποθέσεις προτυποποίησης του αντιπάλου (opponent modelling) και ακολούθως τις οδούς χαρτογράφησης στρατηγικής προσέγγισης κατ’ αναλογίαν (strategy mapping).
Οδοδείκτης για Έλεγχο και Κυριαρχία επί του Χώρου (Spatial Dominance)
Κατά συνέπεια, παρατηρείται το εξής φαινόμενο: ολοένα και περισσότερο η σκακιστική ορολογία και οι αρχές του σκακιού εισέρχονται ως δομικό θεωρητικό μεταφορικό σχήμα τόσο στην διαδικασία διαμόρφωσης ενός σύγχρονου στρατηγικού δόγματος όσο και στη καλλιέργεια και εκπαίδευση των ταγών της Τέχνης του Πολέμου.
Χρήζει ιδιαίτερης μνείας το γεγονός οτι το αμάλγαμα Αρχών και Φιλοσοφίας του Κλασικού Σκακιού με τα Παίγνια τύπου Bayes (Μηδενικού και Μη Αθροίσματος) αποτελεί οδοδείκτη για την επίγνωση μιας δομικής αρχής της Σύγχρονης Επιστήμης του Πολέμου (military science) του Έλέγχου και της Κυριαρχίας επί του Χώρου ( Spatial Dominance) λογισθείσας ως Στρατηγικής Διαδικασίας σε Διαδοχικά Στρατηγικά Στάδια (Sequential Strategic Process).
Το Σκάκι στη Δύση: Αντανάκλαση της Προσέγγισης του Klausewitz
Επί παραδείγματι, η φιλοσοφία του δυτικού προτύπου του σκακιού, εδράζεται σ ένα μοτίβο, όπου η ροή πληροφορίας είναι δεδομένη, απρόσκοπτη επιβεβαιωμένη και προσβάσιμη, ενώ παραπέμπει στη κατά Klausewitz λογική της αποφασιστικής νίκης με χρήση υπέρμετρης ισχύος- γεγονός που επικρίνεται από πολλούς αναλυτές οτι δεν ταιριάζει στα υβριδικά και ασύμμετρα μοντέλα σύγκρουσης -, εντούτοις μεταφορικά ο Δυτικός Τρόπος Σκακισμού και ο αντίστοιχος Δυτικός Τρόπος Πολέμου (με επίκεντρο τον Αμερικανικό) προκρίνει ως επιχειρησιακό end state την επίτευξη ενός Διαφανούς Πεδίου Επιχειρήσεων του Αντιπάλου (transparent battlefield of the adversary) , όπου η καθορισμένη λειτουργία χαρτογράφησης του αντιπάλου σε συνδυασμό με την συντριπτική ισχύ (overwhelming force) επιφέρουν καταλυτικό και νικηφόρο αποτέλεσμα.
Η δυτική φιλοσοφία στο Σκάκι ευνοεί τη λογική των Αντιπερισπασμών (Diversions) των Αντισταθμίσεων σε χρονικά στάδια (Temporal Offsets) στοχεύοντας άμεσα ή έμμεσα τον Βασιλιά ήτοι το Κέντρο Βάρους του Αντιπάλου με χρήση συντριπτικής ισχύος (Μεταφορικά στο σκάκι επιθετική συνδυαστική χρήση Βασίλισσας Ίππων και Αξιωματικών), γεγονός που επαληθεύθηκε τόσο στους 2 Παγκοσμίους Πολέμους όσο και στον Πόλεμο του Βιετνάμ.
Ιστορικά Παραδείγματα: Patton και δόγμα Weinberger- Powell
Ο στρατηγός George Patton όπως αναφέρεται στο Patton a Study in Command του H Essame, χαρακτηριστικά ήταν θιασώτης του Τριφασικού Σκακιού: Ήτοι της Σκακιέρας σε πολλαπλά επίπεδα: Εφήρμοζε πλήρως την Αρχή του Γκαμπί (Gambit) της Υπολογισμένης Θυσίας ως Αντιστάθμισμα της επίτευξης Υπεροχής μέσω της διατήρησης της Πρωτοβουλίας. Αφήνοντας ακάλυπτα τα πλευρά της διάταξής του και υπερεκτείνοντας τις γραμμές ανεφοδιασμού του, επικεντρωνόταν στον δομικό στόχο..τη διαρκή πίεση του αντιπάλου και την ανισορροπία του στο διττό μοτίβο Επίθεσης -Άμυνας.
Το περίφημο αμερικανικό δόγμα Weinberger- Powell στη δεκαετία του 80-90, δανείστηκε πολλά στοιχεία από τη υπεραξία της Βασίλισσας στο δυτικότροπο Σκάκι, απορρίπτοντας τη χρήση των Αμερικανικών ΕΔ ως Πιόνι στη διπλωματική σκακιέρα. Ως εκ τούτου οι ΕΔ των ΗΠΑ θα χρησιμοποιούνταν πλέον ως Βασίλισσα, τουτέστιν μόνο όταν θίγονταν ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα και με συντριπτικό τρόπο.(Back to Weinberger Powell doctrine του Jeffrey Record απ το Strategic Studies Quarterly)
Η κινεζική εκδοχή: Xiangqi και Wei qi και η εφαρμογή τους από τους Lin Biao και Mao
Μεγάλη προσοχή επιβάλλεται για τη κινεζική εκδοχή του σκακιού τη περίφημη Xiangqi (象棋) η οποία ενδείκνυται για φιλοσοφία Πολέμων στη Γκρίζα Ζώνη και υβριδικά ολιστικά πρότυπα προκρίνοντας τη φιλοσοφία του Έμμεσου Ελιγμού (όπου η χρήση του Κανονιού (Pao) λειτουργεί ως “παραπέτασμα καπνού” για ματ) να συμβάλλει στη λειτουργία παραπλάνησης του αντιπάλου μέσω Πληγμάτων Αντιπερισπασμού (diversionary strikes)
Τη χρήση αρχών του Xiangqi είχε ως θεωρητικό δομικό μοτίβο ο Κινέζος στρατηγός Lin Biao ειδικά στην εκστρατεία της Liaoshen έκαμψε τα ισχυρά αμυντικά σημεία του Kuomitang..για την ανωτέρω εκστρατεία αξίζει το πόνημα του H.Tanner When Chang Kai Sek lost China
Στο ίδιο πλαίσιο με πολύ μεγαλύτερη ευρύτητα η φιλοσοφία του κινεζικού αφηρημένου παιγνίου στρατηγικής Wei qi (η Go στα ιαπωνικά) αναπτύσσει τη λογική Πέμπτης Φάλαγγας στο εσωτερικό του Αντιπάλου για να διαβρώνει και να υπονομεύει τη συνοχή του μέσω υβριδικών και ασύμμετρων τακτικών στο πλαίσιο ολιστικού Ανταρτοπολέμου (Unrestricted Guerilla).
Αποτελεί μια παρακαταθήκη του Mao στη κινεζική κομμουνιστική στρατιωτική ελίτ καθώς ο ίδιος αναφέρθηκε στο Wei qi στο πόνημά του Περί Ανταρτοπολέμου..
Το περσικό /ιρανικό παράδειγμα και η συμβολή του shatranj στην ιρανική στρατηγική κουλτούρα
Αντίστοιχη σημασία, έχει και η φιλοσοφία του περσικού Shatranj το οποίο (εκτός του κλασικού shah mat) επιβραβεύει τον Πόλεμο Φθοράς και την αποκεντρωμένη στρατηγική προσέγγιση προς επίτευξη του στρατηγικού σκοπού.
Η έννοια της Νίκης δεν αναφέρεται μόνο σε καθολική Επικράτηση αλλά και σε Αποδιοργάνωση του Αντιπάλου ένα στοιχείο που διαχρονικά αποδιδόταν στους Σασσανίδες (βλέπε Michael Decker The Sassanid Empire at War) αλλά αποτέλεσε και παρακαταθήκη για τη σύγχρονη ιρανική στρατηγική με το Μωσαϊκό Δόγμα και τη Προστασία του Καθεστώτος ως στρατηγικό πρόταγμα να απορρέουν απ τη συγκεριμένο πλαίσιο.( βλέπε το magnus opus του Vali Nasr Iran’ s Grand Strategy και Touraj Daryaee Iranian History and Culture from the Achaemenids to the Sassanids).
Ο Mahmoud Ahmadinejad θεωρήθηκε ως σύγχρονος πρωτεργάτης καθώς το εισήγαγε εκ νέου στη Σχολή Άμυνας του Ιράν (όπως αναφέρεται στο Ahmadinejad: The Secret History του Kasr Naji)
Το ιαπωνικό shōgi ως αμάλγαμα αφηρημένου παιγνίου και kriegspiel
Κορυφαία συμβολή στο αμάλγαμα Σκακιού και σύγχρονων Στρατηγικών Παιγνίων είναι το Ιαπωνικό Gunjin Shōgi το οποίο αποτελεί την επιτομή της φιλοσοφίας του Ασύμμετρου Επιθετικού Πνεύματος για την Ολοκληρωτική Επικράτηση με ιδιαίτερη έμφαση σε Proxy Warfare Disruption of Logistics κ Decapitation Strikes.Ο επιτελικός σχεδιασμός των Ιαπώνων αφορούσε παίγνια με χρήση αρχών shōgi που εισήχθησαν στην Ιαπωνία τον 20 ο αιώνα με κορυφαίο theorist τον διάδοχο του Ναυάρχου Yamamoto, Mineichi Koga εκπαιδευτή στο shōgi (σύμφωνα με τον Hiroyuki Agawa στο Reluctant Admiral).
*
Το παρόν άρθρο αντλεί στοιχεία από το κεφάλαιο Σύγχρονος Επιτελικός και Επιχειρησιακός Σχεδιασμός: Ένα Ολιστικό Πρότυπο του επικείμενου βιβλίου του Κων/νου Λαμπρόπουλου Belli Scientia από τις Εκδόσεις Σιδέρη.
