Συγκινήθηκε, συγκλονίστηκε αλλά κι ένιωσε περήφανη όλη η Ελλάδα από τις φωτογραφίες που απεικονίζουν μερικούς από τους 200 ήρωες της Καισαριανής λίγα λεπτά πριν από την εκτέλεσή τους την Πρωτομαγιά του 1944. Δίκαιη η απαίτηση να μην εκποιηθεί η εθνική μνήμη σ’ έναν εμπορικό πλειστηριασμό τυχαίων έργων, αλλά να επιστρέψει στον νόμιμο ιδιοκτήτη της, τον ελληνικό λαό. Γιατί η συλλογική μνήμη αποτελεί κειμήλιο όπου κείνται οι τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι.
Οι εκτελεσθέντες κομουνιστές, μέλη του ΚΚΕ, αλλά και τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές, πολλοί από τους οποίους είχαν φυλακιστεί στη διάρκεια της μεταξικής δικτατορίας δεν συμπεριελήφθηκαν στους 27 απελευθερωθέντες με παρέμβαση των Βουλγάρων (συμμάχων των Γερμανών τότε) από την Ακροναυπλία ως δήθεν βουλγαρικής εθνικής συνείδησης και παρέμειναν κρατούμενοι ως την εκτέλεσή τους. Πορεύθηκαν προς τη θυσία με το κεφάλι ψηλά, το τραγούδι στα χείλη, κάποιοι με σφιγμένη τη γροθιά και προτεταμένα τα στήθη “με πάνου ως κάτου απλωμένη την αφοβία σα σημαία” μπροστά στα μέλη του εκτελεστικού αποσπάσματος “με τις μαύρες κάννες και τα δόντια του ήλιου. Όπου μήτε κλώνος μήτε ανθός, δάκρυο ποτέ δεν έβγαλαν. Και χτυπούσανε όπου να ‘ναι, σφαλώντας τα βλέφαρα με απόγνωση. Και η Άνοιξη ολοένα τους κυρίευε..” Ντροπή και αγανάκτηση για τους ελάχιστους μεν, αλλά υπαρκτούς δήθεν Έλληνες που βανδάλισαν το μνημείο στον τόπο του μαρτυρίου και γράφουν δεξιά κι αριστέρα την απάνθρωπη δικαιολόγηση του εγκλήματος των αντιποίνων πως οφείλονται στη δράση της αντίστασης.
Ολέθριο όμως από την άλλη ν’ αναπαράγεται η εμφυλιοπολεμική διάσταση και από την πλευρά όσων έσπευσαν να θεωρήσουν περισσότερο ένοχο για το έγκλημα το μεταξικό καθεστώς που τους φυλάκισε από το γερμανικό κατοχικό που τους εκτέλεσε. Η συλλογική μνήμη ανασκίρτησε με ρίγος γιατί ανακάλεσε όλη εκείνη την κοινή εμπειρία της πορείας προς τη θυσία, το διαχρονικό συλλογικό ήθος της αντίστασης από τις Θερμοπύλες και την αντίσταση στον Μωάμεθ Β΄ στα τείχη της Πόλης ως τους αμέτρητους αγώνες στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ως την Παλιγγενεσία και από τις Κρητικές Επαναστάσεις ως τον Μακεδονικό Αγώνα και το Αλβανικό Μέτωπο. Όλους αυτούς τους αιώνες σ’ όλους αυτούς και σ’ άλλους τόσους αγώνες οι Έλληνες πορεύτηκαν το ίδιο αποφασισμένοι προς τον θάνατο, θανάτω θάνατον πατήσαντες με το κεφάλι ψηλά και το τραγούδι στα χείλη. Και δεν προσφέρονται ούτε για καπηλεία ούτε για παραχάραξη. Οι ίδιοι στα όσα άφησαν έγραψαν ότι πέθαναν για την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό. Ποιοι είμαστε εμείς για να τους το στερήσουμε;
Η συλλογική μνήμη ανασκίρτησε με ρίγος γιατί ανακάλεσε όλη εκείνη την κοινή εμπειρία της πορείας προς τη θυσία, το διαχρονικό συλλογικό ήθος της αντίστασης… Όλους αυτούς τους αιώνες οι Έλληνες πορεύτηκαν το ίδιο αποφασισμένοι προς τον θάνατο…με το κεφάλι ψηλά και δεν προσφέρονται ούτε για καπηλεία ούτε για παραχάραξη.
