Στις 29 Αυγούστου 1926 γεννήθηκε στον Βύρωνα η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα. Μια γυναίκα που ξεκίνησε από μια οικογένεια Μικρασιατών προσφύγων και έφθασε στις υψηλότερες βαθμίδες της γαλλικής και ευρωπαϊκής ακαδημαϊκής ζωής. Έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου 2026, σε ηλικία 99 ετών. (archive.dimosbyrona.gr)
Το προσφυγικό σπίτι στον Βύρωνα
Ήταν το έκτο και μικρότερο παιδί της οικογένειας και το μοναδικό που γεννήθηκε στην Ελλάδα. Οι γονείς της είχαν έρθει από τη Μικρά Ασία μετά την Καταστροφή και η ίδια μεγάλωσε στον προσφυγικό Βύρωνα.
Τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής τη βρήκαν ακόμη μαθήτρια. Εντάχθηκε στην Αντίσταση, αρχικά στη «Σπίθα» και στη συνέχεια στην ΕΠΟΝ, ενώ έζησε από κοντά και τα δραματικά γεγονότα των Δεκεμβριανών.
Μετά την Απελευθέρωση σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
Το Παρίσι και η μεγάλη ακαδημαϊκή διαδρομή
Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις σπουδές της και εντάχθηκε στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Η πορεία της υπήρξε εντυπωσιακή και, για μια γυναίκα εκείνης της εποχής, πρωτοποριακή.
Το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας της Σορβόννης και το 1976 η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην περίπου 700χρονη ιστορία του πανεπιστημίου. (ert.gr)
Αργότερα ανέλαβε σειρά κορυφαίων θέσεων στη Γαλλία και διεθνώς, μεταξύ άλλων στην Πρυτανεία της Ακαδημίας των Παρισίων και στην προεδρία του Κέντρου Georges Pompidou. Υπήρξε επίσης πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF. (ert.gr) Πατήστε το link για να δείτε βίντεο
Η μεγάλη Ελληνίδα του Βυζαντίου
Η επιστημονική της ταυτότητα συνδέθηκε κυρίως με τη μελέτη του Βυζαντίου, το οποίο αντιμετώπιζε όχι ως μια περιθωριακή περίοδο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τον νεότερο κόσμο, αλλά ως καθοριστικό κεφάλαιο της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Με βιβλία, μελέτες, διαλέξεις και πανεπιστημιακή διδασκαλία συνέβαλε αποφασιστικά στη διεθνή προβολή των βυζαντινών σπουδών. Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα της βρίσκεται το «Βυζάντιο, η Πρώτη Ευρωπαϊκή Αυτοκρατορία».
Μια ζωή ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γαλλία
Παντρεύτηκε τον Γάλλο αξιωματικό και πανεπιστημιακό Jacques Ahrweiler, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη. Παρά τη λαμπρή σταδιοδρομία της στη Γαλλία, δεν απομακρύνθηκε ποτέ από την Ελλάδα και ιδιαίτερα από τη μικρασιατική καταγωγή της οικογένειάς της. (armosbooks.gr)
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν περιορίστηκε στον ρόλο της πανεπιστημιακού. Παρέμεινε μέχρι τα βαθιά γεράματα μια δημόσια διανοούμενη με παρεμβάσεις για την Ιστορία, την Παιδεία, την Ελλάδα και την Ευρώπη.
Πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου 2026, λίγους μήνες πριν συμπληρώσει έναν αιώνα ζωής.
Και η διαδρομή της μοιάζει σχεδόν συμβολική: ένα κορίτσι Μικρασιατών προσφύγων από τον Βύρωνα έφθασε στην κορυφή της Σορβόννης και έγινε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες Ελληνίδες της διεθνούς πνευματικής ζωής.
