Υπάρχουν βιβλία που χρειάζονται εκατοντάδες σελίδες για να αφηγηθούν μια μεγάλη ιστορία. Και υπάρχει ο «Γέρος και η Θάλασσα», όπου ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ χρειάστηκε περίπου 27.000 λέξεις για να γράψει ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Η νουβέλα πρωτοδημοσιεύτηκε ολόκληρη στο περιοδικό Life την 1η Σεπτεμβρίου 1952 και η ανταπόκριση ήταν πρωτοφανής: το συγκεκριμένο τεύχος πούλησε περίπου 5,3 εκατομμύρια αντίτυπα μέσα σε δύο ημέρες. Λίγες ημέρες αργότερα κυκλοφόρησε και σε βιβλίο από τον Scribner.
Η ιστορία του Σαντιάγο
Ο ήρωας είναι ο Σαντιάγο, ένας ηλικιωμένος Κουβανός ψαράς που έχει συμπληρώσει 84 ημέρες χωρίς να πιάσει ψάρι. Οι άλλοι τον θεωρούν εξαιρετικά άτυχο. Ακόμη και ο νεαρός Μανόλιν, που τον αγαπά και τον θαυμάζει, αναγκάζεται από τους γονείς του να δουλέψει σε άλλο καΐκι.
Την 85η ημέρα ο Σαντιάγο ανοίγεται μόνος του βαθιά στη θάλασσα.
Και τότε τσιμπάει το ψάρι της ζωής του: ένα τεράστιο μάρλιν.
Αρχίζει μία εξαντλητική αναμέτρηση ανθρώπου και ψαριού που διαρκεί ημέρες. Ο γέρος πονά, αιμορραγεί, εξαντλείται, μιλά στον εαυτό του και στο ίδιο το ψάρι, το οποίο σταδιακά αντιμετωπίζει όχι ως εχθρό αλλά σχεδόν ως ισότιμο αντίπαλο.
Τελικά καταφέρνει να το σκοτώσει και το δένει στο μικρό σκάφος του.
Όμως η νίκη μετατρέπεται σε νέα δοκιμασία. Οι καρχαρίες μυρίζουν το αίμα και επιτίθενται. Ο Σαντιάγο πολεμά όσο μπορεί, αλλά όταν επιστρέφει στο χωριό, από το πελώριο ψάρι έχει απομείνει ουσιαστικά ο σκελετός του.
Έχει χάσει το τρόπαιο. Όχι όμως και την αξιοπρέπειά του.
Εκεί βρίσκεται ίσως ολόκληρη η φιλοσοφία του Χέμινγουεϊ: ο άνθρωπος μπορεί να χάσει τη μάχη χωρίς να γίνει ηττημένος.
Ποιος ήταν ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ
Ο Έρνεστ Μίλερ Χέμινγουεϊ γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου 1899 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι και άρχισε τη δημοσιογραφική του καριέρα μόλις στα 17 του χρόνια.
Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε ως εθελοντής οδηγός ασθενοφόρου στην Ιταλία, τραυματίστηκε σοβαρά και παρασημοφορήθηκε. Αργότερα εργάστηκε ως ανταποκριτής, έζησε στο Παρίσι, κάλυψε τον Ισπανικό Εμφύλιο και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και βρέθηκε κοντά στα μεγάλα γεγονότα της εποχής του, ακόμη και στην απελευθέρωση του Παρισιού.
Έζησε έντονα: πόλεμοι, ταξίδια, σαφάρι, ψάρεμα, κυνήγι, ταυρομαχίες, έρωτες και τέσσερις γάμοι. Μεγάλο μέρος αυτής της ζωής πέρασε μέσα στα βιβλία του.
Ανάμεσα στα σπουδαιότερα έργα του βρίσκονται τα «Ο Ήλιος Ανατέλλει Ξανά», «Αποχαιρετισμός στα Όπλα», «Για Ποιον Χτυπά η Καμπάνα», In Our Time, Death in the Afternoon και Green Hills of Africa. Μετά τον θάνατό του εκδόθηκαν επίσης έργα όπως το «Μια Κινητή Γιορτή» και το Islands in the Stream.
Η γραφή του ήταν λιτή, κοφτή και φαινομενικά απλή. Πίσω όμως από τις λίγες λέξεις κρύβονταν πολύ περισσότερα — η περίφημη τεχνική του «παγόβουνου», όπου ο συγγραφέας αφήνει το μεγαλύτερο μέρος του νοήματος κάτω από την επιφάνεια.
Πούλιτζερ και Νόμπελ
Ο «Γέρος και η Θάλασσα» χάρισε στον Χέμινγουεϊ το Πούλιτζερ Μυθοπλασίας το 1953.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1954, του απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η Σουηδική Ακαδημία αναφέρθηκε ειδικά στη δεξιοτεχνία της αφήγησής του, όπως αυτή είχε πρόσφατα αποδειχθεί στον «Γέρο και τη Θάλασσα», αλλά και στην τεράστια επιρροή του στη σύγχρονη λογοτεχνική γραφή.
Από τις εννέα γλώσσες σε ολόκληρο τον κόσμο
Μέχρι το τέλος του 1952 το βιβλίο είχε ήδη μεταφραστεί σε εννέα γλώσσες, ενώ μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια οι μεταφράσεις είχαν φτάσει τις 26 γλώσσες. Σήμερα κυκλοφορεί σε δεκάδες γλώσσες και χιλιάδες εκδόσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο Σαντιάγο πέρασε στον κινηματογράφο
Η ιστορία ήταν σχεδόν γεννημένη για τη μεγάλη οθόνη.
Το 1958 έγινε κινηματογραφική ταινία με τον σπουδαίο Σπένσερ Τρέισι στον ρόλο του Σαντιάγο. Η ταινία κέρδισε Όσκαρ μουσικής, ενώ ο Τρέισι ήταν υποψήφιος για Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου.
Το 1990 προβλήθηκε τηλεοπτική μεταφορά με τον Άντονι Κουίν ως Σαντιάγο. Ακολούθησε το εντυπωσιακό animation «The Old Man and the Sea» του Αλεξάντρ Πετρόφ, που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Μικρού Μήκους Κινουμένων Σχεδίων το 2000.
Το έργο έχει περάσει και στο θέατρο, με διαφορετικές θεατρικές διασκευές διεθνώς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σκηνική μεταφορά των Nick Warren και Jenine Collocott, που παρουσιάστηκε με ηθοποιούς, μάσκες και κούκλες.
Η τελευταία μεγάλη νίκη του Χέμινγουεϊ
Ο «Γέρος και η Θάλασσα» ήταν το τελευταίο μεγάλο λογοτεχνικό έργο που δημοσίευσε ο Χέμινγουεϊ όσο ζούσε.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ήταν δύσκολα. Είχε επιβαρυνθεί σοβαρά σωματικά, ιδιαίτερα μετά από δύο διαδοχικά αεροπορικά δυστυχήματα στην Αφρική το 1954, από τα οποία επέζησε τραυματισμένος. Στις 2 Ιουλίου 1961, στο Κέτσαμ του Αϊντάχο, έβαλε τέλος στη ζωή του.
Ήταν 61 ετών.
Και ίσως γι’ αυτό ο Σαντιάγο εξακολουθεί να συγκινεί περισσότερο από επτά δεκαετίες αργότερα. Δεν είναι απλώς ένας γέρος ψαράς που κυνηγά ένα τεράστιο ψάρι. Είναι ο άνθρωπος απέναντι στον χρόνο, στην αποτυχία, στη μοναξιά και τελικά στον ίδιο του τον εαυτό.
Μπορεί να γυρίσει στο λιμάνι χωρίς το ψάρι. Αλλά επιστρέφει όρθιος.
