Ο Πάμπλο Ρουίθ Πικάσο γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 1881 στη Μάλαγα της Ισπανίας. Πατέρας του ήταν ο ζωγράφος και καθηγητής σχεδίου Χοσέ Ρουίθ Μπλάσκο, ο οποίος αναγνώρισε νωρίς το ταλέντο του. Σπούδασε στη Βαρκελώνη και πέρασε από τη Μαδρίτη, αλλά το Παρίσι έγινε το καλλιτεχνικό του κέντρο από το 1904. Εκεί συναναστράφηκε ποιητές, συλλέκτες και πρωτοπόρους ζωγράφους. Δεν έμεινε ποτέ προσκολλημένος σε μία τεχνοτροπία.
Η γαλάζια και η ροζ περίοδος
Από το 1901 έως το 1904 κυριαρχούν οι ψυχροί μπλε τόνοι, η φτώχεια, η μοναξιά και οι μορφές ανθρώπων στο περιθώριο. Η αυτοκτονία του φίλου του Κάρλος Κασαχέμας επηρέασε βαθιά την περίοδο αυτή. Ακολούθησε η Ροζ Περίοδος, με θερμότερα χρώματα, ακροβάτες, αρλεκίνους και ανθρώπους του τσίρκου. Η μετάβαση δείχνει πόσο έντονα συνέδεε το χρώμα με το συναίσθημα.
Τι έκανε με τους κύβους;
Ο κυβισμός, που αναπτύχθηκε περίπου από το 1907 σε συνεργασία με τον Γάλλο Ζορζ Μπρακ, δεν ήταν ζωγραφική γεμάτη κυριολεκτικούς κύβους. Ήταν μια ριζική ανατροπή της παραδοσιακής προοπτικής. Ο καλλιτέχνης έβλεπε ένα αντικείμενο από πολλές πλευρές και απέδιδε αυτές τις όψεις στην ίδια επίπεδη επιφάνεια. Έτσι μια μύτη μπορούσε να φαίνεται στο προφίλ ενώ τα δύο μάτια κοιτούσαν κατά μέτωπο. Στον αναλυτικό κυβισμό, κιθάρες, μπουκάλια και πρόσωπα διασπώνται σε μικρές γεωμετρικές επιφάνειες, συχνά σε γήινες αποχρώσεις. Στον συνθετικό κυβισμό, από το 1912, ο Πικάσο και ο Μπρακ επανασυνθέτουν εικόνες με απλούστερα σχήματα και εισάγουν χαρτιά, εφημερίδες και άλλα υλικά στο έργο: το κολάζ γίνεται τέχνη. Η λέξη «κυβισμός» καθιερώθηκε από τις κριτικές περιγραφές των γεωμετρικών μορφών.
Τα έργα που άλλαξαν την τέχνη
Οι «Δεσποινίδες της Αβινιόν» (1907), με τις πέντε γυναικείες μορφές και τις αιχμηρές επιφάνειες, προαναγγέλλουν τον κυβισμό και βρίσκονται στο MoMA της Νέας Υόρκης. Η «Γκερνίκα» (1937), τεράστιος ασπρόμαυρος πίνακας εμπνευσμένος από τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο, έγινε παγκόσμιο αντιπολεμικό σύμβολο και εκτίθεται στο Μουσείο Reina Sofía της Μαδρίτης. Ξεχωρίζουν επίσης «Ο γέρος κιθαρίστας» (1903–1904), «Το κορίτσι μπροστά στον καθρέφτη» (1932), «Οι τρεις μουσικοί» (1921) και «Η γυναίκα που κλαίει» (1937).
Η προσωπική ζωή και οι άλλες τέχνες
Η ζωή του υπήρξε πολυτάραχη, με σημαντικές σχέσεις που συχνά τροφοδότησαν τη ζωγραφική του. Παντρεύτηκε την Όλγα Χόχλοβα το 1918 και τη Ζακλίν Ροκ το 1961. Απέκτησε τέσσερα παιδιά: Πάουλο, Μάγια, Κλοντ και Παλόμα. Η κληρονομιά του εξετάζεται σήμερα και υπό το πρίσμα των δύσκολων και άνισων προσωπικών σχέσεών του. Πέρα από πίνακες, δημιούργησε γλυπτά, χαρακτικά, κεραμικά, σκηνικά και κοστούμια για το θέατρο.
Ο θάνατος και η κληρονομιά
Ο Πικάσο πέθανε στις 8 Απριλίου 1973, σε ηλικία 91 ετών, στο Μουζέν της Γαλλίας. Άφησε δεκάδες χιλιάδες έργα σε διαφορετικά μέσα. Η σημασία του δεν περιορίζεται στην επινόηση μιας τεχνοτροπίας: απέδειξε ότι η ζωγραφική δεν είναι υποχρεωμένη να αντιγράφει ό,τι βλέπει το μάτι, αλλά μπορεί να αποκαλύπτει ταυτόχρονα διαφορετικούς τρόπους θέασης της πραγματικότητας.
Πηγές: Musée Picasso Paris, Metropolitan Museum of Art, MoMA, National Gallery of Art, Guggenheim Museum.
